Ηχοδύναμα

Ιστβάν Κερτέζ: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στη Βιέννη, Φιλαρμονική Ορχήστρα της Βιέννης, Decca, 20 CD, bluray audio
Το νέο του θανάτου του Ιστβάν Κερτέζ έκανε τον γύρο του κόσμου όταν, τον Απρίλιο του 1973, πνίγηκε κολυμπώντας στη θάλασσα στο Ισραήλ. Αν είχε ζήσει, φέτος τον Αύγουστο θα είχε κλείσει τα 90 του χρόνια. Την ημέρα του θανάτου του, ο ούγγρος αρχιμουσικός ήταν μόλις 43 ετών και είχε ήδη κυριολεκτικά κατακτήσει το διεθνές στερέωμα με ένα ταλέντο που υπήρξε απαράμιλλο. Μαζί με τις απώλειες, σε ακόμα μικρότερη ηλικία, του Ιταλού Γκίντο Καντέλι σε αεροπορική καταστροφή και του Ισπανού Ατάουλφο Αρχέντα από τις αναθυμιάσεις του αυτοκινήτου του μία κρύα ημέρα που ο μόνος τρόπος που είχε για να ζεσταθεί με έναν μαθητή του για το μάθημα ήταν να μπουν και να ανάψουν τη μηχανή, η γενιά του έχασε τρεις από τους σημαντικότερους, αν όχι τους σημαντικότερους, νέους μαέστρους της δεύτερης μεταπολεμικής δεκαετίας. Ηταν τρεις απώλειες που επανακαθόρισαν την εξέλιξη των μουσικών πραγμάτων της εποχής τους και άλλαξαν συνολικά τις ισορροπίες τους.

Μετά την έκδοση των ηχογραφήσεών του στο Λονδίνο και, ιδίως, του πρωτοπόρου αξεπέραστου κύκλου του στις συμφωνίες του Ντβόρζακ, η Decca επιστρέφει στον Κερτέζ, αυτή τη φορά με το άλλο μεγάλο κεφάλαιο της δισκογραφίας του, με τη Φιλαρμονική της Βιέννης. Οταν έφυγε από τη ζωή, είχε μόλις ολοκληρώσει σχεδόν τον συμφωνικό του κύκλο Μπραμς, αλλά έμενε η τελευταία από τις Παραλλαγές σε ένα θέμα του Χάιντν: η Φιλαρμονική, προς τιμήν του, την ηχογράφησε μόνη της, χωρίς μαέστρο. Η μαγνητική γοητεία του Κερτέζ τόσο στις ορχήστρες όσο και στα ακροατήρια υπήρξε φαινόμενο: δεν ήταν μαέστρος αυστηρής αναλυτικής κατεύθυνσης, αλλά ένας μάγος του αυθορμητισμού, της ροής της μουσικής και της εκφραστικότητας, χωρίς όμως ποτέ να ξεφεύγει σε κατευθύνσεις ερμηνευτικής ακρότητας. Ο,τι κι αν περνούσε από τα χέρια του, ακουγόταν με τέτοια αυτονόητη φυσικότητα που δύσκολα μπορούσε κανείς να το φανταστεί κάπως διαφορετικά – κι αυτό είναι πολύ μεγάλο και σπάνιο χάρισμα στη μουσική.

Δεν είναι ευρέως γνωστό ότι τρία χρόνια πριν από τον θάνατό του, αμέσως μετά την απώλεια ένος άλλου μέγιστου αρχιμουσικού, του Γκέοργκ Σελ, οι μουσικοί της Ορχήστρας ψήφισαν για διάδοχό του τον Κερτέζ με ποσοστό που υπερέβαινε το 95%. Ομως η διοίκηση δεν τους άκουσε και διόρισε τον Αμερικανό Λόριν Μάαζελ. Αυτή ήταν μια πρώτη σημαντική απώλεια – η συνεργασία του Κερτέζ με το Κλίβελαντ θα μπορούσε να γράψει άλλης τάξεως ιστορία στην ερμηνευτική και τη δισκογραφία.

Επιστρέφοντας όμως σε ό,τι υπάρχει, οι ηχογραφήσεις του στη Βιέννη, επικεντρωμένες ιδίως στον Μότσαρτ, τον Σούμπερτ και τον Μπραμς (οι δύο τελευταίοι με πλήρεις συμφωνικούς κύκλους) παραμένουν, πάνω από μισό αιώνα αργότερα, αληθινά αξεπέραστες. Ειδικά δε για τον Σούμπερτ, εν προκειμένω με τον καλύτερο ήχο που είχαν ποτέ, καθώς αυτές περιλαμβάνονται εδώ με νέα επεξεργασία και σε μορφή bluray audio. Οποιος ενδιαφέρεται γι’ αυτό το ρεπερτόριο θα βρει εδώ έναν θησαυρό. Και όποιος (ακόμα) δεν ενδιαφέρεται, έναν μεγαλύτερο: την ιδανική ευκαιρία να το γνωρίσει.

Μπετόβεν: Τα Κοντσέρτα για πιάνο, Ακαδημία του Αγίου Μαρτίνου των Αγρών, διευθύνει από το πιάνο ο Jan Lisiecki, Deutsche Grammophon, 3 CD
Λίγοι μήνες μας χωρίζουν από τα 250 χρόνια της γέννησης του Μπετόβεν, που αποτελούν φυσικά μέγα γεγονός και για τη δισκογραφική παραγωγή, με σειρά επανεκδόσεων και νέων εκδόσεων να ετοιμάζονται για τις αρχές του 2020. Την αρχή κάνει ήδη όμως ο πιανίστας Jan Lisiecki διευθύνοντας ο ίδιος την Ακαδημία του Αγίου Μαρτίνου των Αγρών σε έναν κύκλο που όταν δόθηκε στο Konzerthaus του Βερολίνου προκάλεσε κύματα ενθουσιασμού. Τα έργα, αν και χιλιοπαιγμένα και από πολύ μεγάλους ομότεχνούς του, δεν κουράζονται ποτέ, ούτε κουράζουν. Αντίθετα, ερμηνευμένα με την αρτιότητα, την επάρκεια αλλά και την ορμή του Lisiecki και της υπέροχης αυτής αγγλικής ορχήστρας που δημιούργησε ο Νέβιλ Μάρινερ, ξεχειλίζουν από γοητεία, φρεσκάδα και ουσία. Το 2013 ο Lisiecki συνδέθηκε στενά με το Τέταρτο Κοντσέρτο, όταν κλήθηκε την τελευταία στιγμή να αντικαταστήσει, με πολύ μεγάλη επιτυχία, σε συναυλία την ίδια τη Μάρτα Αρχερίτς. Το γιατί τον κάλεσαν και το γιατί «πέρασε» με τέτοια επιτυχία μία τόσο μεγάλη πρόκληση, ο ακροατής αυτών των ηχογραφήσεων θα το αντιληφθεί αμέσως.