Πότε θα επιστρέψουμε στην κανονικότητα;

Ο νέος κορωνοϊός έχει σταματήσει τη ζωή όπως την ξέραμε. Και όλοι αναρωτιόμαστε: Πότε θα επιστρέψουμε στην κανονικότητα; Η απάντηση είναι απλή και περίπλοκη: όταν μεγάλο μέρος του πληθυσμού – 60% με 80% – έχει αποκτήσει αντισώματα στον ιό. Αυτός είναι ο στόχος αν και κανείς δεν γνωρίζει πότε ακριβώς θα επιτευχθεί και εάν εν τω μεταξύ έχει βρεθεί εμβόλιο. Πώς θα είναι το καλοκαίρι; Και πώς το επόμενο φθινόπωρο; Οι επιστήμονες διαμορφώνουν σενάρια.

ΣΕΝΑΡΙΟ 1: 1-2 μήνες

Πρόκειται, σύμφωνα με τους ειδικούς, για το πιο απίθανο σενάριο. Και αυτό μόνο στην περίπτωση, όπως διευκρινίζει ο Ουίλιαμ Χάνατζ, καθηγητής Επιδημιολογίας της Σχολής Δημόσιας Υγείας στο Χάρβαρντ, «που ο κορωνοϊός αποδειχθεί ξαφνικά ότι δεν είναι τόσο ισχυρός. Εάν, αναπάντεχα, η πορεία της υγείας όσων νοσούν από εδώ και πέρα δεν επιβαρυνθεί τόσο όσο γνωρίζουμε μέχρι τώρα ή εάν αρχίσουμε να διαπιστώνουμε ότι μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού απέκτησε ανοσία». Μέχρι στιγμής είναι ξεκάθαρο ότι δεν ισχύει ούτε το ένα ούτε το άλλο.

Υπάρχει κι άλλο ένα σενάριο για σύντομη πορεία, που όμως είναι πολύ ζοφερό και μοιάζει με αυτό που εφαρμόζεται στη Σουηδία και ήδη προκαλεί μεγάλες αντιδράσεις: Χαλαροί κανόνες κοινωνικής αποστασιοποίησης που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αυτό που ο Αντριου Νόιμερ, καθηγητής Δημόσιας Υγείας στο πανεπιστήμιο Ιρβάιν της Καλιφόρνια, χαρακτηρίζει ως «μεγάλο, σύντομο αλλά οξύ σοκ» κρουσμάτων κάποια στιγμή μέσα στους επόμενους μήνες, δηλαδή μεγάλο αριθμό θανάτων και τεράστια πίεση στο σύστημα υγείας. Επειτα από μια τόσο μεγάλη καταστροφή, είναι θεωρητικά πιθανό πολλοί ασθενείς να αναρρώσουν, φέρνοντας έτσι τον πληθυσμό πιο κοντά στην ανοσία.

Και οι δύο αυτές πιθανότητες θα σήμαιναν ότι θα μπορούμε να βγούμε και πάλι έξω σε ένα-δυο μήνες, κάτι που δεν διαφαίνεται τώρα. Πάντως παρότι μέχρι το τέλος της άνοιξης μπορεί να είμαστε ακόμα κλεισμένοι στα σπίτια μας, οι επιστήμονες μέχρι τότε θα γνωρίζουν πολλά περισσότερα τόσο για τον κορωνοϊό όσο και για το τι είδους ανοσία θα έχουν όσοι ήδη νόσησαν.

ΣΕΝΑΡΙΟ 2: 3-4 μήνες

Σύμφωνα με τον καθηγητή Επιδημιολογίας του Χάρβαρντ Ουίλιαμ Χάνατζ, σε αυτό το διάστημα «θα έχουμε μάθει αρκετά για τον κορωνοϊό και έτσι θα μπορέσουμε να αποφασίσουμε με μεγαλύτερη ασφάλεια όσον αφορά τις δραστηριότητες στις οποίες είναι ασφαλές να επιστρέψουν οι πολίτες». Ενα από αυτά μπορεί να είναι ότι ήδη θα έχει επιτευχθεί επαρκής ανοσία, μέσω ήπιων μολύνσεων ή και ασυμπτωματικών ασθενών.

