Πόσο κοντά είμαστε στην επανένωση της Ιρλανδίας;

Στις 31 Ιανουαρίου, ενώ οι Βρετανοί μετρούσαν αντίστροφα τον χρόνο ώστε να ξεκινήσουν οι εορτασμοί του Brexit, η αστυνομία της Βόρειας Ιρλανδίας απενεργοποιούσε έναν εκρηκτικό μηχανισμό σε πλοίο που θα διέσχιζε την Ιρλανδική Θάλασσα. Προγραμματισμένος να εκραγεί την ώρα της βρετανικής εξόδου, ο μηχανισμός τοποθετήθηκε από επίδοξους συνεχιστές του παροπλισμένου IRA, της παραστρατιωτικής οργάνωσης που πρωταγωνίστησε στη διάρκεια των ένοπλων συγκρούσεων μεταξύ των καθολικών και των προτεσταντών της Βόρειας Ιρλανδίας. Η πραγματική βόμβα απενεργοποιήθηκε, αλλά η πολιτική έκρηξη συνέβη μία εβδομάδα αργότερα, όταν οι Ριζοσπάστες Αριστεροί του Σιν Φέιν, του κόμματος που ζητά επίμονα την επανένωση του νησιού, κέρδισαν τις ιρλανδικές εκλογές. Ηταν η πρώτη τους νίκη ύστερα από εκατό χρόνια κυριαρχίας των κεντροδεξιών κομμάτων στη χώρα. Με κεκτημένη ταχύτητα, οι πολιτικοί αντίπαλοι του Σιν Φέιν θυμήθηκαν την ιστορική σύνδεση του κόμματος με τον IRA. Η αλήθεια, όμως, είναι ότι εδώ και δεκαετίες δεν υπάρχει καν υπόνοια πολιτικής κάλυψης ή έστω ανοχής των σποραδικών χτυπημάτων στη Βόρεια Ιρλανδία.

Το Σιν Φέιν δεν κέρδισε τις εκλογές στο όνομα της επανένωσης, αλλά γιατί υποσχέθηκε μεγάλες παροχές, ώστε να αντιμετωπιστούν τα δύο τεράστια προβλήματα που ταλαιπωρούν την Ιρλανδία: το εκρηκτικό κόστος ενοικίασης σπιτιών και οι κακές υπηρεσίες υγείας. Παρ’ όλα αυτά, η αρχηγός του κόμματος Μέρι Λου ΜακΝτόναλντ ζήτησε σχεδόν αμέσως από τις κυβερνήσεις του Λονδίνου, του Δουβλίνου και του Μπέλφαστ «να αρχίσουν να ετοιμάζονται» για δημοψήφισμα με ερώτημα την ένωση Ιρλανδίας και Βόρειας Ιρλανδίας.

Το δημοψήφισμα

Είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν η Μακ Ντόναλντ καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση. Δεν είναι καν βέβαιο αν πράγματι το επιθυμεί. Οι 38 έδρες του Σιν Φέιν είναι πολύ μακριά από τις 80 που απαιτούνται για την πλειοψηφία. Η εξουσία θα έρθει μέσα από τον κυβερνητικό συνασπισμό με ένα από τα δύο μεγάλα κεντροδεξιά κόμματα: Φίνα Φόιλ (37 έδρες) ή Φίνα Γκέιλ  (35 έδρες). Το Σιν Φέιν, όμως, φαίνεται να αποκλείει τη συνεργασία με τις «δυνάμεις του κατεστημένου», ώστε να καταφέρει με την αντισυστημική και λαϊκιστική του ρητορική μία ακόμη μεγαλύτερη εκλογική επιτυχία σε περίπτωση επανάληψης των εκλογών.

Ακόμη και αν το Σιν Φέιν κυβερνήσει κάποια στιγμή τη χώρα, η απόφαση για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την επανένωση της Ιρλανδίας δεν θα ανήκει στην Μακντόναλντ, αλλά στο Λονδίνο. Η Συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής, με την οποία τερματίστηκαν οι συγκρούσεις στη Βόρεια Ιρλανδία, προβλέπει ότι η βρετανική κυβέρνηση μπορεί να αποφασίσει το δημοψήφισμα, εφόσον έχει βάσιμες ενδείξεις ότι στη Βόρεια Ιρλανδία η πλειοψηφία επιθυμεί την επανένωση. Προς το παρόν, τέτοιες ενδείξεις δεν υπάρχουν. Σε δημοσκόπηση του 2019, μόνο το 32% τάχθηκε υπέρ της ένωσης. Αυτά τα ποσοστά σε συνδυασμό με την πετυχημένη αντιμετώπιση της εθνοτικής σύγκρουσης έχουν προσδώσει φιλοσοφικό χαρακτήρα στο ερώτημα της επανένωσης. Κανένα κόμμα δεν έχει μελετήσει σοβαρά τα ζητήματα που θα προκύψουν στην ενωμένη Ιρλανδία. Στη Βόρεια Ιρλανδία οι άνθρωποι διαδηλώνουν ακόμη για το πόσες ημέρες θα κυματίζει η βρετανική σημαία στα δημόσια κτίρια. Τα σποραδικά χτυπήματα από μεμονωμένες οργανώσεις υπενθυμίζουν ότι η βία δεν έχει εκλείψει, οι 98 τοίχοι που χωρίζουν την καθολική και προτεσταντική κοινότητα μέσα στις πόλεις εξακολουθούν να υπάρχουν.

