Στο μυαλό ενός κοάλα

Τουλάχιστον 25 άνθρωποι νεκροί, δεκάδες αγνοούμενοι, δεκάδες χιλιάδες ξεσπιτωμένοι, 80 εκατομμύρια στρέμματα στάχτη. Οσο «δύο και κάτι Βέλγια», όσο «το νησί της Ιρλανδίας», όσο «σχεδόν η Αυστρία» – πάντα πρέπει να τη φέρουμε πιο κοντά την καταστροφή για να την καταλάβουμε. Χρειαζόμαστε εικόνες, συγκρίσεις, αριθμούς. Οπως αυτή η εκτίμηση που ανακοίνωσε μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ: μόνο στην Πολιτεία της Νέας Νότιας Ουαλίας, που είναι μεν η χειρότερη αλλά όχι η μόνη πληγείσα, χωρίς να συνυπολογιστούν λοιπόν οι πυρκαγιές στη Βικτόρια και το Κουίνσλαντ, έχουν καεί από τον Σεπτέμβριο 480 εκατομμύρια θηλαστικά, πουλιά και ερπετά. Και είναι συντηρητική η εκτίμηση, επισήμαναν οι ερευνητές.

Τη διαπίστωση την κάνει στη «Libération», σε ένα μπλογκ της εφημερίδας με τον ταιριαστό τίτλο «Μαύρη διάθεση», ο γάλλος ιστορικός της τέχνης Αρτίρ-Λουί Σινγκουάλτ: ο 20ός αιώνας, περισσότερο από κάθε άλλον πριν από αυτόν, εκτόπισε μαζικά τα ζώα από τα παραδείσια ησυχαστήριά τους για να τα εγκαταστήσει στην πρώτη γραμμή κάθε μη καλλιτεχνικής αβανγκάρντ της σύγχρονης εποχής. Ανεξάντλητες πρώτες ύλες προς ευρεία κατανάλωση, πρωτοπόροι του Διαστήματος για τους οποίους δεν προβλέφθηκε ποτέ η παραμικρή αποστολή διάσωσης, κατατρυπημένα πειραματόζωα, στην πλάτη των οποίων φύτρωσαν αφτιά, αντικείμενα αναψυχής και αποκτήνωσης: μπροστά στην ολοένα και πιο εντατική καταστροφή του φυσικού τους περιβάλλοντος, τα ζώα δεν έχουν σήμερα, αν θέλουν να ζήσουν, παρά μόνο δύο εναλλακτικές, είτε να γίνουν κατοικίδια είτε να γίνουν έγκλειστα σε κάποιο εκτροφείο ή ζωολογικό κήπο. Ποτέ άλλοτε δεν τους πρότεινε ο άνθρωπος ένα τόσο δυσοίωνο μέλλον. Πριν καλά καλά μπει το 2020, βρίσκονται πλέον στην αβανγκάρντ του τέλους του κόσμου.

Κοντά μισό εκατομμύριο πλάσματα νεκρά από τις φλόγες και τις αναθυμιάσεις, δύσκολα μπορεί να το συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Για να συνηθίσει λοιπόν κάπως αυτή τη φριχτή πραγματικότητα και κάπως να τη μαλακώσει (πώς αλλιώς;), αναπλάθει τη σκηνή, φαντάζεται τη φωτιά να κατατρώει τα χόρτα και τους θάμνους, να σκαρφαλώνει στα δέντρα μέχρι το φύλλωμα, να ψήνει ό,τι βρίσκεται στο έδαφος και να στέλνει τοξικές σπείρες καπνού στον ουρανό. Φαντάζεται τα ζώα όχι ακόμα εντελώς περικυκλωμένα, τον άνεμο ευνοϊκό και πολλές δυνατότητες διαφυγής. Μπροστά στο εύρος όμως της καταστροφής, διαφυγή θα σήμαινε αναγκαστικά φυγή προς την πόλη, προς το τσιμέντο: είτε επιζήσουν είτε όχι, ο δικός τους κόσμος, σε κάθε περίπτωση, έχει τελειώσει. Είναι να αναρωτιέται κανείς, όσο φριχτό και αν αναγνωρίζει πως είναι αυτό ο γάλλος ιστορικός της τέχνης, μήπως το μισό εκατομμύριο ζώα της Αυστραλίας προτίμησε να εγκαταλειφθεί στην πυρκαγιά από το να επιζήσει. Τα απανθρακωμένα πτώματα που ανακαλύπτουμε στις φωτογραφίες δεν έχουν αυτή την τρομοκρατημένη στάση που παρατηρεί κανείς στους Ρωμαίους της Πομπηίας. Μοιάζουν καρτερικά, αποστασιοποιημένα, σαν ατάραχοι μικροί Βούδες.

