Η Νέα Τουρκία και εμείς

Εως το 2016, η Τουρκία ήταν ένας «προβλέψιμος» παίκτης. Οντως, η Αγκυρα δρούσε εντός των ορίων του ΝΑΤΟ και προς υπεράσπισιν των συμφερόντων των Τούρκων (π.χ. Κύπρος, Θράκη) μόνον. Το 2016 ήταν ένας έτος-ορόσημο. Την επαύριον του στρατιωτικού πραξικοπήματος, αναδύθηκε η «Νέα Τουρκία» (Yeni Türkiye) της οποίας ο ηγέτης οραματίζεται την εκπλήρωση του Εθνικού Ορκου (Mîsâk-ı Millî). Ως εκ τούτου, δεν διστάζει να δράσει μονομερώς (ενίοτε κατά της κατ’ όνομα σύμμαχης και φίλης Αμερικής και ενίοτε από κοινού με τον υπαρξιακό εχθρό του ΝΑΤΟ – Ρωσία) και ενόπλως (όπως αποδεικνύουν οι τρεις διασυνοριακές επεμβάσεις στη Βόρεια Συρία από το 2016 και εντεύθεν).

Προβληθείσα ως «χώρα – πρότυπο» (ως η μοναδική κοσμική και κοινοβουλευτική δημοκρατία από τη Μέση Ανατολή εντός του ΝΑΤΟ) από τη Δύση, η Τουρκία χρησιμοποιούσε την «ήπια ισχύ» της για την οικοδόμηση μιας «Οθωμανικής Κοινοπολιτείας» έως το 2016· πλέον, η Τουρκία μεταχειρίζεται μόνον τη «σκληρή ισχύ» της – είτε ως «πόλεμο δι’ υποκαταστάτων» (surrogate warfare) (π.χ. στη Λιβύη ή Συρία) είτε ως «διπλωματία των κανονιοφόρων» (π.χ. στην Κύπρο). Εξού η δράση της πλέον από το Κέρας της Αφρικής έως τη Λιβύη.

Η Τουρκία αντιδρά στον αποκλεισμό της από το «Eldorado» της Ανατολικής Μεσογείου και στις υπό ανάδυση τριμερείς συνεργασίες (Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ και Ελλάδα – Κύπρος – Αίγυπτος) με περισσότερη προκλητικότητα – όπως οι δράσεις στην Κύπρο και τη Λιβύη αποδεικνύουν εύγλωττα – προς υλοποίησιν του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan). Ο Ερντογάν, άλλωστε, υπολογίζει στο «bromance» μεταξύ του ιδίου και των «Δύο Μεγάλων» (Πούτιν και Τραμπ) για ανοχή σε έκνομες ενέργειες: ο Ερντογάν ήταν ο προνομιακός συνομιλητής των «Δύο Μεγάλων» για το 2019!

Πώς αντιδρά η Ελλάδα στην αναθεωρητική πολιτικής της Τουρκίας; Μετά από μια περίοδο έκδηλης αμηχανίας, το δόγμα του «προσεταιρισμού» (accommodation) της Τουρκία διά της κοινωνικοποίησής της (socialization) στο «κοινό κεκτημένο» της ΕΕ υποχωρεί. Πλέον αντικαθίσταται από το (υπό διαμόρφωση) δόγμα της αποτροπής (deterrence) – πρωτίστως διά συμμαχιών. Η Αθήνα επιχειρεί να εμβαθύνει τον δεσμό (ενεργειακό και αμυντικό) με τη Γαλλία και την Αίγυπτο για την αναχαίτιση της Τουρκίας σε Κύπρο και Λιβύη· το «φλερτ» με τον Χαφτάρ στη Λιβυκή Κρίση και οι δράσεις υπέρ του East Mediterranean Gas Forum εντάσσονται στην προσέγγιση αυτή. Δυστυχώς η κρίση διαρκείας στο Ισραήλ έχει αφαιρέσει (προς το παρόν τουλάχιστον) από την αντι-τουρκική εξίσωση τον Νετανιάχου, ενώ η χρήση εκβιασμών (π.χ. οι προσφυγικές ροές) και δέλεαρ (π.χ. ενεργειακή συνεργασία με την Ιταλία) έχουν αδρανοποιήσει εν πολλοίς την ΕΕ.

Παρά την «επένδυση» σε μια στενότερη συνεργασία με τις ΗΠΑ, η Αθήνα δεν θα πρέπει να αναμένει από την Ουάσιγκτον κάτι περισσότερο από μια «πυροσβεστική» παρέμβαση στα Ελληνο-Τουρκικά κατά το πρότυπο της Κρίσης των Ιμίων. Η διαπραγμάτευση μιας αμυντικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ σε νέα βάση για την απόσπαση βαρύτερων ανταλλαγμάτων (στο διπλωματικό και στρατιωτικό πεδίο φυσικά) θα ήταν μια πιο ρεαλιστική προσέγγιση.

Η προσφυγή στη Χάγη για μια διαπραγμάτευση εφ’ όλης της ύλης ή οι απευθείας διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα των ΗΠΑ δεν αποτελούν βιώσιμες επιλογές ή επιδιώξεις. Η προπαρασκευή για μια θερμή κρίση ανοιχτά της Κύπρου στο εγγύς μέλλον αποτελεί μια επιβεβλημένη ανάγκη. Οι έκτακτες κρίσεις στις Ενοπλες Δυνάμεις και οι διαπραγματεύσεις για την εξασφάλιση σύγχρονου οπλισμού (ει δυνατόν, δωρεάν) συνιστούν βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.

O δρ Σπύρος Πλακούδας είναι επίκουρος καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας στο Rabdan Academy (ΗΑΕ) και αντιπρόεδρος του ΚΕΔΙΣΑ