«Πρέπει να ανακατέψουμε και πάλι την τράπουλα»

Σπούδασε Χημεία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, συνέχισε με μεταπτυχιακά στην «περιοχή» – όπως τονίζει στο βιογραφικό του σημείωμα – της ανόργανης χημείας. Στη συνέχεια πέρασε στο πεδίο της Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών, που ήταν και το πλαίσιο της τηλε-συνάντησής μας. Με πολλά βιβλία να συντροφεύουν την οθόνη του υπολογιστή του. Και μία ιδιαίτερη εικόνα, ένα χαρακτικό του 1746 που έγινε διάσημο για τον αμφίσημο αισθησιασμό του απεικονίζοντας την ανατομία μιας γυναικείας πλάτης. Το έργο του Γκοτιέ Ντ’ Αγκοτί «Ανατομία Αγγέλου» ήταν το πειστήριο για αυτή την υψηλή αισθητική καλλιέργεια την οποία απέκτησε από τη θρυλικά κομψή γιαγιά του, Αννα Βέλτσου. Στης οποίας το διαμέρισμα διαμένει και εργάζεται. Για μεταφράσεις δοκιμίων φιλοσοφίας, για επιμέλειες κειμένων για το νεοελληνικό θέατρο, για θέματα σύγχρονης τέχνης, αλλά και για τα online μαθήματά του στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας με θέμα το ευ ζην. Ενας άνθρωπος των σύγχρονων καιρών, εξοικειωμένος multitasker στην εναλλαγή των αρμοδιοτήτων.

Εχεις ισορροπήσει ανάμεσα στο θεωρητικό και πρακτικό μυαλό;

«Είναι καλό να καταλαβαίνεις ό,τι σου λένε αυτοί οι τύποι στην τηλεόραση. Οπως ο Τσιόδρας και οι υπόλοιποι. Να μπορείς να καταλαβαίνεις μια έννοια που ακούγεται και να μην μπαίνει το μυαλό σου μέσα σε ιδέες, έννοιες, αντιλήψεις, απόψεις, συνωμοσίες. Είναι μεγάλο θέμα που ξεκινά από το ερώτημα “είμαστε πολιτισμός της υγείας ή όχι;”. Ο θάνατος υπάρχει πουθενά στη συζήτησή μας; Τα έχουμε νικήσει όλα, είμαστε κυρίαρχοι. Αλλά έχουμε ξεχάσει ότι δεν είμαστε ο μόνος οργανισμός. Ολες αυτές οι αντιφάσεις πρέπει να μαζευτούν λίγο, διαφορετικά υπάρχει πολύ χάος στο κεφάλι μας. Θέλουμε εξάλλου μια δυνατή ιατρική, είμαστε πολιτισμός της υγείας, την πρόνοιας, άρα είτε ο ιός ξέφυγε από εργαστήριο, είτε κατασκευάστηκε για να προκαλέσει καταστροφή, χρειαζόμαστε αυτή τη σύγχρονη ιατρική που είναι μέσα στο ίδιο το καταστατικό της η έρευνα, η ανακάλυψη, η δοκιμή, ο πειραματισμός, παρά τα όποια ηθικά, κοινωνικά, ιδεολογικά αποτελέσματα. Δεν πρέπει όμως να αρνηθούμε την έρευνα και τα αποτελέσματά της, την κοινότητα αυτή των επιστημόνων, της άμεσης συνεργασίας και αλληλεπίδρασης. Κυρίως, να μη συγχέουμε τη θεωρία και πρακτική της επιστήμης με το πολιτικό ή οικονομικό. Σίγουρα εμπλέκεται και σε αυτά, αλλά δεν είναι μόνο αυτό η επιστήμη και η τεχνολογία».

