Δισκογραφικές επιλογές από τον συναρπαστικό κόσμο της κλασικής μουσικής

Μπρούκνερ: Οι Εννέα Συμφωνίες, Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου, διευθύνουν οι Bernard Haitink, Christian Thielemann, Herbert Blomstedt, Mariss Jansons, Paavo Järvi, Seiji Ozawa, Sir Simon Rattle και Zubin Mehta. Εκδοση της Ορχήστρας, 9 CD, 3 Bluray, 1 Bluray Audio

Οι εταιρείες δίσκων που ανήκουν σε ορχήστρες και κατά κύριο λόγο εκδίδουν τις συναυλίες τους ήταν έννοια άγνωστη την εποχή της ακμής της δισκογραφικής βιομηχανίας, στις δεκαετίες από εκείνη του ’50 μέχρι αυτή του ’90. Μια σειρά από κρίσεις της βιομηχανίας όμως, όπως η εισβολή του Ιντερνετ ή τα δυσθεώρητα κόστη για ηχογραφήσεις στο στούντιο, οδήγησαν την τελευταία 20ετία σε κατακόρυφη αύξηση αυτής της μορφής παραγωγής δίσκων. Βέβαια, για να γίνει κάτι τέτοιο, υπήρχε μια αδήριτη προϋπόθεση: να μιλάμε για ορχήστρες πρακτικά αλάνθαστες, που μπορούσαν να ηχογραφηθούν ζωντανά σε συναυλία με την ίδια μουσική ασφάλεια που παρείχε το στούντιο. Σήμερα, το τεχνικό επίπεδο των ορχηστρών σε Ευρώπη και Αμερική έχει κατά μέσο όρο ανέβει αισθητά και η μέθοδος αυτή έχει πλέον καταστεί σχεδόν απόλυτος κανόνας στη δισκογραφική βιομηχανία, ιδίως όσον αφορά τις μεγάλες κοστοβόρες ορχηστρικές παραγωγές. Το «βαρύ πυροβολικό» αυτής της τάσης είναι η Βασιλική Ορχήστρα Κονσερτγκεμάου του Αμστερνταμ, η Συμφωνική και η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λονδίνου και, φυσικά, η Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου, από την οποία έρχεται και αυτή η έκδοση με τις συμφωνίες του Αντον Μπρούκνερ. Η τελευταία παράγει λιγότερα CD από τις προηγούμενες, όμως οι εκδόσεις της είναι από κάθε άποψη σημεία αναφοράς που αναμφίβολα θα αντέξουν στον χρόνο και θα αποτελέσουν δισκογραφικά συλλεκτικά «γκραλ» στο μέλλον.

ΕΝΑ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΜΠΡΟΥΚΝΕΡ. Ενας προφανής λόγος γι’ αυτό είναι η μουσική, ηχητική, κατασκευαστική και, εν τέλει, αισθητική ποιότητα και ιδιαιτερότητα των εν λόγω εκδόσεων. Ενας ακόμα λόγος είναι η μείξη οπτικής και ηχητικής ύλης που περιλαμβάνουν. Λ.χ. εδώ υπάρχουν και οι Εννέα Συμφωνίες σε τρεις μορφές παράλληλα: σε CD, σε οπτικό bluray και σε ηχητικό bluray. Πού αλλού μπορεί να βρεθεί κάτι τέτοιο; Πουθενά. Τέλος, ένας ακόμα λόγος είναι το ενδιαφέρον των προσεγγίσεων που προσφέρουν – όπως, λ.χ., παλιότερα, ο Μπαχ υπό τον Σάιμον Ρατλ. Τώρα, η έκδοση των Εννέα Συμφωνιών του Μπρούκνερ δεν προσφέρει απλώς μια συνολική έκδοση (αν και λείπουν οι περίπου αποκηρυγμένες πρώτες συμφωνίες του συνθέτη). Συνιστά επίσης και ένα είδος πανοράματος της αντίληψης για τη μουσική του Μπρούκνερ τα τελευταία χρόνια, μέσα από τον τρόπο που τον διαβάζουν τόσοι σημαντικοί αρχιμουσικοί που οι συναυλίες τους στο Βερολίνο περιλαμβάνονται εδώ. Πρόκειται για περίπου το σύνολο του βαρέος πυροβολικού της διεύθυνσης ορχήστρας της εποχής μας, στο οποίο περιλαμβάνονται μαέστροι που εντρυφούν μια ζωή στις συμφωνίες του Μπρούκνερ. Και έχουν όλοι στα χέρια τους γι’ αυτή την έκδοση όχι απλώς μία από τις σημαντικότερες ορχήστρες στον κόσμο, αλλά και μια ορχήστρα με τεράστια, αν και κάπως ιδιαίτερη, μπρουκνερική παράδοση.

