«Η κωμωδία δεν είναι ευκολότερη από το δράμα»

Το σημαντικότερο εχέγγυο είναι το ίδιο το κείμενο του Μποστ, ο οποίος «ξαναδιαβάζει» με καυστικό χιούμορ και γλωσσικό παιχνίδισμα τη «Μήδεια» του Ευριπίδη. Αλλά η ομότιτλη οπερέτα που ανεβάζει η Εθνική Λυρική Σκηνή στο πλαίσιο του Summer Nostos Festival χρησιμοποιεί μόνο ως έμπνευση την «αυθαιρεσία» του Μποστ επιτρέποντας μια δική της. Στις 27 και 28 Ιουνίου παρουσιάζει ένα νέο έργο, το λιμπρέτο του οποίου υπογράφει ο συνθέτης Νίκος Κυπουργός έπειτα από ανάθεση της Λυρικής μαζί με τη Λένα Κιτσοπούλου. Και εδώ, βέβαια, μια γυναίκα θέλει να σκοτώσει τα παιδιά της όχι τόσο για να εκδικηθεί τον Ιάσονα που την απατά, όσο επειδή τα παιδιά είναι τεμπέλικα και δεν παίρνουν τα γράμματα. Η σκηνοθεσία είναι του Γιάννη Σκουρλέτη και της ομάδας του bijoux de kant ενώ η μουσική διεύθυνση του Ηλία Βουδούρη. Η συγκεκριμένη παραγωγή σημαίνει και την εκκίνηση του κύκλου Operetta Restart της Εθνικής Λυρικής Σκηνής. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα που αγκαλιάζει μια σειρά από νέα έργα οπερέτας ύστερα από παραγγελία σε διακεκριμένους έλληνες συνθέτες με στόχο να δοθεί ώθηση για μια δημιουργική επανεκκίνηση του είδους.

Ο Νίκος Κυπουργός αναλαμβάνει την πρόκληση της δημιουργίας και ως προτεραιότητα θέτει την ανάδειξη του καυστικού και πικρού χιούμορ του Μποστ μέσα από τη μουσική. Για όλες τις προκλήσεις που αντιμετώπισε αλλά και για την αναμέτρησή του με το έργο μιλάει στο «Νσυν».

Πώς δουλέψατε το κείμενο του Μποστ ώστε να γίνει οπερέτα;

Χρειάστηκε να αφαιρεθούν κάποια μέρη, να μετατεθούν άλλα, να γίνουν νέες συνδέσεις και ένα πιο πυκνό φινάλε, ώστε να εξυπηρετηθεί η μουσική δραματουργία. Να επανέρχονται για παράδειγμα κάποια μελωδικά στοιχεία ώστε να κτιστεί η μουσική εξέλιξη. Το Μουσικό Θέατρο είναι μεν θέατρο, αλλά έχει τους δικούς του νόμους. Στην προσπάθειά μου αυτή είχα την απόλυτη ελευθερία από τους αγαπητούς μου Γιάννη και Κώστα Μποσταντζόγλου. Η εμπιστοσύνη τους με συγκίνησε. Αλλά είχα επίσης και την πολύτιμη συνεργασία της Λένας Κιτσοπούλου, η οποία έχει μεγάλη άνεση με τον δεκαπεντασύλλαβο και αγαπάει τον Μποστ όσο κι εγώ. Χρειάστηκε να προσαρμόσει κάποιες σκηνές, καθώς και το φινάλε. Αποφύγαμε πάντως άμεσες αναφορές επιθεωρησιακού χαρακτήρα στο σήμερα. Το έργο του Μποστ είναι αρκούντως διαχρονικό, ώστε να μην τις χρειάζεται. Αντίθετα, αν αφαιρέσεις όσες τέτοιου είδους αναφορές περιείχε την εποχή που γράφτηκε, το έργο παραμένει απόλυτα σημερινό. Εμείς λοιπόν προσπαθήσαμε απλώς να μείνουμε πιστοί στο πνεύμα του Μποστ. Αυτός ήταν ο οδηγός μας.

