Μια ζωή κόντρα στις συμβάσεις της αρχιτεκτονικής

Ο Αντόλφο Ναταλίνι, ο ιταλός αρχιτέκτονας, πρόδρομος της αρχιτεκτονικής ουτοπίας της δεκαετίας του ’70 την οποία ανέδειξε με την ομάδα του γραφείου Superstudio, πέθανε σε ηλικία 78 ετών στη Φλωρεντία. Ηταν ο πρωταγωνιστής μιας σημαντικής ιστορίας, ανθρώπινης όσο και επαγγελματικής, η οποία ξεδιπλώθηκε μεταξύ της ποπ αρτ από τη Σχολή Καλών Τεχνών της Πιστόια, της πρωτοπορίας του Superstudio και της αρχιτεκτονικής της αντίστασης.

Ο ιταλός αρχιτέκτονας ίδρυσε ένα από τα σημαντικότερα γραφεία της ριζοσπαστικής μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής στην Ιταλία, το Superstudio, το οποίο, κατά τη δεκαετία του ’60 και στις αρχές της δεκαετίας του ’70, επικεντρώθηκε στη μορφή μιας ισχυρής κριτικής των μεθόδων παραγωγής του σχεδιασμού και της αρχιτεκτονικής.

«Γεννήθηκα το 1941 στην Πιστόια, μια αρχαία επαρχιακή πόλη στην Τοσκάνη (με μια θαυμάσια πλατεία και ένα ασπρόμαυρο βαπτιστήριο), από μια οικογένεια που για επτακόσια χρόνια είχε καλλιεργήσει τη γη στη Βαλντινιέβολε. Το επάγγελμά μου είναι εκείνο του αρχιτέκτονα, αλλά η κλίση μου είναι αυτή του καλλιτέχνη». Σε αυτόν τον ειλικρινή και ποιητικό αυτοβιογραφικό πρόλογο στο τελευταίο βιβλίο του o Αντόλφο Ναταλίνι περιγράφει όλα όσα ήταν.

Ολες αυτές οι αναλύσεις αντικατοπτρίστηκαν με έναν πολύ διαφορετικό τρόπο αντιπροσώπευσης της αρχιτεκτονικής, μέσα από κολάζ, πειραματικά πρότζεκτ, σχεδιασμό επίπλων, αφηγήματα με storyboards. Το σκεπτικό του Superstudio έκανε κριτική στις συμβάσεις της αρχιτεκτονικής και του σχεδιασμού που έγιναν ευρέως αποδεκτοί από τον εταιρικό μοντερνισμό της δεκαετίας του 1960, τα προάστια και την αδηφάγο κατανάλωση φυσικών πόρων. Ο Ναταλίνι και τα μέλη του Superstudio παρουσίαζαν ανατρεπτικές απεικονίσεις εναλλακτικών τρόπων κατοίκησης του πλανήτη. Οι απεικονίσεις του Superstudio με αδιανόητης κλίμακας γυάλινες πυραμίδες και συνεχόμενα πλέγματα, στερημένες από ενδείξεις άνεσης της σύγχρονης ζωής, αναφέρθηκαν αργότερα ως «αντι-αρχιτεκτονική» ή αυτό που σήμερα μπορεί να περιγραφεί ως «αρχιτεκτονική της αποανάπτυξης» (ένα κοινωνικό οικονομικό κίνημα με οικολογική βάση που βασίζεται στον αντικαταναλωτισμό).

Το 1978 ο Ναταλίνι ανακοινώνει το τέλος του Superstudio και εγκαινιάζει μια νέα φάση, εκείνη του μεταμοντέρνου προβληματισμού. Από το 1979 άρχισε να δουλεύει μόνος του, επικεντρώνοντας τον σχεδιασμό του για ιστορικές πόλεις στην Ιταλία και σε άλλες χώρες της Ευρώπης, αναζητώντας ίχνη που έμειναν με την πάροδο του χρόνου σε αντικείμενα και μέρη προτείνοντας μια συμφιλίωση μεταξύ συλλογικής και προσωπικής μνήμης. Eδειξε την ικανότητά του να αναδιαμορφώνει τις προ-νεωτερικές τοποθεσίες με τολμηρό μεταμοντέρνο σχεδιασμό χρησιμοποιώντας σχέδια πλέγματος που εισηγήθηκε για πρώτη φορά ενώ ήταν μέλος του Superstudio στα σχέδιά του για το Edificio Per ad Alzate Brianza στο Κόμο (1978) και το Teatro della Compagnia στη Φλωρεντία (1987). Στη συνέχεια έγινε πλήρης καθηγητής στην alma mater του και ίδρυσε τη Natalini Architetti με τον Φαμπρίτζιο Ναταλίνι το 1991, ένα από τα τελευταία έργα του οποίου ήταν η μερική ανακαίνιση του Museo dell’Opera del Duomo στη Φλωρεντία (2009).