Οσκαρ για έναν μάγο των εικόνων

Με αφορμή την προσεχή βράβευσή του με ένα τιμητικό Οσκαρ, «ΤΑ ΝΕΑ» θυμούνται τα όσα εισέπραξαν από την εμπειρία μιας συνομιλίας μαζί του (και δεν είναι πολλά).

Τρελός ή ιδιοφυΐα; Ή και τα δυο; Διανοούμενος ή παιδί; Απατεώνας ή γνήσιος καλλιτέχνης; Από το 1977, τότε που παρουσίαζε την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του, την ασπρόμαυρη νοσηρή εκκεντρικότητα «Eraserhead» (που γυρίστηκε μέσα σε τέσσερα ολόκληρα χρόνια και σήμερα συγκαταλέγεται στα κορυφαία cult του κινηματογράφου), ο σκηνοθέτης της, φρέσκος απόφοιτος τότε της σχολής κινηματογράφου, προκαλούσε ερωτήματα για το ποιος είναι.

Πάνω από 40 χρόνια αργότερα, τα ερωτήματα δεν έχουν απαντηθεί. Ομως ο Ντέιβιντ Λιντς παραμένει ένα τεράστιο κεφάλαιο στην ιστορία όχι μόνον του κινηματογράφου αλλά και της τηλεόρασης. Ποιος μπορεί να ξεχάσει την τομή που έκανε στην τηλεόραση αρχές της δεκαετίας του 1990 με τον «Υποπτο κόσμο του Τουίν Πικς»;

Η επικείμενη βράβευσή του το 2020 με ένα ειδικό Οσκαρ για την προσφορά του στον κινηματογράφο είναι το λιγότερο που μπορεί να κάνει για αυτόν η Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου, της οποίας τα μέλη τον πρότειναν τρεις φορές για το Οσκαρ σκηνοθεσίας. Το 1981 για τον «Ανθρωπο ελέφαντα», το 1987 για το «Μπλε βελούδο» και το 2002 για την «Οδό Μαλχόλαντ». Ο Λιντς δεν κέρδισε το βραβείο, όπως δεν κέρδισε και ως υποψήφιος για το Οσκαρ σεναρίου για τον «Ανθρωπο ελέφαντα».

«It’s just the way it is». Ετσι έχουν τα πράγματα. Κοιτάζω τις σημειώσεις μου από την εποχή που μια δεκαετία περίπου πριν, είχα την τύχη να συναντήσω τον Ντέιβιντ Λιντς στο Βερολίνο. Βλέπω ότι είχα επισημάνει ότι χρησιμοποιούσε συχνά αυτή τη φράση. Ακούω ξανά την ηχογράφηση. Η φράση ακουγόταν όντως συνέχεια, κάτι σαν απαραίτητος (;) επίλογος στις περισσότερες απαντήσεις του. Κατά κάποιον τρόπο νόμιζες ότι ο Λιντς δήλωνε ότι δεν σηκώνει κουβέντα, σαν να έλεγε «μα αγαπητοί μου, όσο και να προσπαθήσετε δεν θα με διασπάσετε». Σαν να ήθελε να κρατήσει καλά κρυμμένα τα μαγικά μυστικά του.

Οσο και αν παλέψεις για αυτό το «κάτι παραπάνω» σχετικά με τον τρόπο που σκέφτεται, τον τρόπο που γυρίζει ταινίες, τον τρόπο που δημιουργεί τη μοναδική ατμόσφαιρα έργων όπως το «Μπλε βελούδο», η «Οδός Μαλχόλαντ», η «Χαμένη λεωφόρος», το «Τουίν Πικς», το «The straight story», ο Λιντς δεν πρόκειται να ενδώσει.

