ΗχοΔύναμα

Μπετόβεν: Τα Υστερα Κουαρτέτα Εγχόρδων, Κουαρτέτο Brodsky, Chandos, 3 CD
Τα Υστερα Κουαρτέτα Εγχόρδων του Μπετόβεν δεν συγκροτούν απλώς μια από τις πιο σημαντικές ομάδες έργων του, για πολλούς, σημαντικότερου συνθέτη στην ιστορία της μουσικής. Αποτελούν, ταυτόχρονα, και την «Καινή Διαθήκη» της μουσικής δωματίου στο σύνολό της. Ούτε ένας, ούτε δύο είναι οι μεταγενέστεροι συνθέτες από τότε που γράφτηκαν μέχρι και σήμερα που έχουν υποστηρίξει αυτή την άποψη. Ομως, δεν χρειάζεται να είναι κανείς συνθέτης για να καταλάβει αμέσως ότι εδώ έχει να κάνει με κάτι που ξεφεύγει από τα συνηθισμένα όρια της μουσικής, αν υποτεθεί φυσικά ότι υπάρχουν τέτοια. Η καινοτομία, η ελευθερία, η αφαίρεση, η δομική υπέρβαση και η αισθητική πληρότητα αυτών των έργων γίνονται αντιληπτές από την πρώτη στιγμή ακόμα και από κάποιον που δεν γνωρίζει τη μουσική ή από κάποιον που αισθάνεται όλα τα παραπάνω, έστω κι αν δεν μπορεί να τα αποκωδικοποιήσει. Αν επιτραπεί μια ελευθεριάζουσα μεταφορά, είναι κάτι σαν την πρώτη και ίσως την τελευταία «διαστημική» μουσική που γράφτηκε ποτέ. Είναι μια καθηλωτική ολιστική πνευματική εμπειρία: και αυτό πολύ δύσκολα μπορεί να το πει κανείς για οποιαδήποτε άλλη μουσική, συμπεριλαμβανομένης αυτής του δασκάλου της Βόννης.

Τα παραπάνω γεννούν, αυτονόητα, πολύ μεγάλες απαιτήσεις για τους ερμηνευτές των Υστερων Κουαρτέτων – αλλά δεν υπάρχει ανάγκη αυτοί να νιώθουν «μόνοι» τους μπροστά σε αυτές: όλα τα κουαρτέτα που καταπιάστηκαν με αυτά τα έργα τις ίδιες απαιτήσεις αντιμετώπισαν. Ολα ήρθαν μπροστά στα ίδια δεκάδες διλήμματα που επιβάλλουν αυτές οι παρτιτούρες και όλα είχαν την αγωνία όχι μόνο για το πώς θα τα απαντήσουν, αλλά και για το αν θα καταφέρουν να «πουν» αυτό που θέλουν: οι τεχνικές απαιτήσεις είναι ακατάβλητες από τον χρόνο και από την πρόοδο της μουσικής εκπαίδευσης και της ερμηνευτικής. Αγωνία έχουν επίσης πάντοτε σχεδόν και τα, συνειδητοποιημένα τουλάχιστον, ακροατήρια: θα μπορέσουν κι αυτά να «συλλάβουν» όσα ακούν; Δεν είναι εύκολο και σίγουρα επίσης δεν είναι αυτονόητο.