«Ολος ο κόσμος φοβάται τον θάνατο, εμένα είναι η πεισματάρικη ζωή μου που με τρομάζει» έγραφε ο πέρσης Σαντέκ Χενταγιάτ στο βιβλίο του «Θαμμένος ζωντανός». Είναι βέβαιο, καταλήγει ο Αρτίρ-Λουί Σινγκουάλτ, πως πάνω στον ευκάλυπτό του το κοάλα πρέπει να έκανε την ίδια σκέψη.

Αλλά μπορεί να σας φαίνονται υπερβολικά όλα αυτά. «Ποιοι Βούδες, ποιες σκέψεις, ποιο τέλος του κόσμου; Για ζώα μιλάμε, για κοάλα και καγκουρό, αξιαγάπητα μεν, αλλά ζώα. Τι μελοδραματισμοί είναι αυτοί; Εδώ πεθαίνουν άνθρωποι, καίγονται σπίτια». Ας κρατήσουμε λοιπόν μόνο την επικαιρότητα. Εφεδροι του στρατού αναπτύχθηκαν χθες, έπειτα από ένα καταστροφικό Σαββατοκύριακο, στις ζώνες όπου εξακολουθούν να μαίνονται οι πυρκαγιές σε τρεις πολιτείες της Αυστραλίας. Βοήθεια προσέφερε η Γαλλία, στρατιώτες έστειλε η Νέα Ζηλανδία. Η κρίση πόρρω απέχει από το να τελειώσει, προειδοποιούν οι Αρχές – ένα νέο κύμα καύσωνα βρίσκεται προ των πυλών. Οργισμένοι και φοβισμένοι, οι Αυστραλοί τα βάζουν με τον πρωθυπουργό τους, τον Σκοτ Μόρισον, έναν ανεκδιήγητο τύπο που υποβαθμίζει τη σύνδεση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή και τις ακραίες μετεωρολογικές συνθήκες της Αυστραλίας – παρότι η χώρα μόλις έκλεισε την πλέον ζεστή και ξηρή χρονιά στην ιστορία της -, πριμοδοτεί σταθερά τα οικονομικά συμφέροντα έναντι της προστασίας του περιβάλλοντος, πήγε οικογενειακές διακοπές στη Χαβάη ενώ οι πυρκαγιές μαίνονταν, και μόλις τις τελευταίες ημέρες, καταλαβαίνοντας πλέον πόσο απειλείται και ο ίδιος, επέστρεψε από τον πλανήτη του ωχαδελφισμού και της αδιαφορίας όπου βρισκόταν – τουλάχιστον για αυτό προσπαθεί να πείσει. Στο μεταξύ, άνθρωποι που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, περνώντας έως και δύο ημέρες στους μποτιλιαρισμένους δρόμους, καταθέτουν στον Τύπο σκηνές απόλυτης φρίκης. Και διάφοροι «ευαίσθητοι» ανά τον κόσμο φτιάχνουν ή διακινούν ψεύτικες εικόνες σχεδιασμένες έτσι ώστε να προκαλέσουν το συναίσθημα. Εκείνο το βιντεάκι, πάντως, με το κοάλα που τρέχει να γλιτώσει από τις φλόγες, αλλά σε ένα κρίσιμο κλάσμα δευτερολέπτου αποφασίζει ότι φοβάται τους ανθρώπους μπροστά του περισσότερο και επιστρέφει στο φλεγόμενο δέντρο του, είναι πέρα για πέρα αληθινό.