Αυτές είναι οι γνώσεις που θα συσσωρευθούν από μήνες πραγματοποίησης τεστ τόσο σε πολίτες που έχουν συμπτώματα όσο και σε εκείνους που δεν έχουν. Δύο είδη τεστ είναι σημαντικά: εκείνο που εντοπίζει την παρουσία του ιού και εκείνο που εντοπίζει αντισώματα όσων έχουν αναπτύξει ανοσία.

Με αυτές τις νέες πληροφορίες, υποστηρίζει ο διαπρεπής αμερικανός επιστήμονας, θα είναι εφικτό να απομονώσουμε ασθενείς ή πιο ευπαθείς ομάδες, ενώ ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού θα μπορεί να επιστρέψει σε κάτι που μοιάζει με κανονική ζωή. «Μπορεί να υπάρχουν, για παράδειγμα, λιγότερα τραπέζια στα εστιατόρια ή μικρότερος αριθμός θαμώνων σε μπαρ», εξηγεί. Στη Γερμανία ήδη συζητείται η πιθανότητα σταδιακά να εκδίδονται «πιστοποιητικά ανοσίας» σε όσους έχουν ήδη ασθενήσει και διαθέτουν αντισώματα – κάτι που θα αποδεικνύεται με τεστ. Τα άτομα αυτά θα μπορούν να επιστρέφουν στη δουλειά τους ή στις σπουδές τους, προσεκτικά πάντα.

Ο Μάικλ Στότο, καθηγητής Διοίκησης Συστημάτων Υγείας στο πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν της Ουάσιγκτον εξηγεί στο περιοδικό Atlantic ότι υπάρχουν τρεις μεταβλητές όσον αφορά την εξάπλωση της ασθένειας: «πόσους ανθρώπους συναντά ο μέσος πολίτης καθημερινά την εποχή της μετάδοσης του ιού» (δηλαδή αλληλεπίδραση πρόσωπο με πρόσωπο ή εάν αγγίζουν την ίδια επιφάνεια), «η πιθανότητα ο ιός να μεταδίδεται με την αλληλεπίδραση» και «το ποσοστό των ατόμων που συναντάς και είναι φορείς του ιού».

Εάν καλύτερα και περισσότερα τεστ αρχίζουν να διαμορφώνουν μια πιο πλήρη εικόνα της εξάπλωσης του ιού, λέει ο Στότο, οι Αρχές μπορεί να επιλέξουν να επικεντρωθούν σε μια μεταβλητή περισσότερο. Για παράδειγμα, εάν τα στοιχεία δείξουν ότι ο περιορισμός των επαφών κάθε ανθρώπου είναι πιο αποτελεσματικός, μπορεί να ανοίξουν και πάλι εστιατόρια και μικρές επιχειρήσεις, όμως θα αποφευχθούν εκδηλώσεις με μεγάλα πλήθη.

Σε τρεις-τεσσερις μήνες οι ερευνητές μπορεί να έχουν εντοπίσει και φάρμακο για τον Covid-19. Κάτι που όμως δεν θα εξαλείψει τη διαρκή ανάγκη για κοινωνική αποστασιοποίηση αλλά μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο να καταρρεύσει το σύστημα υγείας σε περίπτωση πανδημίας. Ο Χάνατζ θεωρεί πως αυτό είναι το επικρατέστερο σενάριο αλλά, αυτήν τη στιγμή «ποιος μπορεί να ξέρει ακριβώς τι θα γίνει;».

ΣΕΝΑΡΙΟ 3: 4-12 μήνες

Ενα μεγάλο αναπάντητο ερώτημα για τον Covid-19 είναι το εάν, όπως η γρίπη, η εξάπλωσή του θα περιορισθεί σημαντικά το καλοκαίρι. Ο καθηγητής Νόιμερ υποθέτει ότι θα εντοπίσουμε μέσα στους επόμενες 2-3 μήνες το εάν ο κορωνοϊός είναι εποχικός και εδώ αυτό το σενάριο χωρίζεται  στα δύο: Σε ένα πιθανόν σύμπαν η επιδημία υποχωρεί το καλοκαίρι, ενώ στο άλλο δεν υποχωρεί. Και στα δύο, τουλάχιστον κάποια από τα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης διατηρούνται και στο δεύτερο μισό της χρονιάς.