Το Κουαρτέτο Brodsky τα καταφέρνει και στα δύο επίπεδα: και να πάρει αποφάσεις στα διλήμματα, αλλά και να τους δώσει σάρκα και οστά στο άυλο επίπεδο της μουσικής. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για ένα από τα πιο σπουδαία τέτοια σχήματα που γεννήθηκαν στο τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα, το Brodsky δεν δούλεψε όσο θα περίμενε κανείς με την Πρώτη Σχολή της Βιέννης: ο Χάιντν, ο Μότσαρτ και ο Μπετόβεν απουσιάζουν συγκριτικά και από το ρεπερτόριο και από τη δισκογραφία τους, την ώρα που σε αυτή δεσπόζουν συνθέτες και έργα που δύσκολα μπορεί κανείς να συναντήσει αλλού. Ταυτόχρονα, είναι ένα από τα ελάχιστα, μετρημένα στα δάχτυλα του ενός χεριού, σχήματα που έχουν ολοκληρώσει δύο κύκλους με τα Κουαρτέτα του Σοστακόβιτς – ο δεύτερος μάλιστα πολύ πρόσφατα, ζωντανά και μαγευτικά ηχογραφημένος στο Αμστερνταμ. Η ροπή τους προς αυτό το ρεπερτόριο και η ικανότητά τους να το κυριαρχούν καθιστούν την ενασχόλησή τους με τον ύστερο Μπετόβεν ακόμα πιο συναρπαστική: κατά κάποιον τρόπο «προϊδεάζει» ότι βλέπουν αυτή τη μουσική περισσότερο μέσα από το πρίσμα του τελευταίου αιώνα, παρά εκείνου στον οποίο τα προφητικά αυτά έργα γράφτηκαν. Και πράγματι είναι έτσι. Οποιος ακούσει αυτές τις ηχογραφήσεις θα το αντιληφθεί αμέσως: υπάρχει μέσα τους κάτι πολύ σημερινό, που είναι δύσκολο να το εξηγήσει κανείς. Ομως υπάρχει. Από αυτή την άποψη, υπηρετούν με τον πιο άρτιο τρόπο τα έργα. Οι αναγνώσεις τους είναι, με μια λέξη, συναρπαστικές. Ειδικά όμως ο σπάνιος συνδυασμός ηχητικής θέρμης και δομικής διαφάνειας σε αυτές τις ερμηνείες οδηγεί σε μοναδική αίσθηση των έργων. Είναι «τελεσίδικες»; Ασφαλώς όχι, ούτε και στοχεύουν σε κάτι τέτοιο: θα ήταν ανοησία κατώτερη των περιστάσεων. Οι μουσικοί του Brodsky, όπως και κάθε μουσικός κάθε κουαρτέτου που σέβεται τον εαυτό του, το γνωρίζουν καλά: κάτι τέτοιο απλώς δεν υφίσταται. Αυτά τα έργα ούτε τα «τελείωσε», ούτε θα τα «τελειώσει» ποτέ κανείς…

Μότσαρτ, Μπετόβεν, Ντανζί: μουσική δωματίου για πνευστά και πιάνο, Christian Ihle Hadland, Ακαδημία Μουσικής Δωματίου του Οσλο, LAWO

Οσο υπέροχα δείγματα μουσικής γραφής κι αν είναι τα δύο κύρια έργα μουσικής δωματίου για πιάνο και πνευστά και του Μότσαρτ και του Μπετόβεν, όση γοητεία κι αν ασκούν στον ακροατή τους, δεν πλησιάζουν καν στη βαθιά υπαρξιακού επιπέδου εμπειρία των Υστερων Κουαρτέτων. Ομως δεν είναι και αυτός ο σκοπός τους. Είναι γραμμένα για να εκφράσουν την άμεση χαρά της μουσικής στη ζωή, όχι για να να πλησιάσουν στα μέγιστα βάθη της. Η Ακαδημία Μουσικής Δωματίου του Οσλο είναι ένα σχήμα που φωτίζει αυτά τα έργα σε όλη τους τη γοητεία. Υπάρχουν εδώ νεότητα, φρεσκάδα, λαμπρότητα, παιχνίδισμα, ευστροφία, ομορφιά τόσο στο φραζάρισμα όσο και στις ισορροπίες των οργάνων, αλλά και στον ήχο τους. Είναι ένας δίσκος που ευχαριστιέται κανείς να ακούσει ξανά και ξανά, κάτι που ισχύει όχι μόνο στους δύο μεγάλους συνθέτες, αλλά και στον Ντανζί, μεγάλος κι αυτός, απλώς όχι με τον τρόπο που εννοούμε τον όρο για τους προαναφερθέντες. Και ας μη γίνει παρεξήγηση: απαιτείται να είναι κανείς μεγάλος για να καταφέρει να γράψει μουσική που να κρύβει μέσα της όλα τα παραπάνω. Και απαιτείται οι ερμηνευτές να είναι σπουδαίοι, όπως εδώ, για να τα τα φέρουν στην επιφάνεια, να τους δώσουν ζωή. Κατά κάποιον τρόπο, αυτός είναι ιδανικός δίσκος για να τον ακούσει κάποιος, ειδικά δε όταν πριν έχει ακούσει τους προηγούμενους…