Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Κοντσέρτο για βιολί, Σεπτέτο έργο 20, Βιολί και διεύθυνση ορχήστρας Λεωνίδας Καβάκος, Συμφωνική Ορχήστρα της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας, Sony, 2cd

Εδώ και πολύ καιρό, ο Λεωνίδας Καβάκος προσμετράται διεθνώς ανάμεσα στους σημαντικότερους βιολονίστες της εποχής μας, τους μετρημένους στα δάκτυλα του ενός χεριού. Παίζει πολύ, παίζει παντού στις σημαντικότερες αίθουσες του κόσμου, με τους μεγαλύτερους αρχιμουσικούς, τις ορχήστρες και με ορισμένα από τα κορυφαία σχήματα μουσικής δωματίου. Και ηχογραφεί συστηματικά. Ολα αυτά, δεν είναι μόνον αποτέλεσμα ενός δεδομένου, σπουδαίου φυσικού ταλέντου. Είναι εξίσου αποτέλεσμα πολύ σκληρής δουλειάς και διαρκούς εντυπωσιακής ωρίμανσης στην εμβάθυνση της μουσικής, που σπάνια συναντά πλέον κανείς. Και, η νέα ηχογράφησή του στο Κοντσέρτο του Μπετόβεν, όπου ο ίδιος διευθύνει την έξοχη Βαυαρική Ραδιοφωνία, είναι μια, ας επιτραπεί η βαριά λέξη, συγκλονιστική απόδειξη όλων αυτών. Πρόκειται όχι απλώς για μία από τις σημαντικότερες ηχογραφήσεις του έργου της εποχής μας, αλλά, πιθανότατα, για τη στοχαστικότερη που έγινε ποτέ. Οσο και αν αυτό μοιάζει υπερβολή, δεν είναι. Ο Καβάκος εισφέρει εδώ έναν Μπετόβεν εντελώς νέο και ιδιαίτερο: εσωτερικό, γεμάτο σκέψη, βαθύ και αργό, αλλά, ταυτόχρονα, με εξαιρετική δεξιοτεχνία και, κυρίως, αντίληψη του μουσικού λόγου, που σέβονται και εξερευνούν όχι τον ίδιο τον βιολονίστα και τις ικανότητές του, αλλά, μέσα από αυτές, την ουσία του έργου και, εν τέλει, του συνθέτη. Δεν ακούς εδώ «εξυπνάδες» και «ευκολίες», λύσεις που επιτρέπουν να «δοξαστούν» οι ερμηνευτές. Αντίθετα, υπάρχει μία, θα μπορούσε κανείς να πει, «ιερότητα» της ανάγνωσης του μουσικού κειμένου. Είναι μία ερμηνεία που δεν αφορά την επιφάνεια, ούτε καν την καλώς εννοούμενη άρτια αποτύπωση της παρτιτούρας. Εχει χαρακτήρα περίπου αποκαλυπτικό, εστιασμένο στις κεντρομόλες ροπές και την ενδελεχή ανάδειξη της ανάλυσης της γραφής που, εκ των πραγμάτων, είναι και εκείνες που αξίζει πιο πολύ από κάθε τι να αποκαλύψει κάποιος στον ακροατή τους. Είναι ένας Μπετόβεν που σε στιγμές σε κάνεις να νιώθεις ότι βρίσκεται στον κόσμο του Χέντελ ή του Μπαχ, ενώ, σε άλλες, πραγματικά σε εκείνον του 20ου αιώνα, ενίοτε δε και από κοινού, χωρίς ποτέ όμως να χάνεις από τα μάτια σου τον δάσκαλο της Βόννης, χωρίς η φύση, ο χαρακτήρας και η ιδιοφυΐα του να αλλοιώνονται στο ελάχιστο. Είναι μια πνευματική εμπειρία, μέσα από μία μουσική – δηλαδή, αγγίζει ίσως, εντέλει, το ανώτατο δυνατό επίπεδο της ερμηνευτικής τέχνης. Είναι κάτι που τα λόγια δεν το περιγράφουν εύκολα. Μαζί, το υπέροχο νεανικό Σεπτέτο του Μπετόβεν, έργο που δυστυχώς είναι λιγότερο γνωστό στο ευρύτερο κοινό από ό,τι ασφαλώς του αξίζει. Ακαταμάχητο, γεμάτο δύναμη, παλμό και αλήθεια όπως αυτά τα συναντά κανείς μόνον στην εποχή της μετάβασης του Μπετόβεν στην ωριμότητα και που βρίσκεται, κατά κάποιο τρόπο και ως ένα βαθμό, στον αντίποδα των παραπάνω. Και που η ενέργεια, η ορμή και η γοητεία του, εξαιρετικά δοσμένες από μουσικούς με αξία και συνείδηση του έργου και του ρόλου τους, δείχνουν γιατί αυτός ο συνθέτης δεν θα φύγει ποτέ από τις καρδιές των ανθρώπων.

Affinities: Ελληνικά και γερμανικά τραγούδια για σοπράνο και πιάνο, Φανή Αντωνέλου, σοπράνο, Kerstin Mörk, πιάνο, BIS, sacd

Δύο έξοχες μουσικοί, σε έναν δίσκο γεμάτο αίσθημα και με ένα εντελώς ιδιαίτερο πρόγραμμα: ερμηνεύουν μαζί 23 ελληνικά και γερμανικά τραγούδια σημαντικών συνθετών, ανιχνεύοντας συσχετισμούς και αλληλουχίες που αυτά αναδεικνύουν. Είναι συνθέτες από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι τον Μεσοπόλεμο, ανάμεσά τους ο Ζεμλίνσκι, ο Σένμπεργκ ή ο Βάιλ, σε έναν κόσμο που άλλαζε διαρκώς στα πάντα και όλο και πιο επώδυνα, με μουσικά επίκεντρα στον γερμανόφωνο χώρο, τη Βιέννη, το Βερολίνο και το Μόναχο, αλλά και την Ελλάδα όπως την εκπροσωπούν εδώ ο Κωνσταντινίδης, ο Ριάδης, ο Λιάλιος, ο Σκαλκώτας ή, ως συνθέτης, ο Μητρόπουλος, για να αναφέρει κανείς κάποιους μόνον από τους δώδεκα συνθέτες που έργα τους περιλαμβάνονται εδώ. Από τα καφέ του Βερολίνου μέχρι τον ύμνο στην «Ουράνια Αφροδίτη» του Μητρόπουλου, ένα σπάνιο ψηφιδωτό έρχεται στο φως μέσα απ’ τους ήχους. Και δείχνει, με τον τρόπο του, πόσο ανόητο τελικά καταντά το να γεννιούνται συγκρούσεις εκεί που μπορούν και εκκολάπτονται τέτοιας μορφής συνυπάρξεις… Για την ιστορία: ένας δίσκος που «γεννήθηκε» όταν ο γνωστός (και γνώστης) αθηναίος δισκοπώλης Τάσος Τσούφης της «Μουσικής Προσφοράς», είχε τη σκέψη να μιλήσει για αυτό το εξαιρετικό πρόγραμμα στους συνεργάτες του στη σκανδιναβική Bis, οι οποίοι έχουν ήδη πίσω τους τη μακράν μεγαλύτερη, συνεχιζόμενη και πιο αναλυτική δισκογραφία του Σκαλκώτα και, που φυσικά, αμέσως κατάλαβαν την αξία του εγχειρήματος.