Ο «διάλογος» των Μαγκρίτ – Νταλί

Γυμνές γυναικείες φιγούρες πετάνε στα σύννεφα, εκφράζουν τον πόνο τους, γίνονται καμβάδες πάνω στους οποίους ζωγραφίζονται μηνύματα. Ζώα με διογκωμένα σώματα παίρνουν παράξενες μορφές, ρίχνουν τη σκιά τους γύρω τους και κυριαρχούν μέσα σε απόκοσμα τοπία. Εικόνες και σχήματα που διαφέρουν αλλά τελικά μπορεί και να συγκλίνουν. Εγιναν από δύο ξεχωριστά πινέλα που επιδιώκουν να προκαλέσουν τη συμβατική πραγματικότητα, να αμφισβητήσουν τη συνηθισμένη οπτική και να ταρακουνήσουν τις βεβαιότητες γύρω τους. Αν και Βέλγος ο ένας και Καταλανός ο άλλος, δείχνουν να είναι πολύ κοντά, στο πλαίσιο πάντα πολύ διαφορετικών δημιουργιών αλλά και ιδιοσυγκρασιών που ήταν εκείνες που τους χώριζαν. Αυτοί οι προσωπικοί, φιλοσοφικοί μα κι αισθητικοί δεσμοί ανάμεσα στους δύο σημαντικούς ζωγράφους αναδεικνύονται στην έκθεση «Dali & Magritte», η οποία φιλοξενείται μέχρι τις 9 Φεβρουαρίου στο Βασιλικό Μουσείο Καλών Τεχνών του Βελγίου, στις Βρυξέλλες.

Με αφορμή τους εορτασμούς των 10 χρόνων λειτουργίας του μουσείου Μαγκρίτ (τμήμα του μουσείου καλών τεχνών), στήθηκε αυτή η έκθεση που για πρώτη φορά ρίχνει φως στους συσχετισμούς και τις επιρροές μεταξύ των δύο μεγάλων σουρεαλιστών καλλιτεχνών. Το μουστάκι τίθεται αντιμέτωπο με την πίπα σε περισσότερους από 100 πίνακες, δανεισμένους από μεγάλα διεθνή πολιτιστικά ιδρύματα. Αυτοί, στέλνουν τους επισκέπτες σ’ ένα ταξίδι  στο σύμπαν του Σαλβαντόρ Νταλί και ξεκινούν έναν διάλογο με τα έργα του Ρενέ Μαγκρίτ. Η έκθεση είναι χωρισμένη σε διαφορετικά τμήματα που ερευνά τα κοινά σημεία μεταξύ στις δημιουργίες των δύο καλλιτεχνών. Οι πίνακές τους είναι τοποθετημένοι ανά ζευγάρια προβάλλοντας τις άλλοτε προφανείς κι άλλοτε κρυμμένες στο συγκείμενο ομοιότητές τους.

Η ΣΧΕΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ. Η πορεία ανάμεσα από τους πίνακες υποδεικνύεται κάθε φορά όχι μόνο από το περιεχόμενό τους αλλά και από τη σχέση μεταξύ των δύο ζωγράφων, την επαφή και την αλληλεπίδρασή τους. Ετσι η έκθεση ξεκινάει με το σχέδιο του Μαγκρίτ «Threatening weather», το οποίο σχηματοποιεί τις μεταμορφώσεις των προσώπων που λατρεύει ο Νταλί. Και είναι απόρροια ουσιαστικά της συνάντησης των δύο τους, το καλοκαίρι του 1929. Τότε που ο 25χρονος Νταλί κάλεσε τον Μαγκρίτ, τον Καμίλ Γκεμάνς και τις συζύγους τους στην πόλη του Καντακές όπου νοίκιαζε ένα μικρό διαμέρισμα. Στην παρέα τους βρέθηκαν και οι Πολ Ελιάρ, Λουίς Μπονιουέλ,  ίσως και ο Χοάν Μιρό, δανείζοντας λίγη από την έμπνευσή τους στους συνομιλητές τους.

Τα διαφορετικά τμήματα της έκθεσης δείχνουν τη μοναδική ματιά του διδύμου Νταλί – Μαγκρίτ σε θέματα όπως οι γυναίκες, τα όνειρα, τα πορτρέτα, ο ερωτισμός, ο θάνατος, η ανεξαρτησία και η σχέση μεταξύ εικόνας και λέξης. Στο υπόγειο του μουσείου απλώνονται στους τοίχους κάποια από τα πιο απροσδόκητα αντικείμενα, τα οποία φαίνονται να αναδύονται από τους πίνακες για να προκαλέσουν το μάτι του επισκέπτη. Οπως ο σωλήνας – μοτίβο επαναλαμβανόμενο στον Μαγκρίτ – που στο «La decouverte du feu» μοιάζει με το κεφάλι ενός αλόγου μέσα στη φωτιά. Η πύρινη εικόνα υπάρχει πολύ και σε αρκετές ζωγραφιές του Νταλί, κυρίως μέσω της καύσης καμηλοπαρδάλων. Το φλερτ που καλλιεργείται μεταξύ των δύο ζωγράφων ανοίγει την πόρτα σε μια σουρεαλιστική εμπειρία. Σε όλη την έκθεση, οι συνθέσεις εξερευνούν την έννοια της αναμονής και της εισόδου από το μυστηριώδες στο ερμητικά κλειστό που χαρακτήριζε τον Νταλί και από το όνειρο στο αυτοβιογραφικό έργο που έκανε ο Νταλί. Σημασία δίνεται επίσης και στο τοπίο, διαρκώς ρέον και μεταλλασσόμενο που στήνει ένα παιχνίδι ομοιότητας και διαφορών ανάλογα με τη θεματική ενότητα.