Ηχοδύναμα

Ορχήστρα Φιλαρμόνια: Η γένεση ενός θρύλου, Warner, 24 CD

Ως success story, η ιστορία της Ορχήστρας Φιλαρμόνια του Λονδίνου δεν έχει ανταγωνισμό στο παγκόσμιο μουσικό στερέωμα. Ποτέ άλλοτε μία ορχήστρα δεν κατάφερε να επιβάλει την παρουσία της σε τέτοια έκταση, με τέτοια ταχύτητα. Και, βέβαια, μία ακόμα ιδιαιτερότητα καθιστά την επιτυχία της ακόμα πιο εντυπωσιακή: δεν γεννήθηκε για να παίζει μουσική στις αίθουσες συναυλιών, αλλά, αρχικά, αποκλειστικά στα στούντιο ηχογραφήσεων. Για την ακρίβεια, στα Στούντιο της Αμπεϊ Ρόουντ στο Λονδίνο, που είχαν ιδρυθεί στον Μεσοπόλεμο με πρωταγωνιστή τον Ελγκαρ. Τα ίδια που έγιναν διάσημα από το εξώφυλλο του δίσκου των Μπιτλς φωτογραφισμένων να περνούν τη διάβαση εμπρός τους.

ΚΑΡΑΓΙΑΝ ΚΑΙ ΚΛΕΜΠΕΡΕΡ. Μετά τον Πόλεμο, η μουσική ζωή πάσχιζε να ξαναγεννηθεί στην Ευρώπη. Ομως τίποτα δεν ήταν απλό. Στη Γερμανία, ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν (όπως και πολλοί άλλοι γερμανοί μουσικοί που έμειναν στη χώρα, δούλεψαν εκεί στον Πόλεμο και συνεργάστηκαν στον έναν ή τον άλλον βαθμό με το καθεστώς) είχε ένα μεγάλο πρόβλημα: η τύχη του ήταν άδηλη. Το μέλλον πρόβαλλε για όλους αυτούς τους συχνά πολύ σπουδαίους μουσικούς ερεβώδες. Αυτά, μέχρι που ο Walter Legge ίδρυσε στο Λονδίνο, σύντομα μετά τον Πόλεμο, τη Φιλαρμόνια. Τότε ήταν που η τύχη χαμογέλασε πλατιά στον Κάραγιαν. Στην Αυστρία και στη Γερμανία οι Σύμμαχοι θα του απαγόρευαν για καιρό να διευθύνει. Ομως στο Λονδίνο; Εκεί, οι ίδιοι άνθρωποι θα του εμπιστεύονταν μία από τις καλύτερες ορχήστρες του κόσμου. Ο θρύλος της Φιλαρμόνια είχε μόλις γεννηθεί. Ομως δεν ήταν η τύχη που είχε χαμογελάσει, αλλά το δαιμόνιο του ιδρυτή της Ορχήστρας που είδε την επερχόμενη άνοιξη της μουσικής βιομηχανίας, όπως και τη δραματική βελτίωση της τεχνολογίας που θα επέτρεπε υψηλότερη ποιότητα αναπαραγωγής ήχου. Παράλληλα, ο ερχομός του δίσκου βινυλίου θα καθιστούσε εφικτό το τύπωμα μεγάλης διάρκειας έργων σε λίγους δίσκους. Επίσης, ο Legge είδε ότι η προπολεμική Γερμανία είχε χάσει για πάντα μια ολόκληρη γενιά μουσικών. Οσοι είχαν φύγει για την Αμερική πριν από τον πόλεμο ήταν περίπου αδύνατο να επιστρέψουν, ενώ όσοι είχαν περιορισμούς από τους Συμμάχους να παίζουν στη Γερμανία θα έβρισκαν, την ίδια ακριβώς στιγμή, το Λονδίνο να τους περιμένει. Ετσι, σε ελάχιστο χρόνο, έστησε μία πρωτοφανή, εξαιρετικά προσοδοφόρα μηχανή μουσικής αναπαραγωγής, που άλλαξε τη δισκογραφική βιομηχανία.

Πρώτος διευθυντής της Φιλαρμόνια ήταν ο Κάραγιαν. Οταν όμως εκλέχθηκε, το 1955, ισόβιος διευθυντής της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, έφυγε για την πρωτεύουσα της Δυτικής, τότε, Γερμανίας. Σε αναζήτηση νέου διευθυντή, ο Legge συμβουλεύτηκε δύο ανθρώπους που του έδωσαν και οι δύο την ίδια συμβουλή: τόσο ο μέγας μαέστρος Γκέοργκ Σελ όσο και ο θρυλικός πιανίστας Αρθουρ Ρούμπινσταϊν πρότειναν τον Οτο Κλέμπερερ. Ο Legge τον κάλεσε πρώτα για συναυλίες στο Λονδίνο και αμέσως του πρότεινε να αναλάβει την Ορχήστρα. Ετσι ξεκινά μία από τις πιο σημαντικές περιόδους συνεργασίας μαέστρου και ορχήστρας στη μεταπολεμική Ευρώπη. Η περίοδος του Κλέμπερερ στη Φιλαρμόνια είναι η τελευταία χρονολογικά και η μακράν πιο σημαντική στην καριέρα του. Οχι απλώς έχτισε μία μοναδική ορχήστρα, ούτε απλώς άφησε πίσω του γρανιτώδεις δισκογραφικούς ογκόλιθους. Ο Κλέμπερερ εγκαθίδρυσε μία ολόκληρη αντίληψη για την ερμηνευτική και τη δισκογραφία, που, χωρίς αυτή τη σύμπραξη, ήταν πιθανό σε μεγάλο βαθμό να είχε χαθεί.

1952: Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΣΚΑΝΙΝΙ –  ΜΠΡΑΜΣ. Η Warner αποφάσισε να τιμήσει τη Φιλαρμόνια και την ιστορία της με αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα και φροντισμένη ηχητικά έκδοση. Βέβαια, ένα τέτοιο «πορτρέτο» μιας τέτοιας ορχήστρας έχει από μόνο του μία θεμελιακή δυσκολία: ό,τι και να κάνει κανείς, ποτέ δεν μπορεί να είναι πραγματικά αρκετό. Πέραν του ίδιου του Κλέμπερερ και, πριν, του Κάραγιαν, και όσων εκείνοι άφησαν πίσω τους, ο κατάλογος των μαέστρων και των σολίστ που παρέλασαν μαζί της στο στούντιο δεν πρέπει να έχει ανάλογό του πουθενά στον κόσμο. Ετσι, αντί να σκεφτεί κανείς τι δεν έχει αυτή η έκδοση, ας σκεφτεί καλύτερα τι έχει. Και, ανάμεσα σε αυτά τα πραγματικά διαμάντια της δισκογραφίας, δεν μπορεί παρά να ξεχωρίσει κανείς, έστω και με δυσκολία, ένα: τον πλήρη κύκλο των συμφωνιών του Μπραμς που ηχογράφησε μαζί της ο Αρτούρο Τοσκανίνι το 1952, σε ένα από τα λίγα μεταπολεμικά περάσματά του από την Αγγλία. Και μόνο γι’ αυτό, που έχει εκδοθεί μέχρι σήμερα μόνον μία φορά από την Testament, είναι μια έκδοση που αξίζει και με το παραπάνω. Ομως, δεν είναι μόνο γι’ αυτό. Κάθε άλλο μάλιστα…