Τώρα η κοινωνία βρίσκεται στην κατάσταση λατρείας της επιστήμης;

«Ιστορικά υπήρχε από τα τέλη του 18ου με την κανονικοποίηση της υγείας, της παιδείας, των τεχνικών, της πολιτικής και της κοινωνίας όταν ξεκινά η δημιουργία της Ευρώπης όπως την ξέρουμε σήμερα. Μόνο που σήμερα ο κορωνοϊός είναι πιο περίπλοκο θέμα. Αλλά επειδή έχουμε εύκολη πρόσβαση στην πληροφόρηση έχουμε την αίσθηση ότι το πιάνουμε το θέμα και αρχίζει η σύγχυση. Με την κυριαρχία της α-νοησίας, τις καταστροφολογίες, συνωμοσίες, την κοινή γνώμη, τη χαοτική σκέψη, που πάντα έχει μια γνώμη για όλα, χωρίς κρίση και διάκριση. Κυρίως χωρίς σύνθεση των πληροφοριών. Ζούμε σε έναν κόσμο απόλυτης αλήθειας και αντικειμενικότητας. Ολα αυτά μας έχουν δώσει την ψευδαίσθηση της δυνατής επιστήμης, δυνατοί και εμείς, άρα η έκπληξη του κορωνοϊού!».

Μια έκπληξη που αναστατώνει την καθημερινότητά μας…

«Για ποια καθημερινότητα μιλάμε; Την εργασιακή, της διαρκούς επανάληψης των εξόδων, καφέδων, του shopping; Της αδυναμίας μας να ανακαλύψουμε άλλους τρόπους ζωής, στο σπίτι, με τα πρόσωπα και αντικείμενα του σπιτιού»;

Με τι όρους θα περάσουμε στο αύριο μετά τον κορωνοϊό; Με όρους τεχνολογίας και κυριαρχίας του ανθρώπου;

«Ο πολιτισμός μας από τον 17ο αιώνα και μετά στρέφεται γύρω από το εγώ. Και εμείς βρισκόμαστε απέναντι στον κόσμο, όχι μέσα στον κόσμο. Αλλη σύγχυση αυτή. Αυτό το θέμα της κυριαρχίας με κάνει απαισιόδοξο. Οπως ο “Καντίντ” του Βολταίρου που απαντά στον Λάιμπνιτς, γνωστό για την αισιοδοξία του και για τον καλύτερα δυνατό κόσμο: ο Βολταίρος σε αυτό το μυθιστόρημα εναντιώνεται στον τέλειο κόσμο και θεωρεί ότι επειδή η Ιστορία επαναλαμβάνεται, δεν θα βρούμε νέες λύσεις. Ούτε θα αλλάξουν οι νοοτροπίες μας. Παρ’ όλα αυτά πρέπει να ειπωθούν τα πράγματα από χιλιάδες άλλους ανθρώπους, έστω ως εναλλακτικές. Πιο εύκολα αλλάζει η φύση ενός λουλουδιού παρά το πνεύμα του ανθρώπου».

Θα συνεχίσει ο πολιτισμός να διεκδικεί άλλη μία νίκη επί της φύσης;

«Εχουμε την ψευδαίσθηση πως είμαστε ανίκητοι απέναντι στη φύση, έχουμε εκδιώξει τον θάνατο από τον πολιτισμό μας, τον λόγο μας, τη σκέψη μας. Με τους όρους “ζωή”, “υγεία”, “θετική ενέργεια” να κυριαρχούν απλά ως ταμπέλες. Το ότι δώσαμε ονόματα δεν σημαίνει πως τα ορίσαμε. Επιπλέον, αυτές οι ταμπέλες διαθέτουν και ταξινομητική λειτουργία και προσδιορίζουν πού ανήκουμε, ποια είναι η αντίληψή μας, ποιο ρεύμα ή τάση ακολουθούμε. Ταυτόχρονα δίνουν και μια αξιολογική χροιά, με τέτοιον τρόπο ώστε το αντίθετό τους να αποκλείεται ακόμα και από τον λόγο μας. Μην ξεχνάμε όμως πως η επιστημονική ιατρική, επίσημα ξεκινά μόλις τον 19ο αιώνα, ούτε 200 χρόνια πριν. Και πέτυχε να αναγνωρίσει και να ταξινομήσει τα νοσήματα, αλλά και με την ανάπτυξη της φυσιολογίας που συνδέεται με τη χημεία και τη βιολογία. Τι σύμπτωση! Την ίδια περίοδο που αναδύθηκαν οι επιστήμες του ανθρώπου».

