Η φυλακή του ονείρου

Η 50χρονη Χαν Γκανγκ γεννήθηκε και ζει στη Νότια Κορέα. Κόρη συγγραφέα, πανεπιστημιακή καθηγήτρια, αλλά και συγγραφέας δύο συλλογών διηγημάτων και έξι μυθιστορημάτων. Εχει κάνει την πρώτη της εμφάνιση στα γράμματα από το 1993, αλλά γίνεται γνωστή σε παγκόσμιο επίπεδο όταν κερδίζει το Man Booker International του 2016 με το μυθιστόρημά της «Η χορτοφάγος», που στη Νότια Κορέα είχε κυκλοφορήσει από το 2007.

Το μυθιστόρημα δομείται σε τρία μέρη – το καθένα περιγράφει και ένα στάδιο της αμετάκλητης απόφασης της ηρωίδας να αλλάξει τις διατροφικές της συνήθειες.

Η ΓιόνγκΧιε, μια μεσοαστή νέα γυναίκα της Νότιας Κορέας, ζει με τον άνδρα της, έναν τυπικό υπάλληλο, ενώ και την ίδια δεν τη χαρακτηρίζει κανένα ιδιαίτερο πάθος ή η όποια ανησυχία. Αυτά ως τη μέρα που η ΓιόνγκΧιε αποφασίζει να γίνει χορτοφάγος. Μια απόφαση που την πήρε έπειτα από ένα όνειρο άκρας βιαιότητας, πλημμυρισμένο στο αίμα.

Αλλά ένα όνειρο δεν μπορεί να πείσει μήτε τον σύζυγο, μήτε το κοινωνικό περιβάλλον, μήτε και την ευρύτερη οικογένειά της. Η άρνηση να τρέφεται με οτιδήποτε ζωικό μαζί με τη νέα της επίσης τάση να μη συμμετέχει σε προκαθορισμένης μορφής σχέσεις προκαλούν έντονες αντιδράσεις εκ μέρους των άλλων που θα σταθούν αιτία η νεαρή γυναίκα να προσπαθήσει ατελέσφορα να δώσει τέλος στη ζωή της. Στο σημείο αυτό ολοκληρώνεται το πρώτο μέρος του μυθιστορήματος, σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση από τον σύζυγο.

Στο δεύτερο μέρος, η τριτοπρόσωπη πλέον αφήγηση εστιάζεται στη στάση του συζύγου της αδελφής της ΓιόνγκΧιε και ξεκινά δύο περίπου χρόνια μετά το τέλος του πρώτου. Ο άνδρας αυτός είναι φωτογράφος και δημιουργός καλλιτεχνικών βίντεο. Η όλη στάση της κουνιάδας του και ο ιδιότυπος ερωτισμός που εκπέμπει το άσαρκο σώμα της τον ερεθίζουν τόσο σεξουαλικά όσο και καλλιτεχνικά. Συμφωνεί μαζί της να της ζωγραφίσει το σώμα με λουλούδια και στη συνέχεια να το βιντεοσκοπήσει. Υστερα από κάποιες συναντήσεις θα σκεφτεί κι εκείνος να κάνει το ίδιο με το δικό του σώμα και στο τέλος να ενωθούν τα δύο κορμιά σαν δύο φυτά που πλέκονται το ένα με το άλλο. Το δεύτερο αυτό μέρος ολοκληρώνεται καθώς η αδελφή και σύζυγος ανακαλύπτει τους δύο εραστές και αυτοί θα προσπαθήσουν – και πάλι ανεπιτυχώς – να αυτοκτονήσουν.

Το τρίτο μέρος ανήκει στη ματιά της αδελφής της ΓιόνγκΧιε. Εχουν περάσει άλλα περίπου δύο χρόνια, είναι κλεισμένη σε μια ιδιωτική νευρολογική κλινική, μιας και πλέον όχι μόνο αρνείται να τραφεί με κάθε ζωικό υλικό, αλλά το μόνο που επιζητά είναι το νερό. Θεωρεί πως είναι – ή θέλει να γίνει – δέντρο. Η αδελφή της τής συμπαραστέκεται και προσπαθεί να κατανοήσει το γιατί όλα αυτά έχουν συμβεί. Μέσα όμως στην κλινική, οι γιατροί πιέζουν με βασανιστικό τρόπο τη ΓιόνγκΧιε να δεχτεί τροφή με τη μορφή χυλού, τελικά την τραυματίζουν και η αδελφή της, σχεδόν ημιθανή, τη μεταφέρει σε ένα γενικό νοσοκομείο.

Αυτή είναι με λίγες λέξεις η ιστορία που η Χαν Γκανγκ στήνει στην προσπάθειά της να μιλήσει από τη μια για το δικαίωμα ενός ανθρώπου (και δη γυναίκας) να διαχειριστεί την ίδια του τη ζωή, και από την άλλη για τον τρόπο που ο έτερος κάθε μορφής και σχέσης ζητά να επέμβει στις επιλογές του άλλου, όταν αυτές ξεφεύγουν από μια αναγνωρίσιμη κατάσταση.

