Το σχολείο της φύσης

Η Ντέλια Οουενς από την Τζόρτζια των ΗΠΑ είναι μια σημαντική ζωολόγος του καιρού μας. Επί σειρά ετών ταξίδεψε στα πέρατα της Γης για να παρατηρήσει και να μελετήσει ενδελεχώς σπάνια ζώα και το περιβάλλον τους. Μια από τις πρωτοπόρες ερευνήτριες των τροπισμών του κλίματος, των φυσικών πόρων, των μεγάλων θηλαστικών, των παρθένων τόπων, όπως και των επιπτώσεων της ανεξέλεγκτης ανθρώπινης δραστηριότητας. Η συγγραφέας μεγάλωσε στα βάθη των αιωνόβιων δασών της πατρίδας της. Τα μυστικά της φύσης έγιναν γι’ αυτήν σχεδόν ο δεύτερος εαυτός της. Από νεαρή ηλικία μελετούσε τις σχέσεις των μελών απομονωμένων κοινοτήτων, κάτι που τη βοήθησε μεταγενέστερα στο γράψιμο. Οταν αργότερα μετέβη στις εσχατιές της Αφρικής συνδύασε την πρότερη εμπειρία της με τη μελέτη των γενετικών δεσμών και των μοτίβων της συμπεριφοράς μεταξύ των θηλυκών και των αρσενικών στις αγέλες των μεγάλων θηρευτών.

Το «Εκεί που τραγουδάνε οι καραβίδες» είναι το πρώτο της μυθιστόρημα. Ενα μελαγχολικό ρομάντζο πάνω στην αποκοτιά της επιθυμίας και τους κοινωνικούς διαχωρισμούς. Ενα μυθοπλαστικό μακροβούτι στα βαλτοτόπια του αμερικανικού Νότου. Η αλληλοδιαμόρφωση της δυσχερούς φύσης και του ανθρώπου που την κατοικεί. Στη μέση, μια μυστηριώδης δολοφονία, που διατρέχει όλη τη ραχοκοκαλιά του βιβλίου. Εχοντας ως αφετηρία την επιστημονική της εξειδίκευση που αφορά τους επιβιωτικούς μηχανισμούς θηλυκών ζώων χωρίς αγέλη ή οικογένεια, η Οουενς σχηματίζει για πρωταγωνίστρια τη μικρή Κάια. Ενα μικρό κορίτσι, σκέτο αγρίμι του βάλτου, που μεγαλώνει εντελώς μόνη της.

Η συγγραφέας υιοθετεί αρχικά το μοτίβο της αληθινής ιστορίας πίσω από τον μύθο του Μόγλη, που δεν ήταν ένα εξωτικό παραμύθι, αλλά μια τραγική ιστορία απομόνωσης και εγκληματικής παραμέλησης ανηλίκου. Για να προχωρήσει σε μια γλυκόπικρη ενηλικίωση περιλαμβανομένης της χειραφέτησης, όπου ο φόνος, οι υποψίες και ο τραγικός ανταγωνισμός δύο αρσενικών μνηστήρων, θα κάνουν άνω κάτω τον παράδεισο. Ο κύριος τόπος όπου διαδραματίζεται το βιβλίο είναι το οικοσύστημα μιας ευρύτερης λιμνοθάλασσας. Σ’ αυτά τα ξεχασμένα και απειλούμενα από τις εκχερσώσεις μέρη του πλανήτη, είναι και τα τελευταία καταφύγια των πιο όμορφων ειδών που αναδεικνύουν τη βιοποικιλότητα του σύμπαντός μας.

Τα μέλη της οικογένειας της Κάια τα παρατούν όλα και σιγά σιγά φεύγουν. Εχουν κακοπάθει από την ανεξέλεγκτη βία του πατέρα, με πρώτη τη μητέρα. Αφήνουν πίσω τους ένα κορίτσι σαν κλαράκι καμωμένο, αδάμαστο σαν θύελλα, που γίνεται ένα με το φυσικό περιβάλλον. Η εκτός βάλτου κοινότητα τη χλευάζει, καταδικάζοντάς την στην απομόνωση. Το κορίτσι σε πρώτο στάδιο δεν έχει ανάγκη τους συνήθεις κοινωνικούς περιορισμούς, διότι ανήκει πλήρως στον πλούτο της διαφορετικότητας των ειδών που εντάσσονται στη λιμνοθάλασσα. Είναι ένας άνθρωπος δίχως φυλή πια, ένα θηλαστικό χωρίς οικογένεια.