Τι μένει να κάνουμε;

«Να δούμε άλλα παραδείγματα. Πρέπει να ανακατέψουμε και πάλι την τράπουλα, να δημιουργήσουμε νέες σχέσεις με τη φύση, τον κόσμο, αλλά και του εαυτού μας με τους άλλους. Δεν θα έλεγα να κάνουμε μαθήματα αντικαταναλωτισμού, ή να αναφερόμαστε σε δήθεν απελευθερώσεις και σπάσιμο των δεσμών. Από τι εξάλλου να απελευθερωθούμε; Από τα κράτη, τους νόμους, όλη αυτή την εμπειρία τόσων ετών; Και πώς θα γίνει αυτό; Δεν ζούμε σε λευκή κόλλα χαρτιού. Δεν υποστηρίζω αυτή την ψευδαίσθηση της αντικειμενικότητας των ηλεκτρονικών μέσων που υπογραμμίζει ότι με βοηθά στο να ξέρω σε κάθε στιγμή τι συμβαίνει σε κάθε τόπο… Το ανακάτεμα της τράπουλας θα αναδείξει ατομικές και συλλογικές προσπάθειες. Αν βέβαια αλλάξουμε το εγωκεντρικό μας σύστημα, την ίδια την οντολογία μας. Θα πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι είμαστε σε διαλεκτική σχέση με κάθε τι το ζωντανό, τα έμβια, τους ιούς, τα βακτήρια, τα ζώα, τα φυτά που επίσης κατοικούν στον πλανήτη. Ακόμη και αυτά που θεωρούμε νοσηρά, έχουν τη ζωή τους, τους χρόνους, τους κύκλους τους. Να συγχρονίσουμε λοιπόν τους χρόνους μας, αλλά και την αντίληψή μας με τη ζωή. Με τους κανόνες της και όχι τους εξωτερικούς μας κανόνες».

Χρειάζεται αλλαγή και η ηθική μας;

«Ο ιός μάς αναγκάζει να δούμε και την ετερότητα, το έξω. Χρειάζεται να αναθεωρήσουμε τον τρόπο ζωής μας, το ευ ζην, την ευτυχία. Ας το πούμε λίγο αστεία, λίγο ειρωνικά. Ολος αυτός ο κόσμος που λέει ότι δουλεύει, δεν θέλει να σταματήσει λίγο; Εχουμε γίνει αυτόματα και δεν έχουμε καταλάβει πού είναι οι πραγματικές απαγορεύσεις. Ας ξεπεράσουμε κάποιες συνήθειες και να μη δοκιμάζουμε τις έτοιμες επαναληπτικές εμπειρίες τού να μπαίνουμε κάθε μέρα στο Facebook για να δείξουμε φωτογραφίες όπως ήμασταν παιδάκια. Ή να ανεβάσουμε ένα αστείο βίντεο. Αυτό νομίζω είναι ο αληθινός πανικός μας. Οφείλεται όχι μόνο στη διατάραξη της επαναληπτικότητας που είχε ο προηγούμενος ρυθμός της καθημερινότητάς μας. Ο πανικός μας προέρχεται από μια σύγχυση που μας δημιουργεί η ρουτίνα τού είμαι στο σπίτι με τα παιδιά, με τους ανθρώπους που δεν ήμουν μαζί τους 24 ώρες».

Ωστόσο, κάνεις διαδικτυακό μάθημα για την ευζωία.

«Παράδοξο αυτό. Στράφηκα στη φιλοσοφία της ζωής μέσα από θεωρητικές προσεγγίσεις, από διαβάσματα γάλλων θεωρητικών, κυρίως του “μπαμπά” του Φουκό, που είναι ο Ζορζ Κανγκιλέμ. Το ευ ζην για μένα δεν υπάρχει με τον τρόπο να ακολουθείς σωματικές ασκήσεις ή διατροφικές συνήθειες, που βεβαίως και υπάρχουν. Το δείχνω με τα παραδείγματα των άλλων. Με αυτό που δεν είναι το οικείο, δεν είναι ακριβώς το δικό μας. Προσπαθώ να δούμε τον ορισμό της ευτυχίας, του ευ ζην, όπως το ορίζουν κάποιοι άλλοι που δεν μας μοιάζουν. Οπως το εννοούσαν σε μια άλλη εποχή. Νομίζω το καλύτερο παράδειγμα είναι η ατάκα στην ταινία “Δώδεκα πίθηκοι” του Τέρι Γκίλιαμ: “The future is history” (σ.σ. το μέλλον είναι ήδη παρελθόν). Γι’ αυτό και είμαι απαισιόδοξος. Γιατί όλα θα τα ξεχάσουμε και θα ξαναμπούμε στους ρυθμούς μας».