Ας μιλήσουμε ανοιχτά στην Ελλάδα για τον ηλικιακό ρατσισμό!

Ο John Goodenough στα 97 του έτη μοιράστηκε με άλλους δύο επιστήμονες το φετινό Νομπέλ Χημείας για την πρωτότυπη και ταυτόχρονα σημαντική έρευνά του στον τομέα της βελτίωσης των μπαταριών. Το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, όπου και διετέλεσε διευθυντής κατά το παρελθόν στο Τμήμα Χημείας, έσπευσε να προβάλει τη μεγάλη αυτή διάκριση. Αυτό όμως που δεν είπε η Οξφόρδη είναι πως ο Goodenough οδηγήθηκε σε αναγκαστική παραίτηση από το πανεπιστήμιο όταν συμπλήρωσε τα 69 του χρόνια. Εκτοτε και για 33 συναπτά έτη συνέχισε με τον ίδιο ζήλο την έρευνά του φθάνοντας μέχρι το Νομπέλ.

Στη χώρα μας, οι πρόσφατες τοποθετήσεις των νέων διοικητών στα νοσοκομεία πυροδότησαν μια ακολουθία ρατσιστικών και μειωτικών σχολίων απέναντι σε ανθρώπους ακόμη και 60-65 ετών. Το ζητούμενο όμως δεν θα έπρεπε να είναι η ηλικία, αλλά πρωτίστως τα προσόντα για τις αντίστοιχες θέσεις.

Η προκατάληψη και ο αποκλεισμός που υφίσταται ένας άνθρωπος ή μια ομάδα ανθρώπων εξαιτίας της ηλικίας του ονομάζεται ηλικιακός ρατσισμός (ageism). Η διάκριση αυτή δομείται σε λανθασμένες αντιλήψεις και αρνητικές προκαταλήψεις. Στην Ελλάδα το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα έντονο και δυστυχώς ο όρος «ηλικιακός ρατσισμός» σχεδόν άγνωστος. Οι Ελληνες άνω των 65 θεωρούνται και χαρακτηρίζονται «γέροι» ή «ΚΑΠΗ» και εξ ορισμού θα πρέπει να αποσύρονται σταδιακά από τον επαγγελματικό, πολιτικό και κοινωνικό στίβο.

Στον αντίποδα με όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα, σε πολλές χώρες της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης, στην Αμερική, στον Καναδά και στην Αυστραλία η ηλικιακή ομάδα 60+ αποτελεί πολύτιμο κοινωνικό και οικονομικό κεφάλαιο. Υπάρχουν ήδη πολιτικές που προωθούν την οικειοθελή παράταση της εργασίας με γενναίες φοροελαφρύνσεις και μετά το πέρας της συντάξιμης ηλικίας, καθώς και τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση των 60+. Μάλιστα την τελευταία πενταετία οι πολιτικές που προωθούν την ενεργό συμμετοχή των 60+ στον κοινωνικοοικονομικό ιστό διευρύνονται και ενισχύονται με γεωμετρικούς ρυθμούς.

Η μακροζωία του ελληνικού πληθυσμού είναι ένα γεγονός που θα έπρεπε να γιορτάζουμε! Το πρόβλημα δεν είναι η μακροζωία, ούτε οι άνθρωποι που έχουν την τύχη να ζούνε πολλά χρόνια. Τα προβλήματα ξεκινούν από τις αντιλήψεις μας για τους ηλικιωμένους, διότι οι αντιλήψεις μας για τη γήρανση τον 21ο αιώνα έχουν ακόμα δυστυχώς ως έναν βαθμό τις ρίζες τους στον 19ο αιώνα.

Δεδομένης της συνεχούς αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης στα 60, οι άνθρωποι μπορούν να συνεισφέρουν σημαντικά στις οικογένειές τους, στις κοινωνίες τους αλλά και στο εργασιακό κεφάλαιο για μεγαλύτερο διάστημα από αυτό που είχαμε συνηθίσει. Βασική προϋπόθεση βέβαια είναι η άρση των ηλικιακών ορίων (κυρίως στη συνείδηση και στην κουλτούρα μας) που τώρα τους περιθωριοποιούν.

Είναι σημαντικό για την οικονομία και την ενίσχυση του κοινωνικού μας κεφαλαίου να συνειδητοποιήσουμε σύντομα τις δυνατότητες που τώρα βρίσκονται εγκλωβισμένες λόγω των προκαταλήψεών μας για τον ελληνικό πληθυσμό που διανύει την έκτη και έβδομη δεκαετία της ζωής του. Η περιθωριοποίηση των 60+ θέτει στο περιθώριο και συνεπώς αποδυναμώνει δυνάμεις που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην αναστήλωση και στην ανάπτυξη της χώρας. Η συνειδητοποίηση της δυναμικής που κρύβει η τρίτη ηλικία στον 21ο αιώνα θα βοηθήσει στην απελευθέρωση δυνάμεων που μπορούν να συνεισφέρουν σημαντικά στην ενίσχυση του κοινωνικοοικονομικού κεφαλαίου της Ελλάδας.

Η Μαρία Καραγιαννίδου είναι ερευνήτρια στη LSE – συνεργάτρια τoυ Δικτύου για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και στην Ευρώπη