Σκηνές από την «αίθουσα του πολέμου»

Μέχρι τις 3 Μαρτίου, οπότε βρέθηκε στις Καστανιές του Εβρου μαζί με την ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ο Πρωθυπουργός διαχειριζόταν την κρίση των συνόρων. Από την επομένη διαχειριζόταν μια κρίση που δεν γνωρίζει σύνορα. Απέναντι στον κορωνοϊό που κατέφτανε από το μέλλον το Μέγαρο Μαξίμου μετατράπηκε εν μία νυκτί σε «αίθουσα πολέμου». Η έκφραση απέχει ίσως από το προφίλ της «ήπιας τεχνοκρατικής δύναμης» που εκπέμπει ο Πρωθυπουργός. Ταιριάζει, όμως, στην κατάσταση εξαίρεσης του τελευταίου μήνα σαρώνοντας ακόμη και τις αντιστάσεις των πολιτών για το απειροπόλεμο κράτος.

Στο νεοκλασικό κτίριο της Ηρώδου Αττικού επιβεβαιώνεται αυτή την περίοδο η περίφημη σχετικότητα του χρόνου. Πρέπει να χωρέσουν πολλές αποφάσεις σε λίγα λεπτά και να περάσουν πολλές ημέρες για ένα συμπέρασμα – από τις επιδημιολογικές μελέτες ως την επιμήκυνση των περιορισμών της κυκλοφορίας. Διατηρώντας για τον εαυτό του τις αμετακίνητες συνήθειες της πρωινής γυμναστικής, της ανάγνωσης εφημερίδων και των πρώτων reports ο Πρωθυπουργός ξεκινάει αυτό που έχει καθιερωθεί ως «μάχη του κορωνοϊού» στις 8.30 με τον πρωινό καφέ. Μπροστά σε ένα από τα «Γεωμετρικά» του Μόραλη συγκεντρώνονται – διά ζώσης ή μέσω τηλεδιάσκεψης – ο διευθυντής του γραφείου του Γρηγόρης Δημητριάδης, ο υπουργός Επικρατείας Γιώργος Γεραπετρίτης, ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Ακης Σκέρτσος, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέλιος Πέτσας, οι στενοί συνεργάτες του από τη Βουλή (Μιχάλης Μπεκίρης, Γιώργος Μυλωνάκης), το επικοινωνιακό επιτελείο και ο «αθόρυβος» Ερικ Παρκς, που έχει τρέξει την καμπάνια των βίντεο για τον κορωνοϊό. Ακολουθεί στις 9.30 η τηλεδιάσκεψη με την ηγεσία του υπουργείου Υγείας, στην οποία είναι παρόντες οι γενικοί γραμματείς, ο καθηγητής Σωτήρης Τσιόδρας και ο υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας Νίκος Χαρδαλιάς. Στη συνέχεια γίνονται τηλεδιασκέψεις με διάφορα υπουργεία, με πρώτα το Οικονομικών, το Ανάπτυξης και το Εργασίας.

Ολοι οι παίκτες του εσωτερικού συστήματος γνωρίζουν ότι ο Πρωθυπουργός είναι διαθέσιμος σε εβδομαδιαία βάση 24 ώρες το 24ωρο. «Εχουμε χάσει την αίσθηση του χρόνου» λέει ο ίδιος. «Δεν υπάρχουν Σάββατα, δεν υπάρχουν Κυριακές. Υπάρχει μόνο μια καθημερινή ρουτίνα, η οποία αναπόφευκτα περιστρέφεται γύρω από την προσήλωση στην αντιμετώπιση του κορωνοϊού». Σύμφωνα με έναν παρατηρητή, ο Πρωθυπουργός πρέπει να αποδεικνύει καθημερινά ότι «είναι ταυτόχρονα σπρίντερ και δρομέας αντοχής». Σε παρόμοια προφίλ, που μεταφέρουν κλίμα από τον πυρήνα των πολιτικών αποφάσεων, υπάρχει μια εικόνα όπου ο ισχυρότερος παίκτης χτυπάει κάποια στιγμή το χέρι στο τραπέζι. Και, ναι, τέτοια σκηνή μπορεί να φανταστεί κανείς μέσα στο Μέγαρο Μαξίμου, ειδικά όταν πρέπει να ξεπεραστούν οι αγκυλώσεις της γραφειοκρατίας. Αλλά και όταν ο Πρωθυπουργός σταθμίζει τις – ενίοτε ασύμμετρες – εκτιμήσεις των υπουργών, ορισμένοι απ’ τους οποίους δεν συμφωνούσαν, για παράδειγμα, με την αναστολή των αποκριάτικων εκδηλώσεων. Η σχετική απόφαση στις 24 Φεβρουαρίου και η πρώτη κυβερνητική εξουσιοδότηση για κινητοποίηση της τοπικής αυτοδιοίκησης συνοδεύτηκε τις επόμενες ημέρες με ένα άλλο «θεραπευτικό σοκ»: το κλείσιμο των σχολείων, όταν στην Ευρώπη κυριαρχούσε ακόμη το δίλημμα.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ. Για την πολιτική θεωρία, υπάρχει μία στιγμή κατά την οποία ο χρόνος λήψης αποφάσεων φτάνει στην απόλυτη πύκνωση. Και τότε το Μέγαρο Μαξίμου ταυτίζεται με το μοντέλο που ο Γκράχαμ Αλισον ανέπτυξε υποδειγματικά στο «Essence of desicion» (Little, Brown and Company, 1971). Ενας μηχανισμός με εσωτερική λογική, που διαβάζει την πραγματικότητα σαν καλειδοσκόπιο: «Σε τι είδους υποθέσεις δίνουμε βάση; Πώς αυτές καθοδηγούν τη σκέψη μας; Ποιες είναι οι εναλλακτικές που διαθέτουμε;». Σε αντίστοιχα ερωτήματα το Μέγαρο Μαξίμου απαντάει από τα μέσα Φεβρουαρίου. Από τότε, δηλαδή, που οργανώθηκε η καθημερινή εποπτεία για τις πιθανές αναταράξεις στην οικονομία. Ο Πρωθυπουργός ενημερωνόταν τακτικά με newsletters για τις αφίξεις στο αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος, την κίνηση στο μετρό και τις ηλεκτρονικές συναλλαγές: ίχνη, δηλαδή, που μπορούσαν να προϊδεάσουν για τις δονήσεις και να υποδείξουν το καλιμπράρισμα των μέτρων για τις ευάλωτες ομάδες.

