Η «γλώσσα των πουλιών» αντί για κινητό τηλέφωνο

Πολύ πριν από την εποχή των κινητών τηλεφώνων η απόσταση στα βορεινά της Τουρκίας μειωνόταν με έναν άλλο τρόπο: την περίφημη «γλώσσα των πουλιών», την οποία χρησιμοποιούσαν κυρίως οι βοσκοί και οι κάτοικοι απομακρυσμένων ορεινών χωριών, μιμούμενοι τα σφυρίγματα πτηνών. Μια τέτοια «διάλεκτο» σε φάση έκλειψης εντόπισαν οι «New York Times» στο χωριό Κουσκόι, όπου οι κάτοικοι χρησιμοποιούν το «kus dili», όπως αποκαλούν στα τουρκικά τη «γλώσσα των πουλιών», η οποία μάλιστα καταχωρίστηκε το 2017 στον κατάλογο της Αϋλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Σήμερα υπάρχουν περίπου 10.000 άνθρωποι στην ευρύτερη περιοχή που επικοινωνούν σφυρίζοντας, αλλά λόγω της αυξημένης χρήσης των κινητών, ο αριθμός τους μειώνεται.

ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Παρόμοιες μέθοδοι επικοινωνίας είναι γνωστό ότι έχουν χρησιμοποιηθεί και σε άλλες χώρες του κόσμου όπως στα Κανάρια Νησιά, το Μεξικό, τη Μοζαμβίκη, αλλά και την Ελλάδα. Πρόσφατα μάλιστα το αμερικανικό δίκτυο PBS αλλά και το BBC παρουσίασαν ένα ρεπορτάζ για τους 37 κατοίκους του ορεινού οικισμού Αντιά Ευβοίας οι οποίοι επικοινωνούν μεταξύ τους σφυρίζοντας. Οι γνώστες της «Σφυριάς» πρόφεραν σφυριχτά στην κάμερα του ρεπόρτερ τα γράμματα της ελληνικής αλφαβήτου, εξηγώντας ότι πέρα από τρόπος επικοινωνίας τους είναι η πολιτιστική ταυτότητα του χωριού τους. Σύμφωνα με τον Ατλαντα των Γλωσσών του Κόσμου της Ουνέσκο για τις απειλούμενες με εξαφάνιση γλώσσες, καμία άλλη γλώσσα σφυριχτή ή μη στην Ευρώπη, δεν έχει λιγότερους ζωντανούς ομιλητές από τη Σφυριά.
Οι ιδιάζουσες αυτές «γλώσσες των πτηνών» γοητεύουν τους ερευνητές και τους γλωσσολόγους, καθώς υποδηλώνουν ότι οι περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τον μηχανισμό της γλώσσας δεν είναι τόσο σταθερές όσο νόμιζαν κάποτε. Υπάρχει μια επιστημονική βεβαιότητα ότι η αντιληπτική ικανότητα ερμηνείας της γλώσσας εμφανίζεται κυρίως στο αριστερό ημισφαίριο, ενώ η μελωδία, ο ρυθμός και το τραγούδι είναι διεργασίες που συντελούνται στο δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου.
Ωστόσο, σύμφωνα με τη μελέτη του βιοψυχολόγου Ονούρ Γκουντουρκούν τη οποία διεξήγαγε στο Κουσκόι, τα συμπεράσματά του υποδηλώνουν ότι το σφύριγμα της γλώσσας είναι διεργασία και των δύο ημισφαιρίων.

ΦΕΣΤΙΒΑΛ. Από το 1997, το χωριό Κουσκόι φιλοξενεί ένα ετήσιο Φεστιβάλ Γλώσσας των Πτηνών, Πολιτισμού και Τέχνης, όπου η κοινότητα συγκεντρώνεται για εξάσκηση και αγώνες. Οι διαγωνιζόμενοι λαμβάνουν οδηγίες από μία κριτική επιτροπή η οποία επιλέγει και τον νικητή.
Αλλά ενώ η τεχνολογία συμβάλλει στην εξαφάνιση της γλώσσας, υπάρχουν τρόποι αξιοποίησής της ώστε να διατηρηθεί η τουρκική εκδοχή της. Ο δάσκαλος της «kuş dili» ο οποίος διδάσκει στα παιδιά τη γλώσσα των πτηνών κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού στο Κουσκόι, χρησιμοποιεί μια εφαρμογή στο κινητό του που λειτουργεί ως λεξικό της γλώσσας με σφυρίγματα. Ο ίδιος θεωρεί ότι η ηλικία των εννέα ετών είναι ιδανική για να αρχίσουν τα παιδιά να μαθαίνουν τον τρόπο που τους δείχνει να τοποθετούν τη γλώσσα τους και να ελέγχουν την αναπνοή τους.