Ο λαϊκισμός «ενυπάρχει {LF}στη δημοκρατία» και τη ΝΔ

Οι νεοδημοκράτες τον κάλεσαν στο συνέδριό τους – λαμβάνοντας ως δεδομένη τη νίκη τους επί του λαϊκισμού – για να απαντήσει στο ερώτημα αν ο -ισμός που απειλεί την Ευρώπη τα τελευταία χρόνια έχει τη δυνατότητα να αντεπιτεθεί. Εκείνος, ωστόσο, ξεκίνησε λέγοντάς τους πως «ο τρόπος με τον οποίο τίθεται το ερώτημα είναι λίγο παραπλανητικός. Και είναι παραπλανητικός γιατί φαίνεται να υπονοεί ότι ο λαϊκισμός είναι μια εξωτερική απειλή προς τη δημοκρατία», ενώ αντίθετα «ενυπάρχει στη δημοκρατία». Πηγαίνοντας την εισήγηση του πανεπιστημιακού από το Λονδίνο ένα βήμα παραπέρα, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι ο λαϊκισμός ενυπάρχει και στη Νέα Δημοκρατία. Αυτό τουλάχιστον δείχνουν μια σειρά από παρεμβάσεις στελεχών της, αλλά κι ορισμένες από τις επιλογές της ως κυβέρνησης.

Οι διοργανωτές του 13ου συνεδρίου της προσπάθησαν να εκπέμψουν – με τη σκηνογραφία και τις εμφανίσεις ανθρώπων χωρίς γαλάζια κομματική ταυτότητα στη σκηνή – ένα μήνυμα: το κυβερνών κόμμα είναι το πρώτο συστημικό κόμμα στην Ευρώπη που προκάλεσε μια ήττα των λαϊκιστών. Πρόκειται για ένα αφήγημα που είχαν αποφασίσει να διηγούνται ήδη από την προεκλογική περίοδο στους Ευρωπαίους, ενώ διάβαζαν τις δημοσκοπήσεις.

Και πράγματι, αρχικά την 26η Μαΐου κι έπειτα την 7η Ιουλίου, κέρδισαν βασιζόμενοι σε μια ρητορική δομημένη γύρω από κοστολογημένες προτάσεις με έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη. Μια ρητορική που είχε ως κεντρικό σύνθημα όχι μια αφηρημένη υπόσχεση, αλλά την προβαλλόμενη ως ρεαλιστική δέσμευση «περισσότερες και καλύτερες δουλειές για όλους». Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός, μάλιστα, έλεγε συχνά σε συνομιλητές του πως δεν επιθυμεί να υπόσχεται πράγματα που δεν είναι βέβαιος ότι θα κατορθώσει να υλοποιήσει – δεδομένων όσων έχει υπογράψει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ με τους εταίρους.

Το Προσφυγικό. Το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, όμως, από το βήμα που στήθηκε στο Metropolitan Expo, εκτός από τους διθυράμβους για την επιτυχία κατά των λαϊκιστών ή τις ψύχραιμες συμβουλές για το πώς εκείνοι θα παραμείνουν στην πλευρά των ηττημένων τώρα που αναδύονται νέα πεδία για τη δράση τους – σαν το Προσφυγικό -, ακούστηκαν φωνές που χάιδευαν τα αφτιά του πούρου δεξιού ακροατηρίου. Φωνές οι οποίες συναγωνίζονταν σε ντεσιμπέλ αυτές των δεξιών της Δεξιάς κομμάτων, που βλέπουν στις αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών τύπου Βρασνών την ευκαιρία να αλιεύσουν ψήφους στο μέλλον. Σαν εκείνη του Αντώνη Σαμαρά που μίλησε για «λαθρομεταναστευτικό» πρόβλημα. Υπονοώντας μάλιστα ότι η χώρα δέχεται «εισβολή», άποψη που έχουν άλλωστε εκφράσει ευθέως μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου στα κανάλια.

