Αποκωδικοποιώντας τη συνομιλία Τραμπ – Ερντογάν

Εντός του επομένου διαστήματος αυτό που θα αποσπάσει περισσότερο την προσοχή όλων μας είναι το νέο σκηνικό που θα εκτυλιχθεί με αφορμή την αμερικανική πρόταση υπό τον τίτλο Ειρήνη για Ευημερία, ένα όραμα για τη βελτίωση της ζωής των Ισραηλινών και των Παλαιστινίων.

Παρά ταύτα, στα καθ’ ημάς, και εν μέσω των προσπαθειών διευθέτησης της λιβυκής κρίσης, υπάρχουν σημαντικές κινήσεις που προκύπτουν από δηλώσεις τόσο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ (δύο φορές), του υπουργού Εξωτερικών Μ. Πομπέο, αλλά και από την αναφορά του αναπληρωτή εκπροσώπου του Λευκού Οίκου για τις υποδείξεις του προέδρου Τραμπ προς τον τούρκο πρόεδρο. Οι κινήσεις αυτές απευθύνονται στην αντιμετώπιση της πιθανής δυσμενούς εξέλιξης των ελληνοτουρκικών σχέσεων υπό το φως του, αντιπαραγωγικού για τη νομιμότητα και σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου, τουρκο-λιβυκού μνημονίου/συμφώνου.

Οπως μεταφέρεται από τον εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου, ο πρόεδρος Τραμπ στην επικοινωνία που είχε με τον Ερντογάν επισήμανε μεταξύ άλλων την αξία να επιλύσουν Τουρκία και Ελλάδα τις διαφωνίες τους εξαιτίας του μνημονίου/συμφώνου. Η δεύτερη πιο πρόσφατη δήλωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ είναι σαφέστερη. Ενώ ενθαρρύνει τα μέρη να ενεργήσουν με αυτοσυγκράτηση και αποχή από ενέργειες που αυξάνουν τις εντάσεις, καλεί απερίφραστα όλα τα κράτη να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους ειρηνικά και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Θα ήταν εύκολη η κριτική ότι οι ΗΠΑ συνολικά δεν παίρνουν θέση υπέρ της Ελλάδας. Ή ότι θα μπορούσε η εν λόγω πρωτοβουλία να είναι πιο επικεντρωμένη στις ελληνικές απαιτήσεις, και πιο ειδικά, να προσανατολίζεται στην καθ’ οιονδήποτε τρόπο ακύρωση του μνημονίου/συμφώνου. Αν όμως αναγνωσθεί η κάθε δήλωση με προσοχή, θα διαπιστωθεί ότι η έκκληση για ειρηνική επίλυση, για την αποχή από αντιπαραγωγικές ή προκλητικές ενέργειες, που αυξάνουν την ένταση, δεν θα ήταν δυνατόν να ερμηνευτούν ότι δεν ευνοούν την Ελλάδα. Ιδιαιτέρως η έκκληση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ να επιλυθούν οι θαλάσσιες διαφορές σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, περιλαμβάνει ένα ευρύ πεδίο κανόνων, που αν είχαν ακολουθηθεί από την πλευρά της Τουρκίας, σίγουρα δεν θα είχε προκαλέσει μια τόσο σοβαρή παραβίαση και νομική διαφορά. Ιδιαίτερα δε η έκκληση του προέδρου Τραμπ, περί επίλυσης των διαφωνιών στην Ανατολική Μεσόγειο, έχει και αυτή στην ίδια λογική θετικά ερείσματα διόλου αμελητέα. Αν ερμηνευτούν συνολικά οι δηλώσεις αυτές, δεν αφήνουν περιθώρια αμφισβήτησης ότι και οι δύο χώρες είναι αποδέκτες των εκκλήσεων για επίλυση, εννοώντας ότι και η Ελλάδα έχει διεκδικήσεις που πρέπει να γίνουν σεβαστές από την άλλη πλευρά και να αποτυπώνονται στην ύλη μιας συνολικής οριοθέτησης που θα συνάδει με το διεθνές δίκαιο. Ολα τα ερείσματα που αναπτύσσονται από τη θετική πρωτοβουλία από τις ΗΠΑ πρέπει να μη μένουν στο επίπεδο της ρητορείας. Πρέπει να τεθούν σε κίνηση.

Είναι δεδομένο ότι υπάρχει αδιέξοδο και μια επισφαλής εκκρεμότητα αν τα τετελεσμένα παγιωθούν. Η παραίνεση των ΗΠΑ θα μπορούσε σε πρώτη φάση, να ωθήσει σε ένα πλαίσιο επικοινωνίας, ένα σημείο έναρξης, για μια καταγραφή θέσεων και συμφερόντων, αλλά και απόψεων και εναλλακτικών επιλογών για την άρση του αδιεξόδου, που δεν ακούγονται υπό διαφορετικές συνθήκες μη διαλόγου. Από την άλλη πλευρά, η συνεχής διπλωματική αντιπαράθεση δεν διευθετεί, τουναντίον, τροφοδοτεί τη διαφορά. Το πλαίσιο ενός κύκλου διερευνητικών συνομιλιών με την Τουρκία για την αναζήτηση διεξόδου υπό τη σκέπη και των πρωτοβουλιών των ΗΠΑ θα ήταν ένα ασφαλές κατώφλι. Ως εκ τούτου είναι σκόπιμο να ακούσουμε τις απόψεις, τις προτάσεις, να διαπιστώσουμε τα περιθώρια συμβιβασμών και μετά να εξεταστεί ποια είναι για τα συμφέροντα της χώρας η ασφαλής οδός άρσης του αδιεξόδου.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς