Το ΜοΜΑ της διαφορετικότητας

Η επέκταση του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης δεν συνεπάγεται μόνο υψηλό κόστος, αλλά και τόλμη. Κι αυτό επειδή τα 450 εκατ. δολάρια της πρόσφατης ανακαίνισης συνοδεύονται από την απόφαση των επιμελητών να αναμείξουν δημιουργικά τους «πρωταγωνιστές» και τους αφανείς δημιουργούς της σύγχρονης τέχνης.
Ηταν το 1939 όταν το πρώτο μουσείο μοντέρνας τέχνης της Νέας Υόρκης προσγειώθηκε στη δυτική πλευρά της 53ης Οδού επιβάλλοντας το μοντέρνο σχέδιο των αρχιτεκτόνων Φίλιπ Λ. Γκούντγουιν και Εντουαρντ Ντάρελ μέσα σε μια χαμηλού κόστους γειτονιά. Ογδόντα χρόνια αργότερα και ύστερα από άλλες τρεις ανακαινίσεις, η φετινή από το γραφείο των Ντίλερ Σκοφίντιο και Ρένφρο δείχνει ότι η μεταμόρφωσή του έγινε με έξυπνο, χειρουργικό – ίσως και «ψυχρό» – τρόπο. Ολα αυτά με σκοπό να οδηγήσει ακόμη περισσότερους επισκέπτες στους νέους χώρους και στη νέα έκθεση που ανοίγει για το κοινό στις 21 του μήνα. Το μεγαλύτερο MoMA σκοπεύει να παρουσιαστεί ως ένας ζωντανός θεσμός του 21ου αιώνα και όχι ως το απαρχαιωμένο στερεότυπο, βασισμένο σε έργα «λευκών ανδρών» της Δύσης. Με άλλα λόγια, το MoMA αποφάσισε να δώσει σημασία στην πολυπολιτισμικότητα ανασύροντας από τις συλλογές του έργα μαύρων καλλιτεχνών, πρόσφατα αποκτήματα προερχόμενα από την Αφρική, την Ασία, τη Νότια Αμερική – όπως επίσης και έναν σημαντικό αριθμό έργων γυναικών. Αυτό δηλαδή που αλλάζει στο εκθεσιακό «αφήγημα» του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης είναι ο εμπλουτισμός του με όρους διαφορετικότητας παροδικής διάρκειας. Ο διευθυντής του Γκλεν Λάουρι δηλώνει ότι κάθε έξι μήνες η έκθεση θα αλλάζει περιεχόμενο ώστε τίποτα να μη γίνεται μόνιμο. Δεν υπάρχει λοιπόν η τυπική γραμμική χρονολογική παρουσίαση της ιστορίας της τέχνης. Φυσικά και εκτίθενται τα αδιαμφισβήτητης αξίας έργα «Οι δεσποινίδες της Αβινιόν» του Πικάσο, τα «Νούφαρα» του Μονέ. Ομως στον ίδιο χώρο θα συγκατοικούν με εκθέματα που δημιούργησαν άλλοτε παραγνωρισμένοι, σύγχρονοί τους καλλιτέχνες. Η Αν Τέμκιν, διευθύντρια των συλλογών ζωγραφικής και γλυπτικής του MοΜA, εξηγεί το σκεπτικό της: η επιλογή μιας σειράς κεραμικών του αμερικανού τρελού κεραμίστα από το Μισισίπι Τζορτζ Ορ, σε συνομιλία με τη ζωγραφική του Βαν Γκογκ, του Ανρί Ρουσό, του Σεζάν, σκοπό έχει να αναδείξει την εποχή του 1890. «Τότε δηλαδή που ο Βαν Γκογκ ζωγράφιζε έγκλειστος σε άσυλο, ο Ρουσό ήταν φοροεισπράκτορας και κανείς δεν γνώριζε αν θα αναγνωριζόταν ή όχι ως καλλιτέχνης».

ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ. Σύμφωνα με αυτή την ιδιοσυγκρασιακή επιμελητική προσέγγιση, κάθε αίθουσα φιλοξενεί και παρουσιάζει έργα που συνδέονται μεταξύ τους, έτσι ώστε οι θεατές να αντιλαμβάνονται ότι αφορούν μια ιδέα, ένα μέσο, μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή και τόπο. Οι επιμελητές έδωσαν έμφαση και στην απόκτηση περισσότερων έργων από γυναίκες του μοντερνισμού. Ετσι η «Σελήνη» (1928) της βραζιλιάνας ζωγράφου Ταρσίλα ντο Αμαράλ έχει πλέον θέση δίπλα στα έργα του Πικάσο, του Μπρανκούζι και τα έπιπλα της Αϊλίν Γκρέι.
Ο αέρας της αλλαγής αντίληψης διαφαίνεται και στο βίντεο της διεμφυλικής Γου Τσανγκ «We Hold Where Study» (το οποίο, παρεμπιπτόντως, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2017 στο Μουσείο Μπενάκη, στην έκθεση «Paratoxic Paradoxes», σε επιμέλεια Νάντιας Αργυροπούλου). Οπως και στην ενότητα ριζοσπαστικών αυτοτελών εκδόσεων (zines), που ταχυδρομήθηκαν στο μουσείο στις αρχές της δεκαετίας του 1980 από τη Βραζιλία εκ μέρους του κινήματος Movimento de Arte Pornò. Το μουσείο τα είχε αρχειοθετήσει επιμελώς, αλλά έως τώρα ποτέ δεν τα είχε εκθέσει. «Χρειάστηκε να μπει μια νέα γενιά επιμελητών με φρέσκια ματιά και νέες ιδέες» λέει ο Γκλεν Λάουρι. «Για εκείνους η έννοια της διεπιστημονικότητας και η ανάμειξη πεδίων είναι κάτι φυσικά αυτονόητο. Αλλωστε, δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζεις απόλυτα μία και μόνη ιστορία της τέχνης».