Οι σημαίες και οι τοίχοι θα μπορούσαν να έχουν μικρή σημασία μπροστά στα οικονομικά ζητήματα. Η ΜακΝτόναλντ μπορεί να ζητάει από τις Βρυξέλλες να μην αντιμετωπίζουν επιλεκτικά τα ζητήματα της διχοτόμησης, επικαλούμενη την ευρωπαϊκή στάση απέναντι στην Κύπρο ή τη Γερμανία του Ψυχρού Πολέμου. Ομως στην επανένωση της Γερμανίας ξοδεύτηκαν περίπου 2 τρισεκατομμύρια ευρώ. Πού ακριβώς θα βρεθούν τα χρήματα από το Σιν Φέιν για τη στήριξη του ελλειμματικού βορειοϊρλανδικού προϋπολογισμού; Οι μνήμες της καταστροφικής οικονομικής κρίσης του 2008 στην Ιρλανδία είναι πολύ πιο νωπές από τη δράση του IRA.

Το τοπίο αλλάζει

Αν και το Σιν Φέιν έχει ένα τεράστιο βουνό μπροστά του, δύο εξελίξεις αλλάζουν το τοπίο.

1. Η πρώτη είναι το Brexit. Η κυβέρνηση του Λονδίνου, στη συμφωνία αποχώρησής της από την ΕΕ, παραχώρησε ειδικό καθεστώς συμμετοχής της Βόρειας Ιρλανδίας στην ενιαία αγορά. Το σημαντικότερο: για να το πετύχει, αγνόησε τους προτεστάντες της Βόρειας Ιρλανδίας όταν εκείνοι εναντιώθηκαν στον όρο που εξαιρεί τη δική τους χώρα από το Brexit που θα ισχύσει για τους άλλους τρεις (Αγγλία, Σκωτία, Ουαλία). Στη Βόρεια Ιρλανδία, μια χώρα που είχε ήδη ψηφίσει με 56% Remain, το Λονδίνο επέλεξε συνειδητά να χάσει και τους οπαδούς του Brexit. Ετσι, στη σημαντικότερη εθνική απόφαση στη σύγχρονη ιστορία της Βρετανίας η Βόρεια Ιρλανδία αντιμετωπίστηκε πολιτικά ως ξένη χώρα, ενώ θεσμικά βρέθηκε εν μια νυκτί πλησιέστερα στην Ιρλανδία.

2. H Βόρεια Ιρλανδία πλησιάζει και δημογραφικά την Ιρλανδία. Αυτή είναι η δεύτερη, ίσως σημαντικότερη και από το Brexit εξέλιξη: το 2021 οι καθολικοί θα είναι πιθανώς περισσότεροι από τους προτεστάντες. Ειδικά για τους νεότερους Βορειοϊρλανδούς, η γειτονική Ιρλανδία με την πετυχημένη ιστορία αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης και τα δύο προοδευτικά δημοψηφίσματα (νομιμοποίηση γάμων ομόφυλων ζευγαριών το 2015 και «απελευθέρωση» των αμβλώσεων το 2018) είναι ένα φωτεινό παράδειγμα. Εξίσου αισιόδοξο για την επανένωση είναι το μήνυμα που στέλνει η νέα γενιά και στην Ιρλανδία. Στο exit poll που διενεργήθηκε στις τελευταίες εκλογές, οι νέοι 18-24 ετών τάχθηκαν υπέρ του δημοψηφίσματος με ποσοστό 75%.

Το Σιν Φέιν μπορεί λοιπόν να ήρθε για άσχετους με την επανένωση λόγους στο προσκήνιο της πολιτικής ζωής του βρετανικού αρχιπελάγους, αλλά ο συγχρονισμός της άφιξής του με τις εξελίξεις στα δύο μεγάλα νησιά δεν θα μπορούσε να είναι καλύτερος για όσους θέλουν να δουν την Ιρλανδία ενωμένη στο μέλλον.

Ο Θύμιος Τζάλλας είναι πολιτικός αναλυτής με έδρα το Λονδίνο. Από τις εκδόσεις Επίκεντρο κυκλοφορεί το βιβλίο του με τίτλο «Brexit, Ευρώπη και Ελλάδα»