Σοσιαλδημοκρατικά μαθήματα από την Ιβηρική

Στο κεντροαριστερό σύμπαν, τα καλά νέα είχαν αέρα Ιβηρικής χερσονήσου. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα υπό τον Αντόνιο Κόστα ήρθε πρώτο στην Πορτογαλία και το «σοσιαλιστικό θαύμα» συνεχίζεται. Στην ελληνική περίπτωση, από την άλλη, έζησαν το pasokification από πρώτο χέρι. Γι’ αυτό είναι πάντα πρόθυμοι για ταχύρρυθμα μαθήματα.

Μάθημα πρώτο: Η Σοσιαλδημοκρατία δεν είναι καταδικασμένη να αποτύχει – αποτυγχάνει, όμως, όταν υπονομεύεται. Οταν η κρίση έφτασε στην Ελλάδα, ξεκίνησε το δίλημμα μνημόνιο – αντιμνημόνιο, στο οποίο πρωτοστάτησε ο ΣΥΡΙΖΑ. Στην Πορτογαλία, αντίθετα, παρότι ο Κόστα είχε τραβήξει ξεκάθαρη διαχωριστική γραμμή με τους Συντηρητικούς, οι πολιτικές δυνάμεις πέτυχαν το ελάχιστο της εθνικής συνεννόησης. Η ισχυρή τους στάση όχι μόνο τους επέτρεψε να φτιάξουν ένα πρόγραμμα δικής τους ιδιοκτησίας, αλλά και να βγουν από τη λιτότητα νωρίτερα. Αντίθετα, εδώ το ΠΑΣΟΚ θεωρήθηκε αποκλειστικός υπεύθυνος της κρίσης, πράγμα που τα κεντροαριστερά στελέχη αποδίδουν στη στάση που κράτησαν όλοι: η ΝΔ το 2012, ο ΣΥΡΙΖΑ ως αντιπολίτευση και ως κυβέρνηση, αλλά και το ίδιο το ΠΑΣΟΚ με την εσωστρέφειά του.

Μάθημα δεύτερο: Οι επιτυχείς προοδευτικές συμμαχίες έχουν ισχυρό πόλο την Κεντροαριστερά. Στην περίπτωση της Πορτογαλίας, το Σοσιαλιστικό Κόμμα είχε την πρωτοβουλία των κινήσεων στη συμμαχία του με την Αριστερά, καθώς επίσης και τη δυνατότητα να διαμορφώσει την κυβέρνησή του – και το ίδιο προτιμά και μετά τις πρόσφατες εκλογές, προκρίνοντας την ανοχή και όχι τη συνεργασία. Οι υπόλοιποι φάνηκαν ρεαλιστές στις απαιτήσεις τους, επιτρέποντας στον Κόστα να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα λιτότητας που ήταν μεν βαρύ, είχε όμως στον πυρήνα του προοδευτικές μεταρρυθμίσεις. Στην Ισπανία, πάλι, το 2018 ο Πέδρο Σάντσεθ έγινε κυβέρνηση μειοψηφίας με την ανοχή των Podemos, του ισπανικού ΣΥΡΙΖΑ. Μετά τις πρόσφατες εκλογές, όμως, για να υπάρξει κυβέρνηση συνεργασίας, οι Podemos ζήτησαν από τον Σάντσεθ κρίσιμα υπουργεία, που δεν φάνηκε διατεθειμένος να παραχωρήσει. Σήμερα, πιο πιθανοί σύμμαχοι για τους ισπανούς Σοσιαλιστές φαίνονται πια οι κεντρώοι Ciudadanos.

Μάθημα τρίτο: Οι επαφές στο εξωτερικό κάνουν καλό. Τι κοινό είχαν ο Κόστα και ο Σάντσεθ; Τόσο ο ένας όσο και ο άλλος, παρά τη διαφορετική τους προσωπική διαδρομή, κράτησαν στενές επαφές με τους ευρωπαίους Σοσιαλιστές. Ακόμα και όταν δεν βρίσκονταν στην εξουσία ή όταν οι ίδιοι, στην περίπτωση του Σάντσεθ, δεν είχαν τις καλύτερες σχέσεις με το κόμμα τους – και η στήριξη δόθηκε απλόχερα, όποτε χρειάστηκε. Στην Ελλάδα δεν συνέβη το ίδιο. Ο Γιώργος Παπανδρέου προτιμούσε τις επαφές με τη Σοσιαλιστική Διεθνή παρά με το PES, ενώ και ο Ευάγγελος Βενιζέλος, κατά τη διάρκεια της θητείας του ως πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, κράτησε αποστάσεις. Αυτός που άρπαξε την ευκαιρία που του έδινε η πρωθυπουργία ήταν ο Αλέξης Τσίπρας, που πολύ σύντομα άρχισε να παρευρίσκεται στις διεργασίες του PES ως παρατηρητής.

Παρότι πια δεν είναι πρωθυπουργός, ο Τσίπρας θα βρεθεί και στην Προσύνοδο της εβδομάδας που έρχεται, με επίσημη αφορμή τη συζήτηση για τα Δυτικά Βαλκάνια και την παρουσία του Ζόραν Ζάεφ. Η παρουσία Τσίπρα «κλειδώνει» και την παρουσία της Γεννηματά, η οποία δεν θέλει να αφήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων στον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ. Φαίνεται εδώ και καιρό, άλλωστε, πως στο PES υπάρχει ένας πυρήνας που δείχνει θετική διάθεση απέναντι στον Τσίπρα – διάθεση που, βέβαια, μειώθηκε, τώρα που αυτός δεν έχει πια ψήφο στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Η εκτίμηση επιβεβαιώθηκε, όμως, και από τα λόγια του Πιερ Μοσκοβισί. Στην εκδήλωση που διοργάνωσε η Ακαδημία του PES ο απερχόμενος επίτροπος τόνισε πως «η περίπτωση της Ελλάδας πήγε καλά, γιατί οι προοδευτικές δυνάμεις, ο Αλέξης Τσίπρας και η Φώφη Γεννηματά, έβαλαν πλάτη» – «η άνοδος του λαϊκισμού, απ’ όπου και αν προέρχεται, είναι μια μεγάλη ανησυχία για την EE», ήταν η έμμεση απάντηση της Ζέφης Δημαδάμα.