«ΑΠΟΦΑΓΙΑ ΑΠ’ ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΤΟΥ ΒΑΓΚΝΕΡ». Η γερμανική μουσική έχει ως κορωνίδα της τα λεγόμενα «τρία μεγάλα B»: τον Μπαχ, τον Μπετόβεν και τον Μπραμς. Παλιότερα, τόνοι μελάνης έχουν χυθεί στο ερώτημα αν αυτά θα έπρεπε να είναι τέσσερα και να περιλαμβάνουν και τον Μπρούκνερ – και όχι άδικα. Βεβαίως, ο Μπρούκνερ ήταν Αυστριακός και αυτό υπήρξε πάντοτε μια κεντρική θέση όσων πίστευαν ότι δεν «χωράει» στην «Αγία Τριάδα» της γερμανικής μουσικής. Οσο κι αν τυπικά είναι σωστό, από πλευράς ουσίας, το επιχείρημα δεν μοιάζει τόσο επαρκές. Η μουσική του Μπρούκνερ είναι όσο πιο «γερμανική» μπορεί να είναι μια μουσική. Τόσο που ο Μπραμς, ο οποίος είχε περίπου «αλλεργική» αντίδραση σε αυτήν, την αποκαλούσε «λιπαρά αποφάγια από το τραπέζι του Βάγκνερ»… Ο Μπραμς και ο Μπρούκνερ αντιπροσώπευαν δύο εντελώς διαφορετικούς μεταξύ τους κόσμους, τόσο μουσικά όσο και με άλλες έννοιες. Η αντιπάθειά του προς τη μουσική του συνθέτη του Σαν Φλοριάν είναι κατανοητή για κάποιον που γνωρίζει τη μουσική του ίδιου του Μπραμς, όπως και τον χαρακτήρα και την πνευματική του υπόσταση. Ομως ο αφορισμός του ήταν σκληρός και, σε μεγάλο βαθμό, άδικος. Οχι απόλυτα: είναι αλήθεια ότι, ιδίως στις πρώτες του συμφωνίες, ο Μπρούκνερ συχνά «χάνεται» μέσα στον κόσμο των ίδιων του των ιδεών – αλλά τι ιδεών!.. Εξίσου αλήθεια είναι ότι, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, χρειάστηκε να γράφει δύο… μηδενικές συμφωνίες πριν φτάσει στην Πρώτη: τη Συμφωνία αρ. 0 και τη Συμφωνία αρ. 00 – κάτι τέτοιο, που δεν έχει προηγούμενο στη μουσική, δείχνει τη βαθιά αγωνία του συνθέτη να κυριαρχήσει στις ιδέες και τη γραφή του, κάτι που συμβαίνει προοδευτικά όλο και πιο αποτελεσματικά, ιδίως από την Τέταρτη Συμφωνία και έπειτα. Είναι επίσης αλήθεια ότι ο Μπρούκνερ ένιωθε ανασφαλής με το έργο του. Και γι’ αυτό ήταν ευεπίφορος στην αποδοχή κρίσεων από διάφορους ομότεχνούς του, που πρότειναν αλλαγές τις οποίες συχνά δεχόταν ή που τις έκαναν ακόμα και μετά τον θάνατό του, φτάνοντας σήμερα να έχουμε μέχρι και τρεις εκδοχές για κάποιες από τις συμφωνίες του.

Η ΑΦΙΕΡΩΣΗ ΣΤΟΝ ΘΕΟ. Οσο κι αν τα παραπάνω σημαίνουν κάτι, τελικά, δεν σημαίνουν τίποτα. Ολα τα προβλήματα που συναντά κανείς στο έργο του Μπρούκνερ δεν έχουν την παραμικρή σημασία δίπλα στους πρωτόγνωρους πνευματικούς ορίζοντες που αυτό ανοίγει. Δίπλα στα μεγαλειώδη ύστερα έργα του και τα βάθη που, όσο κι αν ψάξεις, πάντοτε κρύβουν. Ο Μπρούκνερ δεν άλλαξε τη μουσική, την πήγε όμως σε έναν δρόμο που ουδέποτε είχε φτάσει πριν από αυτόν και που κανείς έκτοτε δεν τον βάδισε πιο μακριά. Μέχρι που αφιέρωσε το τελευταίο και ημιτελές αριστούργημά του Στον Θεό! Ακούγεται τόσο παράξενο και υπερφίαλο, περίπου φαιδρό. Είναι όμως; Οποιος ακούσει και κατανοήσει αυτό το αξεπέραστο έργο θα είναι σε θέση να δώσει την απάντηση: όχι.