Ο δαρβινικός εξισορροπητικός μηχανισμός της επιβίωσης θα έρθει αργά ή γρήγορα αντιμέτωπος με τ’ ανάμματα της σωματικής αφύπνισης και του κοινωνικού ρόλου. «Το σκουπίδι του βάλτου», όπως την αποκαλούν, θα έδινε τα πάντα για να νικήσει την απόλυτη μοναξιά. Πώς όμως να υπερκεραστεί αυτό δίχως την αλληλεπίδραση από το εξωτερικό περιβάλλον, το οποίο δεν έρχεται με καταστροφικές προθέσεις πάντα; Στο παρθένο υλικό, μπορεί εύκολα να επιβάλλει τους όρους του και να γίνει χειριστικό. Ο εκπολιτισμός ιδιαίτερα όταν τρυπά τη φλέβα της συναισθηματικής ανάγκης, γίνεται δυνάστης.

Οι δύο μνηστήρες

Η πρωτόπλαστη σχεδόν Κάια αποκτά δύο μνηστήρες: τον Τέιτ και τον Τσέις. Ομόηχα αρσενικά που την πολιορκούν για διαφορετικούς λόγους. Ο πρώτος της μαθαίνει γράμματα, είναι ο τρυφερός καθοδηγητής στον δρόμο προς τη μόρφωση και την απόδραση από τον βάλτο. Ο ίδιος διακατέχεται από αντιθετικά αισθήματα. Θέλει να είναι εραστής και αδερφός της. Η φύση όμως δεν κυριαρχείται από λέξεις. Ο δεύτερος είναι το «κοκοράκι» της περιοχής. Της υπόσχεται τα πάντα με σκοπό να την έχει σαν τρόπαιο. Η φωτιά στα μάτια της τον αιχμαλωτίζει και τον κάνει να αποπειραθεί την επαφή. Η έλξη και η απώθηση σπρώχνει τα όρια της αθωότητας στην αγκαλιά της καταστροφής. Ποιες οι επιπτώσεις για την απόρριψη; Το ζωικό βασίλειο έχει βρει τρόπους να ανατροφοδοτεί τον κύκλο της ζωής, το ανθρώπινο ακόμη παλεύει με τις σάρκες του.

Οι εγγεγραμμένοι κώδικες της ανθρώπινης συμπεριφοράς, όλων των διαβαθμίσεων, ξεχνούν πώς γεννιέται ένα θαύμα. Για παράδειγμα, όπως γράφει η Οουενς, κάποιοι σπόροι μένουν ναρκωμένοι μέσα στη θεόστεγνη γη για δεκαετίες και όταν ξανάρθουν τα νερά, εκείνοι σκάνε μέσα στο χώμα και ξεδιπλώνονται. Αυτή είναι η Κάια, η μυστική αλήθεια του υγρότοπου. Του ζωοποιού σύμπαντος που βρίσκεται σε μια συνεχή κίνηση, όπως οι φτερούγες των πουλιών εν πτήσει ή των κυμάτων της λιμνοθάλασσας που δεν ξέρεις ποτέ τι θα φέρουν. Ολα τόσο υπολογισμένα, αλλά χωρίς τους περιορισμούς της ανθρώπινης λογικής.

Αμφιβολία, το συστατικό της ζωής

Η συγγραφέας δεν έχει στόχο να λάβει μέρος σε καμία μανιχαϊστική ρουλέτα. Το κάθε οικοσύστημα εισέρχεται με τη διαφορετικότητά του στην κοίτη του διαλόγου. Ο πόθος για το «απαγορευμένο» είναι η πρώτη μετέωρη κίνηση, μετά αρχίζει ο αγώνας δρόμου για την αυτοδιάθεση. Το σίγουρο είναι πως δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς ταίρι. Ακόμη και στον χορό του θανάτου θα υπάρξει η επαφή. Ακόμη κι αν δεν είναι η ενδεδειγμένη επιλογή. H Οουενς αναρωτιέται: ποια τα συστατικά της επιλογής; Οι φυσικοί νόμοι είναι ενδεχομένως πιο αντικειμενικοί. Οι ανθρώπινοι, που μας καίνε, πέφτουν σε μια θάλασσα ενδεχομένων. Τελικά η αμφιβολία όσο κι αν πονά, παραμένει το πρώτο συστατικό της ζωής. Ενα μυθιστόρημα που εξετάζει τις τακτικές αρσενικού – θηλυκού σε σχέση με το περιβάλλον τους που αλλάζει. Η πρόζα εντοπίζει τον κοινωνικό και ατομικό ανταγωνισμό, με έντονο άρωμα ερωτικής διεκδίκησης θυμίζοντας το ρεαλιστικό μελόδραμα της τριλογίας του Θίοντορ Ντράιζερ, «Αμερικανική τραγωδία». Οι ευαίσθητοι διαχωρισμοί στη φύση και στα θέλω του ανθρώπου, μαζί με μια πρωταγωνίστρια για φίλημα, έχουν κάνει ήδη το βιβλίο να πουλάει σαν τρελό στις ΗΠΑ.

Ντέλια Οουενς
«Εκεί που τραγουδάνε οι καραβίδες»
Μτφ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Εκδ. Δώμα,
σελ. 466
Τιμή: 20 ευρώ