Πανεπιστήμιο χωρίς ελευθερία σκέψης

Το (όχι και τόσο) μακρινό 1936, το πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης είχε αλλάξει το μότο του από «Το Ζωντανό Πνεύμα» σε «Το Γερμανικό Πνεύμα»: μόνο μετά την πτώση των Ναζί επανήλθε στο αρχικό του σύνθημα. Το θύμισε ένας χρήστης του Ντουμπάν, ενός κινεζικού κοινωνικού δικτύου, αντιδρώντας με τον τρόπο αυτό στην είδηση πως ένα από τα πιο γνωστά πανεπιστήμια της Κίνας, το πανεπιστήμιο Φουντάν, αφαίρεσε από τον καταστατικό του χάρτη τη δέσμευση στην «ελευθερία της σκέψης», υποβίβασε κάτω από τον πατριωτισμό την «ακαδημαϊκή ανεξαρτησία» και μεγάλωσε ένα άλλο κομμάτι του χάρτη προκειμένου να ορκιστεί πίστη στο κόμμα. Μετά τις πρώτες, μαζικές κοινοποιήσεις, βέβαια, το επίμαχο ποστ διαγράφηκε από τους κινέζους λογοκριτές – την ίδια τύχη είχαν και σχεδόν όλα τα ποστ που επέκριναν την τελευταία αυτή επίθεση στην ελευθερία της έκφρασης και στην ανεξάρτητη σκέψη από το καθεστώς του Σι Τζινπίνγκ.

Με ιστορία 114 χρόνων, το Φουντάν ήταν το πρώτο πανεπιστήμιο που ιδρύθηκε από Κινέζο: έναν ιησουίτη ιερέα. Το όνομά του σημαίνει «επιστροφή» και «αυγή» και προέρχεται από ένα κλασικό κινεζικό ποίημα που πηγαίνει κάπως έτσι: «Λαμπρό το ηλιόφως και το σεληνόφως, ξανά η πρωινή λάμψη επιστρέφει την αυγή». Με έδρα τη Σαγκάη, απολάμβανε (πέρα από τη γεωγραφική) και μια κάποια πολιτική απόσταση από την έδρα της κομμουνιστικής ισχύος στο Πεκίνο. Είναι φημισμένο για την αριστεία του στις ανθρωπιστικές επιστήμες, τις επιστήμες και την ιατρική, γνωστό για τις «στρατηγικές συνεργασίες» που προωθεί με πανεπιστήμια όπως το Γέιλ και το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης, και θεωρούνταν ως ένας τόπος σχετικής ελευθερίας στην Κίνα. Ακόμα, λοιπόν, και στον ολοένα και πιο περιορισμένο πολιτικό χώρο αυτού του κράτους, με τον ηγέτη του να προωθεί από καιρό τη «Σκέψη του Σι Τζινπίνγκ» και να καταστέλλει κάθε κριτική φωνή, η επίμαχη ανακοίνωση του υπουργείου Παιδείας προκάλεσε σοκ.

Με το που μαθεύτηκαν τα δυσοίωνα νέα, φοιτητές σηκώθηκαν όρθιοι σε μία καφετέρια του Φουντάν και βάλθηκαν να τραγουδούν τον ύμνο του πανεπιστημίου, ο οποίος περιλαμβάνει τις λέξεις «ακαδημαϊκή ανεξαρτησία, ελευθερία της σκέψης» και «πολιτικά αδέσμευτοι». Βίντεο της διαμαρτυρίας αυτής κυκλοφόρησαν στο Διαδίκτυο. Μέχρι να αναλάβουν δράση οι λογοκριτές, και ενώ το σοκ διαχεόταν, κάποιοι απόφοιτοι του Φουντάν επικοινώνησαν με την αναπληρώτρια γενική γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος στο Φουντάν, τη Σου Τζενγκ, προκειμένου να της πουν πόσο «πληγωμένοι και ταπεινωμένοι» ένιωθαν εξαιτίας αυτής της κίνησης.

«Μελετήσαμε πολύ σκληρά όταν ήμασταν μικροί και εμπνευστήκαμε από την ελευθερία και το πνεύμα του Φουντάν ώστε να εγγραφούμε σε αυτό», έγραψε ένας απόφοιτος του 2004, ο Ουάνγκ Λι, σε ένα μήνυμά του προς τη Σου που κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο. «Μετά την αποφοίτηση, δεν υπήρξε ούτε μία μέρα που να μην ένιωσα υπερήφανος για το πανεπιστήμιό μου, ούτε μία μέρα που να μη νιώσω ότι μου λείπει. Στενοχωριέμαι τόσο πολύ με τα σημερινά νέα. Είναι σαν ο χάρτης μας να ευνουχίστηκε».

Μία καθηγήτρια του Φουντάν, η κοινωνιολόγος Πέιντονγκ Σουν, τόλμησε να μιλήσει σχετικά στην αμερικανική εφημερίδα The Washington Post: παρότι μπορεί να βρεθεί για τον λόγο αυτό αντιμέτωπη με πειθαρχικά μέτρα, είπε πως το θεωρεί καθήκον της ως άνθρωπος του πνεύματος να καταγγείλει μία εδραιωμένη πρακτική που γίνεται όλο και χειρότερη. «Για τους ανθρώπους που είναι πρόθυμοι να δοξάζουν τη σημερινή ηγεσία, είναι η καλύτερη περίοδος να εργάζεσαι. Αν όμως θέλεις πραγματικά να κάνεις αληθινή έρευνα και να έχεις ανεξάρτητη σκέψη, τα πράγματα είναι δύσκολα», δήλωσε. «Αλλά ίσως να αποδειχθεί πως δεν ήταν αυτή η πιο δύσκολη περίοδος. Σε πέντε χρόνια από σήμερα, ίσως να κοιτάξουμε πίσω στο 2019 και να πούμε πως αυτή ήταν μόνο η αρχή».