Στην πρώτη περίπτωση το καλοκαίρι θα είναι λίγο καλύτερο από την άνοιξη που ζήσαμε, τουλάχιστον στο βόρειο ημισφαίριο. Θα επιτραπούν ίσως οι εξωτερικές δραστηριότητες σε μικρές ομάδες αλλά οι μεγάλες συναθροίσεις όχι – και αυτό βεβαίως ισχύει και για τις παραλίες. Τα διάφορα πρωταθλήματα θα επαναληφθούν χωρίς όμως θεατές και το ίδιο θα συμβεί και με τα τηλεοπτικά γυρίσματα. Στα καταστήματα θα τεθεί όριο πελατών. Οι ειδικοί θεωρούν, γενικά, πως θα αργήσουμε αρκετά να ξαναδούμε μεγάλα πλήθη συγκεντρωμένα κάπου. Σε αυτό το σενάριο τα ταξίδια θα επιτραπούν σταδιακά, όμως θα ληφθούν μέτρα για να μην υπάρχει συνωστισμός στα αεροδρόμια.

Η αρνητική διάσταση αυτού του καλοκαιριού που θα μοιάζει λίγο με εκείνα που ξέρουμε είναι πως θα δημιουργήσει σοβαρή πιθανότητα επανεμφάνισης της ασθένειας σε έξι μήνες. Αυτό το «φθινοπωρινό κύμα» του Covid-19 ίσως φθάσει Σεπτέμβριο ή Οκτώβριο και θα οδηγήσει σε εκ νέου επιβολή μέτρων κοινωνικής αποστασιοποίησης. Μέχρι τότε θα έχουν ανοσία περισσότεροι και οι επιστήμονες θα γνωρίζουν πιο πολλά. Το καλοκαίρι θα είναι η κατάλληλη στιγμή για την ενίσχυση των νοσοκομειακών δομών της χώρας με κάθε τρόπο, εν όψει μιας ίσως δύσκολης συνέχειας της χρονιάς.

Στη δεύτερη εκδοχή αυτού του σεναρίου, δεν υπάρχει καλοκαιρινό διάλλειμα. Ισως μια μικρή υποχώρηση. Αν ο αριθμός των κρουσμάτων δεν μειωθεί σημαντικά μέχρι τα μέσα Ιουνίου θα ξέρουμε ότι ο Covid-19 δεν είναι εποχικός. Ετσι όλα τα μέτρα που ισχύουν τώρα θα διατηρηθούν.

ΣΕΝΑΡΙΟ 4: 12 – 18 μήνες

Καθώς θα εξελίσσονται όλα τα υπόλοιπα, οι ερευνητές θα αγωνίζονται να βρουν το εμβόλιο. Ισως το έχουν επιτύχει την άνοιξη του 2021, ίσως αργότερα. Αν τα καταφέρουν, οι μαζικοί εμβολιασμοί δεν θα είναι κάτι εύκολο ή γρήγορο καθώς δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη θα πρέπει να το κάνουν. Επίσης θα χρειασθεί να αποφασιστεί ποιοι θα το κάνουν πρώτοι; Οι ευπαθείς ομάδες; Οι υγειονομικοί; Μέχρι τότε βέβαια, στις περισσότερες χώρες μεγάλο μέρος του πληθυσμού θα έχει αποκτήσει ανοσία. Ο ιός θα συνεχίσει να κυκλοφορεί και να παραμένει απειλητικός, μολύνοντας ανθρώπους όπως η γρίπη. Η προοπτική δεν είναι ιδανική όμως τότε η ζωή θα επιστρέψει σε εκείνα που γνωρίζουμε – αν και την ίδια στιγμή, θα έχει αλλάξει για πάντα.