«Το σύστημα είναι υποχρεωμένο {CR}να δέχεται Γαβράδες»

Το 1973 ο Γ. Κ. Πηλιχός βρίσκεται στο Παρίσι και παρακολουθεί την προβολή της ταινίας του Κώστα Γαβρά «Κατάσταση Πολιορκίας» με πρόθεση να παρουσιάσει, όπως έγραφε στον πρόλογο της συνέντευξης, «τον σκηνοθέτη που αν και Ελληνας είναι σχεδόν άγνωστος  στην Ελλάδα, αφού από τα πέντε φιλμ που έχει κάνει ως τώρα, μόνο το πρώτο έχει παιχθεί στη χώρα μας, το “Διαμέρισμα δολοφόνων” (1964)…». Η συνομιλία τους δημοσιεύτηκε στις 17 Μαρτίου και μεταξύ άλλων ο σκηνοθέτης μιλά για το ξεκίνημά του στη Γαλλία και τη θέση του στο σινεμά της εποχής του.

Συμφωνώ μαζί σας ότι το «Ζ» δεν ήταν το πρώτο πολιτικό φιλμ που γινόταν στη Γαλλία ή αλλού. Είχαν προηγηθεί ο Γκοντάρ, ο Ρόζι στην Ιταλία και άλλοι αλλού. Τι γνώμη έχετε για τον κινηματογράφο που κάνουν σκηνοθέτες σαν κι αυτούς που σας ανέφερα;

Καθένας από αυτούς είναι ένας διαφορετικός κινηματογράφος. Μετά τον Μάη του ’68, που έγινε μια έκρηξη στη γαλλική κοινωνία, το κοινό άρχισε να βλέπει τον κινηματογράφο με ένα πολιτικό μάτι. Είναι αλήθεια ότι και πριν από τον Μάη, τα φιλμ του Γκοντάρ είχαν ένα πολιτικό υπόβαθρο, όχι ίσως πολύ καθορισμένο. Το μάτι του κοινού άλλαξε. Ο «γάμος» του πολιτικού κινηματογράφου και του κοινού έγινε σχεδόν αυτόματα, σαν να ήταν μια ιστορική θα έλεγα συνεννόηση. Ιστορικά, τα πράγματα ωριμάζουν. Η ωρίμανση αυτή έγινε.

Οπως υπάρχουν άνθρωποι που ενδιαφέρονται για την πολιτική, που σκέφτονται και δρουν πολιτικά, υπάρχουν και εκείνοι που αδιαφορούν για την πολιτική. Αυτούς τους δεύτερους, που έχουν απολιτική συνείδηση, θα μπορούσε να τους κατηγορήσει κανείς ότι δεν κρατούν μια σωστή στάση ζωής;

Ο Ντε Γκωλ έλεγε πως όλος ο κόσμος έχει δίκιο. Θέλω να πω ότι όταν κάποιος θέλει να δει μια κοινωνία με δικαιοσύνη, πρέπει να σεβασθεί  τις απόψεις όλων των ανθρώπων. Ανεξάρτητα από αυτό, εγώ νομίζω ότι δεν υπάρχει κανείς απολιτικός. Διότι αυτοί ακριβώς που είναι απολιτικοί έχουν μια πολιτική στάση και βοηθούν με αυτή μια παράταξη ή δεν βοηθούν μιαν άλλη. Αρα, έχουν μια πολιτική στάση και μάλιστα την πιο επικίνδυνη. Το πιστεύω αυτό πολύ βαθιά…

Μετά την «Κατάσταση Πολιορκίας» τι σκέπτεστε να γυρίσετε; Θα συνεχίσετε να κάνετε πολιτικό κινηματογράφο;

Νομίζω ότι με  την «Κατάσταση Πολιορκίας» έκλεισε μια «τριλογία», όπου προσπάθησα να αποδείξω ότι κάθε σύστημα πρέπει να κριτικάρεται με την πιο μεγάλη βία και την πιο μεγάλη ελευθερία που είναι δυνατόν. Το επόμενο στάδιο θα είναι το πέρασμα σε μια περίοδο καθαρά κινηματογραφική. Σκέφτομαι να κάνω ένα φιλμ που το περιεχόμενό του θα με διευκολύνει να δω τον κινηματογράφο από την καθαρά αισθητική άποψη. Αυτό θα είναι κάτι σαν διάλειμμα…

Μήπως η απόφασή σας να σταματήσετε προσωρινά έστω να κάνετε πολιτικό κινηματογράφο είναι γιατί δεν θέλετε να προκαλέσετε άλλο το σύστημα;

Μα η μεγάλη δύναμη του συστήματος είναι ότι επιτρέπει να υπάρχουν Γαβράδες. Είναι άλλωστε υποχρεωμένο να δέχεται ανθρώπους σαν κι εμένα που προξενούν περιορισμένη ζημιά, γιατί τους δίνουν άλλοθι ελευθερίας. Από τη στιγμή βέβαια που οι άνθρωποι αυτοί γίνονται ιδιαίτερα ενοχλητικοί τους καταστρέφει.

Μήπως τότε δίνοντας εσείς αυτό το άλλοθι ελευθερίας στο σύστημα το εξυπηρετείτε έμμεσα;

Εδώ μπαίνει το πρόβλημα της εκλογής. Τι είναι καλύτερα: να γίνονται αυτά τα φιλμ  που κάνουν μεν μια κριτική, αλλά συγχρόνως δίνουν κι ένα άλλοθι στο σύστημα ή να μη γίνονται καθόλου; Εγώ νομίζω πως πρέπει να γίνονται γιατί μπορούν να διαβρώσουν τα θεμέλια του συστήματος. Το πρόβλημα τίθεται σε όλους. Η απάντηση που έχω εγώ είναι πως πρέπει να συνεχίσουμε. Εγώ γι’ αυτό κάνω πολιτικά φιλμ. Για να διαβρώσω τα θεμέλια του συστήματος.