Το φίλτρο του Εξάγγελου

«Αν στο τέλος αυτής της διαδικασίας αισθανθεί ο καθένας από εμάς πως όλο αυτό έγινε για το τίποτα, τότε όλα θα έχουν γίνει σωστά».

Το είπε αμερικανός επιδημιολόγος. Αλλά αυτό το «τίποτα» δεν ισχύει μόνο για την καραντίνα που επιβλήθηκε από τις κυβερνήσεις ούτε για τον αγώνα δρόμου που κάνουν τα εργαστήρια για το εμβόλιο. Ισχύει και για τα μέσα ενημέρωσης. Θα ήταν σωστό όλος αυτός ο όγκος υπερπληροφόρησης που αναπαράχθηκε από τα μίντια, όλα όσα ειπώθηκαν και γράφτηκαν, να είχαν ειπωθεί και να είχαν γραφτεί για τίποτα;

Το ερώτημα μοιάζει να έχει ξεπεραστεί από τον χρόνο. Κανένας πια δεν αισθάνεται πως όλο αυτό έγινε για το τίποτα. Ακόμη περισσότερο, κανένας δεν αισθάνεται πως όλα έγιναν σωστά. Κανένας δεν μπορεί να το αισθανθεί ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες – ο αμερικανός επιδημιολόγος διαψεύστηκε από τον πρόεδρό του.

Αν όμως το ερώτημα έχει ξεπεραστεί για όλους τους άλλους, δεν έχει ξεπεραστεί για τα μέσα ενημέρωσης. Και μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: Ακόμη και γι’ αυτό το κάτι που συνέβη, αυτό το πολύ παραπάνω από το τίποτα, έχει νόημα όλος αυτός ο όγκος πληροφορίας; Μήπως τα μίντια «τρομοκρατούν» αντί να ενημερώνουν, μήπως μεγεθύνουν την πραγματικότητα αντί να την περιγράφουν, παραμορφώνουν με τους φακούς τους αντί να αποτυπώνουν, είναι ξενιστές του φόβου αντί διαμεσολαβητές της πληροφορίας;

Δεν το είπε εκείνος ο αμερικανός επιδημιολόγος, αλλά ο δικός μας, ο εθνικός μας λοιμωξιολόγος πριν από μερικές ημέρες. Δεν χρειάζεται να βλέπουμε τηλεόραση, είπε, αρκεί να συντονιζόμαστε μια φορά την ημέρα στις 6 το απόγευμα και να ακούμε ό,τι λέει εκείνος. Αυτή πρέπει να είναι η ημερήσια δόση ενημέρωσης, όλα τα άλλα είναι περιττά. Στις 6 το απόγευμα μας προσφέρεται η πληροφορία συμπυκνωμένη. Ο αριθμός των κρουσμάτων, ο αριθμός των θυμάτων, η έκκληση να τηρηθεί η καραντίνα με έναν λόγο που μπορεί να γίνει φορτισμένος αλλά δεν γίνεται ποτέ έντονος. Στον Σωτήρη Τσιόδρα τίποτε δεν κραυγάζει.

Αλλά και τίποτε σε αυτήν την άρνηση απέναντι στην πληροφόρηση δεν θυμίζει περισσότερο τον Wicked Messenger του Μπομπ Ντίλαν – τον αγγελιαφόρο που μετέγραψε τόσο δεξιοτεχνικά ο Διονύσης Σαββόπουλος σε Αγγελο Εξάγγελο. «Αφού δεν είχε νέα ευχάριστα να πει / καλύτερα να μην μας πει κανένα». Τα μίντια θα έπρεπε να κάνουν ό,τι και εκείνος. Τα νέα να είναι μια ψευτιά που θα ακούγεται ευχάριστα στο αυτί μας και θα ησυχάζει η ψυχή μας. Καμία ανησυχία για τις αντοχές του συστήματος υγείας, καμία μαρτυρία, κανένας πόνος. Ας δημιουργήσει ο καθένας γύρω του μια υγειονομική ζώνη, ας προστατευτεί από τον αγγελιαφόρο.

Δεν είναι η πρώτη φορά. Τα μέσα ενημέρωσης πέφτουν συχνά στη δίνη μιας κάπως παράδοξης κριτικής. Κατηγορούνται και γι’ αυτό και για το αντίθετό του. Τα «φουσκώνουν» όπως μπορεί και να κρύβουν την αλήθεια. Λένε ψέματα όπως μπορεί να σπέρνουν τον φόβο. Και παραπληροφορούν και τρομοκρατούν. Και μας υπνωτίζουν και μας αγχώνουν. Δεν ήταν την εποχή του δημοψηφίσματος που κάποια από αυτά, τα πιο προσκυνημένα, προσπαθούσαν να κάμψουν το εθνικό φρόνημα λέγοντας πως βρισκόμασταν ένα βήμα πριν από την άβυσσο; Δεν ασκούνταν τότε κάθε μέρα την υψηλή τέχνη της τρομοκρατίας;

Και τώρα να υπάρχουν. Αλλά γίνεται να υπάρχουν σαν να μην υπάρχουν; Σαν να μην υπάρχει καμία απειλή, καμία πανδημία, κανένας κίνδυνος; Να μη λένε τίποτε αφού δεν έχουν τίποτε ευχάριστο να πουν, όπως ο Αγγελος Εξάγγελος; Μα δεν συμβαίνει τίποτε άλλο στον κόσμο;

Η αλήθεια είναι πως δεν συμβαίνει. Αυτή όμως δεν είναι μόνο η εποχή της πανδημίας. Είναι και η εποχή της υπερπληροφόρησης – ήταν πριν από τον κορωνοϊό και θα είναι και μετά. Ο καθένας έχει πια στη διάθεσή του δεκάδες πηγές πληροφόρησης τόσο από τα παραδοσιακά μέσα όσο και από τα σόσιαλ μίντια. Είναι όμως ανώφελο να κατηγορεί κανείς γι’ αυτό τις πηγές. Ακόμη περισσότερο, είναι ανώφελο να κλείνει τα μάτια του και τα αυτιά του για να κλείσει στο τέλος και το στόμα του. Αν αυτή είναι  η εποχή της υπερπληροφόρησης, τότε είναι και η εποχή των φίλτρων στην πληροφορία.

Φίλτρο. Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται να κάνει κανείς ούτε τα τρία πιθηκάκια της ιαπωνικής παράδοσης που «δεν βλέπουν το κακό, δεν ακούν το κακό και δεν μιλούν για το κακό», ούτε τη στρουθοκάμηλο που χώνει το κεφάλι της στην άμμο. Αρκεί να μάθει να φιλτράρει. Είναι εξάλλου τα ίδια τα μίντια που προσφέρουν πλέον τα εργαλεία – ακόμη και εκείνα που κάποιο βραδάκι ξαφνικά, άρχισαν να φωνάζουν με μανία.

Θα ίσχυε ακόμη και αν όλος αυτός ο όγκος υπερπληροφόρησης δινόταν για το τίποτα. Ακόμη και τότε, τα μέσα ενημέρωσης θα είχαν κάνει σωστά τη δουλειά τους, όπως θα έλεγε ο αμερικανός επιδημιολόγος. Ισχύει ακόμη περισσότερο τώρα που ελάχιστα πράγματα φαίνεται να έγιναν σωστά. Τώρα που πολλά έγιναν λάθος. Αλλά αυτό δεν είναι ένα ευχάριστο νέο. Θα ήταν καλύτερα να μην το πει κανένας.