Απέναντι στην παράδοση

Η απόφαση της ΓιόνγκΧιε να ακολουθήσει όσα ένα όνειρο (εφιάλτης ή πρόταση διεξόδου από τον εφιάλτη) της έχει αποκαλύψει θα τη φέρει αντιμέτωπη με την παράδοση (οικογένεια και κοινωνία), θα την κάνει να χρησιμοποιηθεί από την τέχνη που αυτάρεσκα σκέφτεται μόνο μια έμπνευση δίχως αντίκρισμα προς τον άνθρωπο, θα είναι η αιτία που θα υποστεί τη βιαιότητα της επιστήμης, η οποία δεν αναγνωρίζει την ισοτιμία στην επιλογή μεταξύ ζωής και θανάτου. Κάποια στιγμή (εκεί προς το τέλος του τρίτου μέρους, που είναι και εκείνο το οποίο προσφέρει και τα περισσότερα κλειδιά κατανόησης των θέσεων του έργου) η ΓιόνγκΧιε θα ψιθυρίσει: «Αυτό που προσπαθώ να πω… Ισως όλο αυτό να είναι κάτι σαν όνειρο».

Στην ουσία, αναφέρεται σε ένα όνειρο όχι απλώς άρνησης της όποιας βίας, όχι απλώς επιστροφής σε έναν πλέον φυσικό τρόπο διαβίωσης, αλλά – ουτοπικής ασφαλώς – ένωσης του ανθρώπου με τη φύση. Ωστόσο, σε μια τέτοια κατάσταση εγκλωβισμού σε όνειρο μπορεί ο καθένας μας να βρεθεί κάποια στιγμή – η Χαν Γκανγκ, τουλάχιστον, μας ζητά να το αντιμετωπίσουμε. Και ως εκ τούτου ο καθένας μας μπορεί, καθώς θα προσπαθεί να κρατηθεί πάνω στο λεπτό σκοινί που μας διατηρεί σε επαφή με την καθημερινότητα, να χάσει την ισορροπία του και να πέσει. Αν κάτι σε μια τέτοια στιγμή θα μπορούσε να βοηθήσει, είναι μια ουσιαστική σχέση. Η ΓιόνγκΧιε δεν την αξιώθηκε ή και δεν τόλμησε να τη δημιουργήσει. Θύμα κι αυτή συνθηκών αλλοτρίωσης και θύμα ακόμα της διαφυγής προς ένα αδιέξοδο όνειρο.

Η κουλτούρα των «άλλων»

Η «Χορτοφάγος» είναι μυθιστόρημα ιδιαίτερης σύλληψης όσο και άποψης. Μπορεί να εκφράζει και τον τρόπο σκέψης ανθρώπων που έχουν άλλες προσλαμβάνουσες, άλλα φιλοσοφικά κληροδοτήματα. Ο βαθμός που μπορεί με επάρκεια να επικοινωνήσει με αναγνώστες διαφορετικών δομών σκέψης και καθημερινότητας, εξαρτάται και από τη μετάφραση. Η κριτική για την αγγλική έκδοση έχει επισημάνει πως ευτύχησε όσον αφορά τη μεταφορά της στα αγγλικά. Εχει, όμως, επίσης γραφτεί και πως κορεάτες αναγνώστες κατηγόρησαν για αυθαιρεσίες τη μεταφράστρια Deborah Smith (το μυθιστόρημα το έδωσαν σε κυκλοφορία οι εκδόσεις Portobello Books). Η Smith απάντησε πως μια λογοτεχνική μετάφραση δεν μπορεί να μένει πιστή τόσο στη σύνταξη των προτάσεων, όσο στο ύφος του κειμένου. Και πως άλλωστε εργάστηκε έχοντας δίπλα της την ίδια τη συγγραφέα. Οι Εκδόσεις Καστανιώτη ανέθεσαν τη μετάφραση του μυθιστορήματος στην Αμαλία Τζιώτη, η οποία χρησιμοποίησε το κορεάτικο κείμενο. Δεν μπορώ να γνωρίζω αν και η ίδια ακολούθησε τη θέση της Smith. Σε κάθε περίπτωση η ανάγνωση του συγκεκριμένου έργου μού κράτησε το ενδιαφέρον, οι συχνά έντονες σκηνές ερωτισμού ή βίας νομίζω πως με μεγάλη δεξιοτεχνία αποδόθηκαν στη γλώσσα μας. Οπως άλλωστε και οι λεπτές αποχρώσεις των θέσεων της Χαν Γκανγ μπόρεσαν να εδραιωθούν στη σκέψη μου και στα συναισθήματά μου.

{1BSYG}Χαν Γκανγκ{1BSYG}{CR}{2BTIT}«Η χορτοφάγος»{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Αμαλία Τζιώτη{CR}Εκδ. Καστανιώτη{CR}σελ. 208{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 9,90 (ebook{4BTIM})