Εφυγε ο ευγενέστερος των μαέστρων

Οι ρωσικές αρχές ανακοίνωσαν την Κυριακή τον θάνατο του 76χρονου αρχιμουσικού Μάρις Γιάνσονς στο σπίτι του στην Αγία Πετρούπολη. Γεννημένος το 1943 από εβραία μητέρα κρυμμένη στο γκέτο της Ρίγας και πατέρα έναν από τους σημαντικότερους σοβιετικούς μαέστρους, τον Αρβιντς Γιάνσονς, που δούλεψε για πολλά χρόνια μαζί με τον θρυλικό Ευγένιο Μραβίνσκι στη Φιλαρμονική του Λένινγκραντ. Από το 1956 φοίτησε στο εξαιρετικά απαιτητικό ωδείο της πόλης, για να συνεχίσει αργότερα ως μαθητής του Χανς Σβαρόφκσι στη Βιέννη και του Χέρμπερτ φον Κάραγιαν στο Σάλτσμπουργκ. Ο Μάρις Γιάνσονς εντυπωσίασε τόσο τον Κάραγιαν ώστε να του προτείνει τη θέση του μόνιμου βοηθού του στη Φιλαρμονική του Βερολίνου. Ομως, η πρόταση, που έφτασε να συζητηθεί στο Ανώτατο Σοβιέτ, θορύβησε τόσο πολύ τη σοβιετική ηγεσία, ώστε όχι απλώς δεν συμφώνησε να του δώσει την άδεια για να εγκατασταθεί στο Βερολίνο, αλλά έφτασε στο σημείο να του αποκρύψει το επίσημο αίτημα του Κάραγιαν. Το 1971 ο Γιάνσονς έγινε τελικά βοηθός στη Φιλαρμονική του Λένινγκραντ ενώ, τελικά, το 1979 κατάφερε να περάσει στη Δύση για να αναλάβει την πρώτη του θέση διευθυντή, στη Φιλαρμονική του Οσλο, που την εκτόξευσε στο διεθνές στερέωμα. Το 1996 λίγο έλειψε να φύγει πολύ πρόωρα από τη ζωή, όταν έπαθε έμφραγμα στο Οσλο διευθύνοντας τη Μποέμ του Πουτσίνι. Ο πατέρας του είχε αφήσει επίσης την τελευταία του πνοή στο πόντιουμ της βρετανικής Χάλε στο Μάντσεστερ το 1984. Δούλεψε με τη Φιλαρμονική και τη Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου, ενώ ακολούθησε η τοποθέτησή του επικεφαλής της Συμφωνικής του Πίτσμπουργκ.

Η θέση όμως που επέβαλε τη φήμη του ως ενός από τους σημαντικότερους μαέστρους της εποχής μας ήταν στην Κονσερτγκεμπάου του Αμστερνταμ ως έκτος στη σειρά διαδοχής της. Εκει είχε ακόμα δυσκολότερο έργο από ό,τι στο Οσλο: να κρατήσει ακμαία μία από τις μεγαλύτερες ορχήστρες του κόσμου, έπειτα από πολύ μεγάλους ομότεχνούς του που την είχαν οδηγήσει σε αυτή τη θέση, αλλά και από μία πρόσφατη περίοδο που, αν και είχε εξελιχθεί σχετικά καλά, υπό τον Ρικάρντο Σαγί, δεν είχε πια το «ειδικό βάρος» των προκατόχων του Χάιτινγκ, Βαν Μπάινουν, Γιόχουμ και, ασφαλώς, του Μένγκελμπεργκ. Την ίδια περίοδο κλήθηκε να αναλάβει τη Ορχήστρα της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας στο Μόναχο, μία από τις σημαντικότερες της Γερμανίας. Ηταν πλέον κυρίαρχος στο ευρωπαϊκό μουσικό στερέωμα. Και με τις δύο αυτές ορχήστρες διέγραψε εξαιρετική πολυετή διεθνή τροχιά με συναυλίες σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ η δισκογραφία του αναμφίβολα είναι από τις πιο κεντρικές της εποχής μας.

Το συμβόλαιο του Μάρις Γιάνσονς στο Μόναχο ανανεώθηκε μόλις πέρυσι μέχρι το 2024, παρά τα γνωστά χρόνια προβλήματα της καρδιάς του που τελικά δεν κατάφερε να ξεπεράσει. Μεσολάβησαν αρκετές ακυρώσεις συναυλιών. Ηδη από τα χρόνια του Οσλο θεωρήθηκε αυθεντία στον Σοστακόβιτς, όμως έφυγε από τη ζωή ως αυθεντία σε ό,τι διηύθυνε, με έμφαση στον πρώιμο και τον ύστερο ρομαντισμό, από τον Μπετόβεν μέχρι τον Μάλερ. Οταν ο Σάιμον Ρατλ ρωτήθηκε για το ποιος είναι ο πιο σημαντικός μαέστρος σήμερα απάντησε ότι «ο Γιάνσονς είναι απλά ο καλύτερος όλων μας». Ακριβής οδηγός της ορχήστρας μα και εξαιρετικά εύπλαστος και ευαίσθητος εκφραστής των δομών και των αποχρώσεων του συμφωνικού ήχου, ο Γιάνσονς υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους μαέστρους της εποχής μας. Και, ασφαλώς, ο ευγενέστερος όλων.