Φεστιβαλιστάν

Επίσημη καταγραφή δεν υπάρχει. Πάντως είναι πολλά. Πάρα πολλά. Περισσότερες από πενήντα οι κατηγορίες τους. Και περισσότεροι από ογδόντα οι τόποι διεξαγωγής τους. Μιλάω για τα απανταχού της χώρας φεστιβάλ που δίνουν τον τόνο στο ελληνικό καλοκαίρι. Και μόνο γι’ αυτά που φέρουν επίσημα τον τίτλο φεστιβάλ. Οχι για τις διάφορες «γιορτές», τύπου «Γιορτή κρητικής κεφαλογραβιέρας» που πλαισιώνονται από καλλιτεχνικές εκδηλώσεις (δεν είναι τυχαία η αναφορά, υπάρχει τέτοια γιορτή στην οποία πέρυσι τραγούδησε κορυφαία «ιέρεια» του έντεχνου).

Φεστιβάλ λοιπόν. Κάποια μάλιστα «διεθνή». Επιχορηγούμενα από δήμους, κοινότητες, προγράμματα ΕΣΠΑ, τοπικούς οικονομικούς παράγοντες και επιδοτούμενους συλλόγους. Κατ’ αρχάς να ξεκαθαρίσουμε ότι είναι πολύ θετικό να γίνονται καλλιτεχνικές εκδηλώσεις – και θα τα βρούμε ως προς την ποιότητα – σε τόπους που είναι μακριά από μεγάλα αστικά κέντρα. Θετικό και για τους μόνιμους κάτοικους και για τους παραθεριστές. Η κατάχρηση όμως του όρου «φεστιβάλ» είναι πολύ παραπλανητική για το τι, τελικά, είναι αυτό το ρημάδι.

Αν κρίνουμε από φεστιβάλ του εξωτερικού ή από το Αθηνών και Επιδαύρου που τηρεί αυτήν τη συνθήκη, σε μια φεστιβαλική διοργάνωση παρουσιάζονται θεατρικές ή μουσικές παρατάσεις που το κοινό δεν έχει τη δυνατότητα να δει κάπου αλλού. Εντάξει, μετά την παρουσίασή τους εκεί μπορεί να περιοδεύσουν ανά τη χώρα ή να συνεχίσουν σε άλλη σκηνή ενώ υπάρχει και μια άτυπη παράδοση που επιτρέπει σε παραστάσεις της Επιδαύρου να παρουσιάζονται πριν σε αρχαία θέατρα φτάνει να βρίσκονται «πάνω από τη Λάρισα». Γενικά όμως χαρακτηρίζονται από ένα είδος μοναδικότητας οι φεστιβαλικές παραστάσεις.

Τα εκατοντάδες ελληνικά «φεστιβάλ» – εκτός από ελάχιστα που μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού – μοιάζουν περισσότερο με εταιρείες διοργάνωσης καλλιτεχνικών εκδηλώσεων. «Ποια σχήματα είναι στη γύρα; Αντε να δούμε αν βολεύουν οι ημερομηνίες». Κάπως έτσι είναι το σκεπτικό και για τις θεατρικές και για τις μουσικές εκδηλώσεις. Θα αναρωτηθεί βέβαια κάποιος είναι πάντα εύκολο να βρεθούν «μοναδικές» παραστάσεις; Μπορεί να υποστηριχθούν οικονομικά από ένα μικρό φεστιβάλ; Πιθανότατα όχι χωρίς όμως αυτό να είναι απαγορευτικό για την εξασφάλιση μίας ποιότητας. Ενώ μπορούν επίσης να γίνουν παράλληλες εκδηλώσεις που, αν μη τι άλλο, να καλλιεργήσουν τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας. Φίλοι που βρέθηκαν την περασμένη εβδομάδα στο Φρίουλι, μια κωμόπολη στη βόρεια Ιταλία, μου έλεγαν πως σε όλα τα καταστήματα υπήρχε ένα είδος συντονισμού με το φεστιβάλ που γινόταν εκείνες τις μέρες.

