Μαθήματα πολέμου

Μαθήματα πολέμου

Πόλεμος; Μήπως έχω ζήσει πόλεμο για να ξέρω πώς είναι; Πρόκειται άλλωστε για εμπειρία που επηρεάζει τόσο ριζικά τον ψυχισμό ώστε είναι δύσκολο να μεταφερθεί περιγραφικά. Από την άποψη των συνθηκών της καθημερινότητας, η ανατροπή τους είναι, σίγουρα, «πολεμικά» ακραία. Με επιπλέον, την ανάγκη της απομόνωσης που μας στερεί την παρηγορητική δύναμη της συνάφειας. Είναι χαρακτηριστικό ότι η εικόνα των μετόπισθεν, στους «πραγματικούς» πολέμους, είναι άνθρωποι που συναθροίζονται. Από τα καφενεία, έως τα καταφύγια.

«Πόλεμος» και, σε κάποιες χώρες, όσον αφορά τις απώλειες. Οι προχθεσινοί 360 νεκροί στην Ιταλία είναι αριθμός πολεμικής ανταπόκρισης. «Πόλεμος» και στην Ισπανία με τον στρατό στους δρόμους να επιβλέπει την απαγόρευση της κυκλοφορίας και ουσιαστικά το lockdown της χώρας. «Πόλεμος» και όσον αφορά τις επιπτώσεις στην οικονομία.

Αλλά δεν είναι πόλεμος. Μπορούν να μας το διαβεβαιώσουν όσοι έχουν βιώματα πραγματικού πολέμου. Η θυσία του να μη βγεις για βόλτα, να μην πας στο σινεμά, στην ταβέρνα ή «για ποτάκι», το να μην κάνεις πιλάτες ή ανταύγειες δεν είναι πολεμική θυσία. Και όπως έλεγε φίλη, μας δόθηκε η μοναδική ευκαιρία να κάνουμε κάτι για τον τόπο μας από τον καναπέ μας, φορώντας τις πιτζαμούλες μας. Ας μην την αφήσουμε να πάει χαμένη.

«Τα γεγονότα, αγαπητέ μου, τα γεγονότα»

Λέγεται ότι το είπε ο πρωθυπουργός της Βρετανίας (1957 – 1963) Μακ Μίλαν όταν ένας δημοσιογράφος τον ρώτησε τι είναι αυτό που φοβάται περισσότερο. «Τα γεγονότα, αγαπητέ μου, τα γεγονότα». Με την ίδια λογική ακριβώς, τα γεγονότα μπορούν, αντιστρόφως, να αναδείξουν ηγέτες. Ενα άλλο κοινό των ημερών μας με περιόδους πολέμου. Και στην προκειμένη περίπτωση – κατά την οποία όλοι είμαστε χαμένοι και οιωνεί νικητές συγχρόνως και με δεδομένο ότι ο «εχθρός» είναι ασύμμετρος – «ηγέτης» γίνεται αυτός που διαχειρίστηκε την «εμπόλεμη» κατάσταση. Οταν ένας αρχηγός κράτους, σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, απευθύνει διάγγελμα στον λαό, εμψυχώνοντας και συμβουλεύοντάς τον συγχρόνως, απεκδύεται την κομματική φορεσιά του και γίνεται ένα είδος «πατέρα». Ασε που, τέτοιες ώρες και όταν δεν υπάρχει «οδικός χάρτης», η αντιπολίτευση κινδυνεύει να γλιστρήσει, χαλαρά, στην υπονόμευση. Ή, τουλάχιστον, ως τέτοια να εκληφθεί.

Χειροκροτήματα

Η αλήθεια είναι ότι η καθ’ ημάς αντιπολίτευση (πλην της «προτρεχέτω η γλώττα…» Ρένας Δούρου) τηρεί τις αποστάσεις ασφαλείας. Οπότε ο κλήρος τους αντιπολιτευτικού λόγου εκπίπτει σε οπαδικό επίπεδο – θέλω να πιστεύω ως ατομική πρωτοβουλία και όχι ως κομματική γραμμή. Ετσι το γαϊτανάκι του διχασμού αμόλησε και πάλι κορδέλες. Η πρωτοβουλία να χειροκροτήσουμε από τα μπαλκόνια μας τους υγειονομικούς υπαλλήλους που καλούνται να υπερβούν τις φυσικές αντοχές τους αποδόθηκε στη Μαρέβα Μητσοτάκη ενώ το ίδιο ακριβώς είχε συμβεί την προηγούμενη νύχτα στην Ισπανία. Οσο για κάποιους συνδικαλιστές ιατρούς και νοσηλευτές που δήλωσαν ότι δεν θέλουν να τους χειροκροτήσουμε, δεν πειράζει, ας κλείσουν τα αυτιά τους. Ετσι κι αλλιώς, υπό τις παρούσες συνθήκες, αυτοπεριορίζονται εντός των ορίων της φαιδρότητας. Βήμα παραπέρα.