Ορισμένοι τον επικρότησαν ταυτίζοντας τις θέσεις του με την κυβερνητική πολιτική. Ο Αδωνις Γεωργιάδης, φέρ’ ειπείν, δήλωσε ότι «ο Σαμαράς μίλησε για τα κλειστού τύπου κέντρα και ο Κυριάκος Μητσοτάκης ψήφισε τα κλειστού τύπου κέντρα (…). Εχει κάνει copy paste τα όσα έκανε ο Σαμαράς το 2014 στο Μεταναστευτικό». Παρεμπιπτόντως, από τη σαμαρική ομιλία δεν έλειψαν και οι αναφορές στον «λαό», την αγαπημένη λέξη των λαϊκιστών. Ο δε «κόσμος που βράζει» ήταν ένα από τα κύρια επιχειρήματα που στήριζαν όσα εισηγείτο στο κόμμα. Στο ίδιο συνέδριο κι άλλοι έσπευσαν να τονίσουν τη λαϊκότητα της ΝΔ.

Η διαχείριση του μεγαλύτερου προβλήματος της χώρας δεν είναι το μοναδικό ζήτημα για το όποιο ακούγονται λαϊκίστικες κορόνες από ορισμένα στελέχη του κόμματος. Στην πρόσφατη κρίση με τους διοικητές των νοσοκομείων, για παράδειγμα, όπου σχεδόν 60 από τους 112 – σύμφωνα με τις καταγγελίες του ΚΙΝΑΛ – αποκαλύφθηκε πως ήταν αποτυχόντες πολιτευτές της ΝΔ, δεν έλειψαν οι υπουργοί που απάντησαν στην κριτική με την αφοπλιστικά ειλικρινή απορία «και ποιους να βάλουμε; Τους ξένους;», απευθυνόμενοι στο συναίσθημα της γαλάζιας βάσης.

Για κάποιους η συνταγματική κατοχύρωση του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος, την οποία διαφήμισε η κυβερνητική πλειοψηφία ως εμβληματική μεταρρύθμιση για την κοινωνική προστασία, ήταν μια κίνηση στα όρια του λαϊκισμού. Υπό την έννοια πως οι παροχές του κοινωνικού κράτους μπορούν να οριστούν με νόμους, δεν είναι απαραίτητη η συνταγματοποίησή τους.

Σύμφωνα, π.χ., με την αποτίμηση της συνταγματικής αναθεώρησης που έκανε ο Βαγγέλης Βενιζέλος, «η νομολογία έχει ήδη αναγορεύσει το όριο της αξιοπρεπούς διαβίωσης σε τελικό κριτήριο ελέγχου της συνταγματικότητας νόμων που ρυθμίζουν θέματα αποδοχών και συντάξεων». Την αίσθηση ότι τα κίνητρα ήταν καθαρά πολιτικά ενισχύει και η αναφορά νεοδημοκρατικών πηγών πως έπειτα από αυτήν ένα από τα κύρια προεκλογικά επιχειρήματα του ΣΥΡΙΖΑ, ότι ο Τσίπρας είναι με τους φτωχούς και ο Μητσοτάκης με τις ελίτ, δεν έχει πια θέση στη μεταξύ τους αντιπαράθεση.

Οι μποναμάδες. Στην παραπάνω κουβέντα πολιτικοί αντίπαλοι της ΝΔ προσθέτουν – όταν φυσικά μιλούν οφ δε ρέκορντ – και τις εξαγγελίες για χριστουγεννιάτικους μποναμάδες. Για την ακρίβεια, για το κοινωνικό μέρισμα, παρότι το συνολικό ποσό αλλά και ο αριθμός των δικαιούχων είναι πολύ μικρότερα από τα αντίστοιχα επί των συριζαϊκών ημερών.

Συνοψίζοντας, στο κόμμα που διαφημίζει τον συστημισμό του και πρέπει να έχει – κατά τα λεγόμενα του αρχηγού του – φάρο την αλήθεια και την ειλικρίνεια, άρα να μην κρύβει τις δυσκολίες ή τα ολισθήματα, ενυπάρχει και το κόμμα που υποκύπτει στη γοητεία της λαϊκιστικής προσέγγισης. Ο Μητσοτάκης μοιάζει να το γνωρίζει. Εξού κι οι προειδοποιήσεις του προς υπουργούς και λοιπούς στο συνέδριο. Από την άλλη, πάντως, ένας ρεαλιστής θα αναρωτιόταν: αφού συμβαίνει στη δημοκρατία, γιατί να μη συμβαίνει και στη Νέα Δημοκρατία;