Συμπτώματα βαριάς «φεστιβαλίτιδας» λοιπόν από τη μία στην άλλη άκρη της χώρας όπως, για παράδειγμα, να παίζονται μπουλβάρ και φαρσοκωμωδίες σε αρχαία θέατρα.

Η «τρύπα» για
τη Βάρκιζα

Τα καλύτερα «παράθυρα», προς τα αστικά τοπία του παρελθόντος υπάρχουν στις ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Ισως γι’ αυτό τις αγαπάμε τόσο. Διότι όταν, για παράδειγμα, ο Κωνσταντίνου, στο «Η γυνή να φοβήται τον άνδρα», περπατάει χωλοσκασμένος στη Σταδίου, προσπαθούμε να διακρίνουμε ποια μαγαζιά έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα. Και όταν η Βλαχοπούλου κατεβαίνει προς τη θάλασσα με την κεφάτη παρέα της μέσα στο «ξεσκέπαστο» κόκκινο αυτοκίνητο, αναρωτιόμαστε πόσο έχει αλλάξει η διαδρομή από την Αθήνα έως τον Πειραιά και τη Γλυφάδα.

Σε αρκετές από αυτές τις ταινίες που γυρίστηκαν γύρω στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ζευγάρια και ζευγαράκια σχεδιάζουν διαδρομές στη Βάρκιζα τονίζοντας ότι θα πάνε από τον «καινούργιο, παραλιακό δρόμο». Δεν θυμάμαι μάλιστα σε ποια αποκαλύπτεται μια συζυγική απιστία εξαιτίας παρεξήγησης γι’ αυτόν ακριβώς τον «καινούργιο» δρόμο.

Γεγονός είναι ότι μέχρι τη δεκαετία του 1950 η Αθήνα δεν συνδεόταν με τη Βάρκιζα δια παραλιακής οδού. Μόνο μέσα από τα Μεσόγεια, από τη γνωστή σήμερα Βάρης – Κορωπίου, μπορούσε να φτάσει κάποιος στον υποτυπώδη παραλιακό οικισμό (που η συμφωνία του 1945 τον είχε συνδέσει με ένα βαρύ ιστορικό φορτίο). Η Αθήνα όμως μεγάλωνε, οι Αθηναίοι αποκτούσαν αυτοκίνητα και ήθελαν «αυτοκινητάδες», μπάνια και εξοχικά. Η Βάρκιζα άρχισε να αναπτύσσεται και έτσι, επί κυβέρνησης Κωνσταντίνου Καραμανλή, μπήκε μπροστά το σχέδιο για τη διάνοιξη του καινούργιου παραλιακού δρόμου. Στο 31ο χιλιόμετρο της Αθηνών – Σουνίου δημιουργήθηκαν δύο μικρά τούνελ, αυτά που από τότε λέγονται «τρύπες του Καραμανλή». Παλαιότερα μάλιστα υπήρχε το έθιμο να κορνάρουν οι οδηγοί όταν περνούσαν από εκεί. Τώρα που το σκέφτομαι βέβαια μπορεί να το έκαναν λόγω της επικινδυνότητας στο σημείο εκείνο. Γι’ αυτό θέλει ιδιαίτερη προσοχή με τα καλοκαιρινά σούρτα – φέρτα.

Το Δίπορτο
της νοσταλγίας

Κι επειδή λέμε για παλιές ελληνικές ταινίες, αν θέλετε να «μπείτε» στο κλίμα τους, κατεβείτε τα σκαλιά της ταβέρνας Δίπορτο στην πλατεία Θεάτρου γωνία με Σωκράτους. Δεν θα την αναγνωρίσετε εξωτερικά, ταμπέλα δεν υπάρχει. Εχει όμως ένα κοινό, όσο χωράνε τα λιγότερα από δέκα τραπέζια της, στο οποίο συναντιούνται επαγγελματίες της περιοχής, τακτικοί πελάτες και νέοι φαν που την «ανακάλυψαν» σε διεθνείς τουριστικούς οδηγούς. Ηταν η αγαπημένη ταβέρνα του Βάρναλη που την αναφέρει στους «Μοιραίους» όταν γράφει «Μες στην υπόγεια την ταβέρνα, μες σε καπνούς και σε βρισιές…».