Κατά κοινή ομολογία, έτρεξε πιο γρήγορα από ευρωπαίους ομολόγους του. Ο ίδιος άλλωστε ήταν επιφυλακτικός για τις αντιδράσεις τύπου Λαγκάρντ, η οποία τη μία εβδομάδα ξόρκιζε το «παιχνίδι με τα spreads» και την επόμενη δήλωνε έτοιμη για μάχη κατά του ιού. Σ’ αυτό το ιδιότυπο μπρα ντε φερ για το ποιος θέλει «περισσότερη Ευρώπη» (δηλαδή αλληλεγγύη) αρκετοί πλέον προσμετρούν και το τηλεφώνημα από το Μέγαρο Μαξίμου προς την επικεφαλής της ΕΚΤ μία ημέρα πριν από την ένταξη της Ελλάδας στο καθεστώς ποσοτικής χαλάρωσης (QE), που αποκλιμακώνει το κόστος δανεισμού και εξασφαλίζει μεγάλη ρευστότητα στην πραγματική οικονομία. Για τους εξωτερικούς παρατηρητές υπάρχει μια ερμηνεία στην εικόνα του πολιτικού που χρησιμοποιεί το γραφείο του ως στρατηγείο, με το άσπρο πουκάμισο να έχει εξελιχθεί σε φόρμα εργασίας – από τα διαγγέλματα ως τη συνέντευξη στην Κριστιάν Αμανπούρ. Η ερμηνεία αυτή ακούει στον κωδικό «Μάτι». Μία από τις τραγικότερες στιγμές της σύγχρονης Ελλάδας λειτουργεί ως παράδειγμα προς αποφυγή. Η λέξη εγκλείει την παθογένεια που πρέπει πάση θυσία να αποφευχθεί – η ανεπάρκεια του κράτους -, αλλά και την αντίστροφη δυνατότητα: ό,τι μπορεί να σωθεί οφείλει να γίνει τώρα. Η κουκουβάγια του Χέγκελ πετάει το σούρουπο – έστω και ετεροχρονισμένα.

Το επιχειρησιακό know how που κυριαρχεί στον «αντιδραστήρα» της πολιτικής σκηνής αντιστοιχεί στο πολιτικό DNA του βασικού παίκτη. Στο πρόσωπο του Κυριάκου Μητσοτάκη, που περνάει στα διαγγέλματά του αναφορές στην «ηθική της ευθύνης», ο απόφοιτος της Harvard Business School συναντάει τον διάδοχο μιας παράδοσης. Στο αφήγημα του κορωνοϊού ένα στιγμιότυπο δηλώνει ταυτόχρονα τη συνέχεια και τη ρήξη μιας πολιτικής τεχνογνωσίας που ξεκινάει από τα χρόνια του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Και αυτό δεν είναι άλλο από τη σχέση με την Ιεραρχία. Σε ένα πεδίο ευαίσθητο για την παράταξή του, ο Πρωθυπουργός έδωσε χρόνο στην Εκκλησία με την πεποίθηση ότι οι εκπρόσωποί της μπορούν να παίρνουν αποφάσεις πέραν των θεολογικών. Δεν τον επιβεβαίωσαν. Οταν προχώρησε στη ρήξη κέρδισε το κρίσιμο μέγεθος που φοβούνται παγίως οι «διαχειριστές» απέναντι στους «παραγωγούς» πολιτικής: την ηγεμονία.

ΡΟΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ. Η αίσθηση που μεταδίδει προς τους συνεργάτες του είναι ενός ανθρώπου με αυτοέλεγχο, που γνωρίζει τη μεγάλη εικόνα, αλλά επιλέγει να οργανώνει τον χρόνο του μόλις σε βάθος 48ώρου. «Σπάει τα προβλήματα σε μικρότερα», κατά την έκφραση συνομιλητή του, από εκείνους που «κρατούν την αναπνοή τους» εντός του Μεγάρου Μαξίμου για να μη χαλαρώσει ο μηχανισμός. Πίσω από το γραφείο του – και μπροστά από τον πίνακα του Κωνσταντίνου Παρθένη με την Παναγία και τον Χριστό – συγκεντρώνει όσο το δυνατόν περισσότερα δεδομένα. Προσφεύγει ο ίδιος στις πηγές ενημέρωσης για να διαμορφώσει εικόνα, επιδεικνύοντας πάγια καχυποψία προς τη δημοσιοϋπαλληλική ιεραρχία. Από τα αναγνώσματα της περιόδου ξεχωρίζει το «Epidemics and society» του Φρανκ Σνόουντεν (Yale University Press, 2019), όπου o καθηγητής Ιστορίας της Ιατρικής περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι επιδημίες επηρεάζουν όχι μόνο την επιστήμη, αλλά και τη θρησκεία, την τέχνη και τον πόλεμο. Η ροή πληροφόρησης, εξάλλου, από διεθνείς επιστήμονες για τα νεότερα τεστ φαρμάκων και τις επιδημιολογικές καμπύλες, οι συζητήσεις μέσω skype με ευρωπαίους πολιτικούς και οικονομικούς αναλυτές, είναι συνεχείς. Οπως και οι δίαυλοι με τον Σ. Τσιόδρα και τον Ν. Χαρδαλιά. Είναι ένα μοντέλο διαχείρισης που παρέχει «οξυγόνο» στα υποσυστήματά του, ώστε να προσαρμόζονται κάθε φορά στο πολιτικό momentum. Από νωρίς άλλωστε ο Κ. Μητσοτάκης έχει τοποθετήσει «επιταχυντές» της νεότερης γενιάς, όπως ο Ηλίας Μόσιαλος και ο Κυριάκος Πιερρακάκης, που επέβαλε το 13303 ως την ψηφιακή κλειδαριά της εποχής μας. Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης υλοποιεί τη στρατηγική για ένα κράτος υπηρεσιών (service state) έναντι του κράτους – επιτηρητή (surveillance state), που υιοθέτησαν εξαρχής χώρες της Ασίας για τον εντοπισμό κρουσμάτων. Η συνταγή προϋπάρχει της διαχείρισης: «κάντε την κρίση ευκαιρία» για να γίνει ευκολότερη η λειτουργία κράτους και επιχειρήσεων. Μετατρέψτε το τραύμα σε εμπειρία.

Από το ψηφιακό αδειόχαρτο εξαιρείται προφανώς ο ίδιος ο Πρωθυπουργός όταν λίγο πιο νωρίς, λίγο πιο αργά, ανάλογα με τις παρενέργειες του κορωνοϊού, επιστρέφει το βράδυ στο σπίτι, όπου αυτή την περίοδο βρίσκεται συγκεντρωμένη η οικογένειά του (έχει επιστρέψει ο γιος του Κωνσταντίνος από τη Βοστώνη και η κόρη του Σοφία από το Λονδίνο). «Σε προσωπικό επίπεδο, το μόνο καλό αυτής της κατάστασης είναι ότι καθόμαστε κάθε βράδυ μαζί όλη η οικογένεια. Εγώ, η Μαρέβα και τα τρία παιδιά μας. Είχαμε καιρό να περάσουμε μαζί τόσο χρόνο» λέει σε μια ελληνική εκδοχή τού «a little bit of alone time» (η φράση που χρησιμοποιούν οι σύμβουλοι του Λευκού Οίκου για να σπάσουν τη ρουτίνα του προέδρου τους). Η πρωθυπουργική λίστα «Μένω στο σπίτι» περιλαμβάνει βιβλία που περίμεναν τη σειρά τους – ένα από αυτά, το «Blueprint: the evolutionary origins of a good society» του N. Christakis, με τον οποίο ο πρωθυπουργός συνομίλησε μέσω Skype – και τηλεοπτικές σειρές. Ανάμεσά τους το «Homeland», η όγδοη και τελευταία σεζόν του οποίου έκανε πρεμιέρα τον περασμένο Φεβρουάριο. Η σειρά αποκτά μια σουρεαλιστική διάσταση στις ημέρες της καραντίνας. Αναπαριστά έναν κόσμο που αντιμετωπίζει μια παγκόσμια κρίση (την τρομοκρατία), ενώ ο αμερικανός πρόεδρος αναρωτιέται ποια συνταγή είναι η καλύτερη για να αποτρέψει τον πανικό και την αναταραχή της αγέλης. Τουλάχιστον ένας από τους θεατές της δηλώνει σίγουρος ότι έχει επιλέξει μία αντίστοιχη νωρίς. Είναι ταυτόχρονα και πρωταγωνιστής μιας νέας πραγματικότητας που υπερβαίνει πλέον οποιοδήποτε τηλεοπτικό σενάριο.