Ανακριβείς διαπιστώσεις,{CR}επικίνδυνα συμπεράσματα

Στο άρθρο του καθηγητή κ. Κ. Γρίβα με τίτλο «Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει και άλλο» («ΤΑ ΝΕΑ», 23 Ιανουαρίου) υπάρχει μια σοβαρή ανακρίβεια που δυνητικά θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνες παρεξηγήσεις και να οδηγήσει, κατά την άποψή μου, και σε επικίνδυνα συμπεράσματα, όπως οδηγεί τον κ. Γρίβα. Γράφει ο κ. Γρίβας ότι «η ιστορική απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης της 12ης Ιουλίου 2016 μετά από προσφυγή των Φιλιππίνων εναντίον της Κίνας αλλάζει τα δεδομένα στο Δίκαιο της Θάλασσας». Μόνο που δεν υπάρχει καμιά απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης (ΔΔΧ). Πρόκειται για άλλο Δικαστήριο και όχι για το ΔΔΧ. Συγκεκριμένα, πρόκειται για ένα διαιτητικό δικαστήριο (Tribunal) που συγκροτήθηκε στο πλαίσιο του Μόνιμου Διαιτητικού Δικαστηρίου (Permanent Court of Arbitration – PCA) σύμφωνα με το παράρτημα VII της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η σύνθεση, οργάνωση και λειτουργία του εν λόγω Δικαστηρίου είναι εντελώς διαφορετικές από αυτές του Διεθνούς Δικαστηρίου. Με άλλα λόγια, οι Φιλιππίνες προσέφυγαν στη διαιτησία (arbitration) εναντίον της Κίνας για την επίλυση της διαφοράς και όχι στο ΔΔΧ. Η Ελλάδα δεν συζητεί προσφυγή στη διαιτησία (και ορθώς) για πολλούς λόγους.

Αλλά το σημαντικότερο είναι ότι, αντίθετα με ό,τι ισχυρίζεται ο κ. Γρίβας, το Δικαστήριο αυτό δεν εξέδωσε καμιά απόφαση (award – βλέπε PCA case no. 2013-19, 12 Ιουλίου 2019, 501 σελίδες συνολικά) που να επιτρέπει,  δικαιολογεί και να διασφαλίζει την Ελλάδα στην ανάληψη (μονομερών) ενεργειών σε δύο μέτωπα, «την ανακήρυξη της ΑΟΖ αλλά και την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια». Η Ελλάδα οφείλει να ακολουθεί σταθερά το Διεθνές Δίκαιο και ιδιαίτερα το Δίκαιο της Θάλασσας στα θέματα αυτά. Και προφανώς έχει το δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα δώδεκα μίλια (άρθ. 3 Σύμβασης). Ωστόσο (πέρα από κάποιους περιορισμούς που προβλέπονται στο άρθ. 15) είναι γνωστή η θέση της Τουρκίας πάνω στο ζήτημα: η επέκταση στα δώδεκα μίλια συνιστά casus belli (αιτία πολέμου). Και φοβάμαι ότι το εννοεί. Αυτό εισηγείται ο κ. Γρίβας; Να πάμε τώρα σε πόλεμο με την Τουρκία και μάλιστα με μηδενική διεθνή συμπαράσταση;

Η επέκταση μπορεί και πρέπει να γίνει μόνο στο πλαίσιο των διερευνητικών επαφών με την Τουρκία και σε συνεννόηση με άλλες χώρες που διασχίζουν το Αιγαίο (Ρωσία κ.λπ.). Και να έχει τον χαρακτήρα «επιλεκτικής διαφοροποιημένης επέκτασης» (και για μια τέτοια ρύθμιση είχε υπάρξει σύγκλιση απόψεων μεταξύ των δύο χωρών στο παρελθόν). Σε ό,τι αφορά την ανακήρυξη της ΑΟΖ (Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης), αυτή μπορεί να γίνει. Αλλά η ανακήρυξη για τη θαλάσσια περιοχή μας προϋποθέτει και οριοθέτηση άνευ της οποίας δεν έχει και μεγάλο νόημα. Εχω την εντύπωση ότι ο κ. Γρίβας εννοεί ότι ταυτόχρονα με την ανακήρυξη θα γίνει και οριοθέτηση (κατάθεση συντεταγμένων κ.λπ.). Αλλά μονομερής οριοθέτηση παραβιάζει βάναυσα το Διεθνές Δίκαιο. Η Σύμβαση ρητώς αναφέρει ότι η οριοθέτηση της ΑΟΖ «μεταξύ κρατών με έναντι ή παρακείμενες ακτές πραγματοποιείται κατόπιν συμφωνίας (…) με σκοπό την επίτευξη δίκαιης λύσης» (άρθ. 74).

Η Τουρκία μπορεί να παρανομεί. Η Ελλάδα προστατεύει αποτελεσματικά τα συμφέροντά της, την κυριαρχία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα μόνο με την προσήλωσή της στο Διεθνές Δίκαιο (που περιλαμβάνει και την προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο, αλλά όχι για τα συγκεκριμένα θέματα τη διαιτησία) χωρίς όμως τους νομικισμούς/λεγκαλισμούς του αδιεξόδου…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