Πώς δένει η δική σας μουσική προσέγγιση με τη σκηνοθετική ματιά του Γιάννη Σκουρλέτη, ο οποίος τοποθετεί την εξέλιξη του έργου στο σήμερα και σε μια αλλόκοτη πλατεία – Βουλή;

Είναι η προσωπική ματιά του Γιάννη, μέσα από τον έντονα εικαστικό κόσμο του. Καταλληλότερος να μιλήσει γι’ αυτόν είναι νομίζω ο ίδιος. Την ίδια εμπιστοσύνη που μου έδειξαν οι Μποστ, έδειξα κι εγώ στον Γιάννη. Είχαμε μία πολύ ωραία συνεργασία, δούλεψε με σεβασμό στον Μποστ αλλά και στην παρτιτούρα. Με χαρά μάλιστα πρόσθεσα και κάποια μουσικά μέρη όταν χρειάστηκε να εξυπηρετήσω σκηνοθετικές ανάγκες.

Πώς περνάει όλη αυτή η λεπτή ειρωνεία, η διακωμώδηση της πραγματικότητας και το λανθάνον μήνυμα για τον σύγχρονο κόσμο μέσω του παλιού στη μουσική σας;

Το μεγάλο στοίχημα ήταν ακριβώς η συνομιλία με τον ίδιο τον Μποστ και με το τόσο καυστικό και συγχρόνως πικρό χιούμορ του. Πώς να το μεταφέρω στη μουσική; Ακολούθησα πολλές τεχνικές προσπαθώντας να τονίσω τις διαρκείς ανατροπές που κάνει με τόσο ευρηματικούς τρόπους εκείνος. Πρώτα πρώτα, η μελοποίηση του φαινομενικά άκρως δεσμευτικού δεκαπεντασύλλαβου σε προκαλεί να αναζητήσεις τρόπους ώστε να μετατρέψεις τη φαινομενική μονοτονία σε ποικιλία. Επειτα, όπως γινόταν και στην ελληνική οπερέτα, καταφεύγω σε μουσικές αναφορές σε διάφορα μουσικά είδη. Πίσω από ορισμένα ορχηστρικά, σολιστικά και χορωδιακά μέρη κρύβονται τέτοιες αναφορές, από το μιούζικαλ ως τη δραματική όπερα και από την ηπειρώτικη παράδοση ως το γερμανικό καμπαρέ. Αλλοτε, επίσης, η μουσική λειτουργεί αντιστικτικά, π.χ. σε έναν σκωπτικό στίχο η μουσική είναι άκρως δραματική, αλλά και το ανάποδο, με κύριο στόχο να μεταφραστεί μουσικά ο τόσο ιδιαίτερα ανατρεπτικός κόσμος του Μποστ.

Νιώθετε ότι το τελικό αποτέλεσμα συναντάει τον Μποστ και το χιούμορ του;

Αυτό θα μας το πείτε εσείς και το κοινό, εγώ έδωσα χρόνο και κυρίως σεβασμό και αγάπη για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Οπως και όλοι οι συντελεστές, πιστεύω. Ο Ηλίας Βουδούρης ως μαέστρος, με μαεστρία συντόνισε τη θαυμάσια ορχήστρα και τους εξαιρετικούς τραγουδιστές, σολίστ, φωνητικά σύνολα, μεικτή και παιδική χορωδία.

Πώς θεωρείτε ότι υπηρετεί την ανάδειξη της οπερέτας, που επιχειρεί να κάνει η Λυρική, το συγκεκριμένο έργο;

Νομίζω ότι η κωμωδία γενικά, στο θέατρο, στο σινεμά, στη λογοτεχνία, δεν είναι καθόλου ευκολότερη από το δράμα, το αντίθετο. Ετσι και με την οπερέτα. Και έχουν γραφτεί σπουδαία έργα στο είδος. Αλλά εδώ δεν πρόκειται ακριβώς για οπερέτα με τη στενή έννοια του όρου, ώστε να χρειάζεται να υπερασπιστώ το είδος… Νομίζω ότι πρόθεση της Λυρικής και του Γιώργου Κουμεντάκη προσωπικά είναι να τιμήσει γενικά το ίσως παρεξηγημένο είδος της κωμικής όπερας, και ο τίτλος «οπερέτα restart» το απεικονίζει αυτό πολύ εύστοχα. Και με τιμά ιδιαίτερα που η Λυρική μού έδωσε την ευκαιρία να εγκαινιάσω αυτόν τον κύκλο. Δεν είμαι πάντως ακόμα σίγουρος για το πώς εγώ θα όριζα το έργο, κωμική όπερα, μουσική κωμωδία, ελληνικό μιούζικαλ, οπερέτα; Ευτυχώς τα όρια είναι ανοιχτά. Ο καθένας μπορεί να το ονομάσει όπως θέλει.