Η ελληνική παιδεία {LF}και οι χριστιανοί

Στις 6 του τρέχοντος μήνα οι επισκέπτες στον Πύργο Βιβλίων της Εθνικής Βιβλιοθήκης είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν τη διάλεξη του Sébastien Morlet (δεξιά), καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris IV), διευθυντή Eρευνών στην Ομάδα Μελέτης της Κλασικής και Υστερης Αρχαιότητας και επισκέπτη ερευνητή στη Γαλλική Σχολή Αθηνών. Ο τίτλος της εύγλωττος: «Αρχαία χριστιανική σκέψη και ελληνική παιδεία: απόρριψη, πρόσκτηση, συνέχιση (1ος – 6ος αι. μ.Χ.)». Από τις βασικές εντυπώσεις που οφείλουμε να καταθέσουμε, καθώς βρεθήκαμε στη διάλεξη, είναι η στοχευμένη παρουσίαση των ιδεών απ’ την πλευρά του ομιλητή, η «επαγγελματικότητα» με την οποία απευθύνθηκε στο ακροατήριο για να εξειδικεύσει τον άξονα της ομιλίας του: το ερώτημα που αντιμετώπισαν οι πρώτοι χριστιανοί λόγιοι εάν ο χριστιανισμός ήταν συμβατός με την παραδοσιακή, πολυθεϊστική παιδεία. Σύμφωνα με μία χύδην εκδοχή, εάν ο Παύλος ήταν συμβατός με τον Πλάτωνα και τον Ομηρο.

Στη διάλεξή του ο Μορλέ παρουσίασε τα ιστορικά δεδομένα, επισήμανε τα απαραίτητα χωρία πρωτογενών πηγών από χριστιανούς συγγραφείς και Πατέρες, ενώ ακολούθησε μία «ιστορική» ανάγνωση, σύμφωνα με την οποία το επίμαχο ζήτημα γνώριζε διαφορετικές διαβαθμίσεις και ταυτίστηκε με μια «κρίση συνειδήσεως» των στοχαστών. Ούτε απέρριψαν οι λόγιοι συλλήβδην την αρχαιοελληνική σκέψη ούτε την εξωράισαν αναγκαστικά. Ορισμένοι στράφηκαν εναντίον της, ενώ άλλοι προσπάθησαν να την υπερασπιστούν ως χρήσιμη και συνδεδεμένη με την Αποκάλυψη. Στην πορεία των χρόνων, παρά την αρχική απόρριψή της, οι χριστιανοί συγγραφείς υιοθέτησαν πολλά από τα στοιχεία της, εντοπίζοντας τη βαθιά συνέχεια ανάμεσα στον χριστιανικό στοχασμό περί παιδείας και στις απαντήσεις που δίνει η φιλοσοφική παράδοση των Ελλήνων. «Τα ελληνικά είναι η γλώσσα στην οποία διαμορφώθηκαν οι στοχασμοί των πρώτων χριστιανών και παρέμειναν γλώσσα αναφοράς σε όλη την αρχαιότητα. Οπότε στα πρώτα αξιώματα έχουν ενσωματωθεί ελληνικές έννοιες» ανέφερε σχετικά ο Μορλέ, συγγραφέας εκτός άλλων του «Christianisme et philosophie» (Livre de poche, 2014). Κατά την τοποθέτησή του, εξάλλου, δεν παρέλειψε να αναφερθεί στην πολεμική που ξέσπασε στη Γαλλία το 2009, όταν ο καθηγητής Μεσαιωνικής Ιστορίας στη Λυών Σιλβέν Γκουγκενέμ αμφισβήτησε στο «Ο Αριστοτέλης στο Μον Σεν Μισέλ» (Ολκός) τη γνωστή θέση ότι τα ελληνικά κείμενα έφθασαν στη Δύση αποκλειστικά μέσα από τις αραβικές μεταφράσεις.

Τον Μορλέ προλόγισε ο Μανόλης Παπουτσάκης, διευθυντής του Δελτίου Βιβλικών Μελετών, ενώ τη διάλεξη συντόνισε ο Τάσος Αναστασιάδης, διευθυντής Σπουδών στη Γαλλική Σχολή Αθηνών, ο οποίος έκανε και τις πιο εύστοχες παρεμβάσεις στις ερωτήσεις ή «ενστάσεις» του ακροατηρίου.