Δια ζώσης {LF}ή όχι;

Φίλη που και καλά ελληνικά γνωρίζει και γενικότερη παιδεία διαθέτει με ρώτησε πρόσφατα (τηλεφωνικά, προφανώς) κάτι που με έβαλε σε σκέψη, και που επιπλέον είναι και επίκαιρο. Την επικοινωνία μέσω και τηλεφώνου και skype, που τόσο μεγάλες δόξες γνωρίζει σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς, γιατί κάποιοι την αντιδιαστέλλουν προς τη «δια ζώσης»; Ετσι δεν δίνουν/με στον όρο την έννοια του «ενώπιος ενωπίω», του «με φυσική παρουσία»;

Αφού το σκέφτηκα προς στιγμήν, τελικά τη διαβεβαίωσα πως έχει δίκιο. Γλωσσικά τουλάχιστον, ασχέτως πώς έχει καταλήξει να γίνεται αντιληπτή η έκφραση. Το επιχείρημά της, και κατ’ επέκταση επιχείρημά μου, είναι απλό: η λέξη που λανθάνει στην προκειμένη περίπτωση είναι «φωνής». Με άλλα λόγια, πρόκειται για συγκεκομμένο τύπο της έκφρασης «δια ζώσης φωνής», για κάτι δηλαδή ανάλογο με ό,τι ισχύει για εκφράσεις όπως «επ’ ουδενί (λόγω)», «εν μία νυκτί (και μόνη)», «εκ του περισσεύματος (της καρδίας)», «έχουν γνώσιν (οι φύλακες)», «θου Κύριε (φυλακή τω στόματί μου)», κ.ο.κ.

Αλλωστε, η έκφραση αποτελεί ελληνική εκδοχή του λατινικού viva voce. Παλαιότερα μάλιστα, το «δια ζώσης» το χρησιμοποιούσαν κυρίως σε αντιδιαστολή προς το «γραπτώς», «δια επιστολής». Σήμερα λοιπόν, κατ’ αντιστοιχία, το «δια ζώσης» μπορεί να θεωρηθεί ότι συμπεριλαμβάνει τόσο το τηλέφωνο όσο και το skype, σε αντιδιαστολή προφανώς με το e-mail και το sms, που έχουν αντικαταστήσει σχεδόν πλήρως τις επιστολές και τα σημειώματα.