Θα μπορούσα να πω (όχι μόνον από τη συνέντευξη που του πήρα στο Βερολίνο αλλά από όσες δικές του έχω διαβάσει) ότι στην πραγματικότητα αναφέρεται περισσότερο στα όσα δεν ισχύουν πάνω του (και που πολλοί έχουν την ψευδαίσθηση ότι ισχύουν), παρά στα όσα όντως ισχύουν. Ενα παράδειγμα: αρνείται κατηγορηματικά ότι οι ιδέες του προέρχονται από όνειρα, κάτι που έχει ακουστεί πολύ για αυτόν. «Δεν θυμάμαι καν τα όνειρά μου, αν βλέπω κιόλας. Απλώς αγαπώ τη λογική των ονείρων, την αίσθησή τους. Μου αρέσει που το σινεμά μπορεί να κάνει θαύματα με αυτήν την αίσθηση· αυτό δεν σημαίνει όμως ότι οι ιδέες μου προέρχονται από τα όνειρα». Ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση προκαλεί η θεωρία του ότι σε όλες τις ταινίες του (τις ακατανόητες στους περισσότερους θεατές ταινίες του), πάντοτε υπάρχει… λογική. «Οι ταινίες μου είναι λογικές… Λογικές… Λογικές… Λογικές… Λογικές».

Μέσα στα 45 λεπτά εκείνης της συνάντησης, ο Λιντς ανέφερε 42 φορές (μετρημένες παρακαλώ!) τη λέξη ιδέα. Αλλοτε στον ενικό, άλλοτε στον πληθυντικό. «Ολα στηρίζονται στις ιδέες» έλεγε και ξανάλεγε. «Από εκεί και πέρα, η πραγμάτωση των ιδεών είναι εύκολη υπόθεση. Τουλάχιστον τις περισσότερες φορές… Το “Inland empire” δεν είναι παρά μια συρραφή ιδεών που άρχισε όταν συνάντησα τη Λόρα Ντερν έξω από το σπίτι μου και μου είπε ότι είναι η νέα μου γειτόνισσα και ότι έπρεπε να ξανακάνουμε κάτι μαζί (η Ντερν ήταν πρωταγωνίστρια στο «Μπλε βελούδο» και την «Ατίθαση καρδιά»). Από κει ξεκινήσαμε. Αργότερα γεννήθηκαν κι άλλες ιδέες, κι άλλες, κι άλλες. Κάποιες καλές, κάποιες όχι και τόσο. Αργότερα τις ενώσαμε όλες μαζί και βγήκε η ταινία…».

Δηλαδή τρέχα γύρευε. Τι παραπάνω όμως μπορεί να περιμένει κανείς από τον άνθρωπο που επέλεξε ως επίσημη σύνοψη της ταινίας «Οδός Μαλχόλαντ» τα εξής: «Πρώτο μέρος: Βρήκε τον εαυτό της μέσα στο μυστήριο. Δεύτερο μέρος: Μια θλιμμένη φαντασίωση. Τρίτο μέρος: Ερωτας…».

Αλλά και πάλι, ο Ντέιβιντ Λιντς πάντα λάτρευε το ίσως, την αμφιβολία, το περίπου. «Το “ίσως” σημαίνει ότι όλες οι πιθανότητες είναι ανοιχτές, ότι ο καθένας μπορεί να ερμηνεύσει το ίδιο πράγμα με διαφορετικό τρόπο. Υπάρχει μια έκφραση που μου αρέσει πολύ. Ο κόσμος είναι αυτό που είμαστε. Κάποιοι τον βλέπουν μέσα από σκουροπράσινα, βρώμικα γυαλιά. Γιατί αυτός είναι ο δικός τους κόσμος. Αλλοι τον βλέπουν μέσα από ροζ γυαλιά ηλίου. Το ίδιο συμβαίνει και με την παρακολούθηση των ταινιών. Ο κινηματογράφος είναι ένα μέσον που μπορεί να μιλήσει μέσω της αφαιρετικότητας. Για μένα αυτή είναι η μαγεία του».