Η πρόοδος δεν πέφτει από τον ουρανό

Κάποιοι τον συγκρίνουν με τον Ζισκάρ ντ’ Εστέν. Τον οικοδεσπότη της συνόδου του Ραμπουγιέ, το 1975, όταν οι έξι πιο ανεπτυγμένες χώρες του πλανήτη (ο Καναδάς θα εντασσόταν στην οικογένεια τον επόμενο χρόνο) συνεδρίασαν για πρώτη φορά. Ο γάλλος πρόεδρος, που συνδεόταν ήδη από το 1960 με μια βαθιά φιλία με τον Χέλμουτ Σμιτ, έθεσε εκεί τις βάσεις για την ενίσχυση του γαλλογερμανικού άξονα και τη δημιουργία μιας παγκόσμιας κυβέρνησης σε μια περίοδο πλούσια σε αναταράξεις.

Ακολούθησε ένα άλλο δυναμικό ντουέτο, του Φρανσουά Μιτεράν με τον Χέλμουτ Κολ, που συναντιόντουσαν τουλάχιστον δέκα φορές τον χρόνο και στις ευρωπαϊκές συνόδους ή τις συνεδριάσεις της G8 έπαιρναν πάντα μαζί πρωινό. Οι δύο ηγέτες, σε συνεργασία με τον Ζακ Ντελόρ, έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή ενοποίηση, χωρίς φυσικά να λείπουν και οι στιγμές έντασης – όπως συνέβη με την ενοποίηση της Γερμανίας, για την οποία ο γάλλος πρόεδρος είχε επιφυλάξεις.

Στον Εμανουέλ Μακρόν όμως δεν αρέσουν οι συγκρίσεις. Μεταξύ μας, άλλωστε, ο Ζισκάρ τού πέφτει λίγος και ο Μιτεράν πολύς. Θέλει λοιπόν να χαράξει τον δικό του δρόμο, να αφήσει το δικό του αποτύπωμα. Τον Μάιο του 2017 ορκίζεται πρόεδρος υπό τους ήχους της «Ωδής στη Χαρά» και λίγους μήνες μετά, στα 40ά του γενέθλια, τον αποκαλούν ήδη «βασιλιά της Ευρώπης». Οι συμπατριώτες του; Οχι, οι Γερμανοί. Αλλά και το περιοδικό TIME τού αφιερώνει εκείνο τον Νοέμβριο το εξώφυλλό του: «Ο επόμενος ηγέτης της Ευρώπης». Αλλά υπάρχει ένας αστερίσκος: «Αρκεί να καταφέρει να ηγηθεί της Γαλλίας».

Πράγματι. Το κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων κόντεψε να αποβεί μοιραίο για τον νεαρό πρόεδρο. Μερικές αλαζονικές του δηλώσεις (όπως όταν διαβεβαίωσε έναν άνεργο πως αρκεί να περάσει απέναντι για να βρει δουλειά), όπως και το σκάνδαλο με τον σωματοφύλακά του, έδειξαν έναν ηγέτη αποκομμένο από τους πολίτες. Αλλά ο Μακρόν κατάφερε σιγά-σιγά να αντιστρέψει το κλίμα. Και να κατακτήσει ξανά τα πρωτοσέλιδα.

Ποιο είναι το μυστικό του; Η άρνηση να ακολουθήσει ένα συγκεκριμένο δόγμα, γράφει η Φρανσουάζ Φρεσόζ στη Monde. Ο γάλλος πρόεδρος κινείται πότε προς τα δεξιά, πότε προς τα αριστερά. Δείχνει άλλοτε μια κεϊνσιανή πλευρά κι άλλοτε μια φιλελεύθερη. Με τον τρόπο αυτό εξουδετερώνει τους αντιπάλους του στο εσωτερικό. Και κινεί τα πιόνια του στο εξωτερικό.

Σε ένα βιβλίο τους που κυκλοφόρησε τον περασμένο Μάρτιο με τίτλο «Η πρόοδος δεν πέφτει από τον ουρανό», οι πρώην σύμβουλοι του γάλλου προέδρου Νταβίντ Αμιέλ και Ισμαέλ Εμελιέν γράφουν ότι «προοδευτισμός» είναι το δόγμα της ατομικής απελευθέρωσης: ο ρόλος του κράτους είναι να επιτρέπει σε κάθε άτομο να μεγιστοποιεί τις δυνατότητές του μέσα από μια εκπαιδευτική και κοινωνική προσφορά προσαρμοσμένη στους κανόνες του. Η στρατηγική του Μακρόν, σημειώνουν, είναι πρώτα να «προσελκύει τους αισιόδοξους με στόχο να κατακτήσει την εξουσία, ύστερα να ασκεί την εξουσία αυτή για να ανοίξει δρόμους στους απαισιόδοξους και στη συνέχεια να προσπαθεί να πείσει τους τελευταίους ότι η κατάσταση έχει πραγματικά αλλάξει».

Ετσι ξεπέρασε την κρίση των Κίτρινων Γιλέκων: άφησε τον πρωθυπουργό να διαχειριστεί την πεζή καθημερινότητα, όπως έκανε ο στρατηγός Ντε Γκολ, κι εκείνος βάλθηκε να «συμφιλιώσει τους Γάλλους», τη Γαλλία που ωφελήθηκε από την παγκοσμιοποίηση μ’ εκείνη που έμεινε πίσω, τους ευτυχισμένους Γάλλους με τους δυστυχισμένους. Για να απαλλαγεί όμως από τη ρετσινιά του «προέδρου των πλουσίων», που του έχει τόσο πολύ κοστίσει, ήθελε κάτι πιο απτό. Και αυτό του το πρόσφερε η διεθνής σκηνή, όπου κυριαρχεί η ανάγκη για έναν κόσμο πιο πράσινο, λιγότερο άνισο και με ισχυρότερη γυναικεία παρουσία. Υστερα από τις διακοπές του, έτσι, και τις μακρές συζητήσεις που χωρίς αμφιβολία είχε με τη σύζυγο και μέντορά του, ο Μακρόν εγκαινίασε με δυναμισμό τη δεύτερη φάση της θητείας του. Πρώτα εξασφάλισε μερικά πρόσωπα της αρεσκείας του στο τιμόνι των ευρωπαϊκών θεσμών. Κι ύστερα, μισό σχεδόν αιώνα μετά το Ραμπουγιέ, αντιμετώπισε τη δική του πρώτη σύνοδο της G7 ως ταύρος εν υαλοπωλείω.

Και τι δεν έκανε στο Μπιαρίτς! Πέτυχε μια συμφωνία για τη φορολόγηση των ψηφιακών γιγάντων (GAFA), απέσπασε οικονομική και πολιτική δέσμευση των εταίρων του για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών στα δάση του Αμαζονίου και με την ξαφνική του πρόσκληση στον ιρανό υπουργό Εξωτερικών έθεσε πάλι σε κίνηση τις διαπραγματεύσεις για τον πυρηνικό φάκελο του Ιράν. Μετά την περυσινή σύνοδο του Κεμπέκ, όπου ο αμερικανός πρόεδρος κατήγγειλε το ανακοινωθέν που είχε μόλις υπογράψει, ο Μακρόν κατάφερε έτσι να βάλει και πάλι τον Ντόναλντ Τραμπ στο παιχνίδι. Επωφελούμενος βέβαια από τη βροντερή απουσία ενός ισχυρού γερμανού συνομιλητή και από την απομόνωση του τυχοδιώκτη πρωθυπουργού της Βρετανίας.

Σε αυτά τα δεδομένα θα στηριχθεί για να προωθήσει το επόμενο σχέδιό του, τη χαλάρωση του Συμφώνου Σταθερότητας. «Χρειάζονται νέα εργαλεία για την επιστροφή της ανάπτυξης», είπε στο Μπιαρίτς, ασκώντας έμμεση κριτική στην εμμονή του Βερολίνου για λιτότητα και δημοσιονομική σταθερότητα. Ο Μακρόν πιστεύει ότι η επόμενη κρίση δεν θα λυθεί μόνο από την ΕΚΤ, ότι το «μπαζούκα» που θα κληρονομήσει η Κριστίν Λαγκάρντ δεν είναι πια τόσο αποτελεσματικό κι ότι χρειάζονται νέες ιδέες, νέα μέσα – και νέα ευρωπαϊκά ταμεία.

Τώρα το ξέρει, η πρόοδος δεν πέφτει από τον ουρανό.