Η (φανερή) γοητεία της προφορικότητας

Υπάρχει ένα ζήτημα για το οποίο, αν θυμάμαι καλά, είχα γράψει και κάποτε, πριν από αρκετά χρόνια, στο «Βήμα της Κυριακής». Πρόκειται για τις παρουσιάσεις βιβλίων, αλλά και για κάθε είδους εκδηλώσεις φιλολογικού περιεχομένου (ημερίδες, συμπόσια, κ.ά.).

Ο μεγαλύτερος εφιάλτης, λοιπόν, του ακροατή είναι όταν ο ομιλητής, λίγο πριν αρχίσει την παρέμβασή του, απλώνει στο τραπέζι του πάνελ ένα πάκο με τυπωμένες σελίδες απ’ τον υπολογιστή του. Προσωπικά, με το που βλέπω το πακέτο να εμφανίζεται, νιώθω το αίμα να παγώνει στις φλέβες μου – ή κάτι τέτοιο, τέλος πάντων. Συγχρόνως, προσπαθώ με αγωνία να δω πόσες σελίδες περιλαμβάνει το πάκο, ή αλλιώς πόσες σελίδες θα μας διαβάσει ο ομιλητής.

Οπως σαρκαστικά αλλά και σχεδόν επιγραμματικά το έχει διατυπώσει κάποιος: «Και γιατί, άνθρωπέ μου, δεν μου το έστελνες με ιμέιλ, να το διάβαζα με την ησυχία μου;». Με άλλα λόγια, αν είναι να μαζευτούμε και καθένας απ’ τους ομιλητές να διαβάσει ένα κείμενό του, τι νόημα έχει τελικά; Και βέβαια, αυτό ισχύει για κάθε είδους εκδηλώσεις, και όχι μόνο για τις λεγόμενες παρουσιάσεις βιβλίων. Ακόμα και σε ημερίδες, συμπόσια και άλλα τέτοια, στην παρουσίαση του όποιου κειμένου και της όποιας ανακοίνωσης είναι απαραίτητο να υπάρχει,  κατά τη γνώμη μου, το στοιχείο της προφορικότητας – κι αυτό, ασχέτως αν παράλληλα κατατίθεται, ώστε να περιληφθεί σε ενδεχόμενη έκδοση των πρακτικών, και κείμενο με αντίστοιχο περιεχόμενο.

Προφορικότητα δεν σημαίνει, βέβαια, έλλειψη προετοιμασίας και αχαλίνωτος αυτοσχεδιασμός. Κάθε άλλο. Εχοντας απολύτως ξεκάθαρο στο μυαλό σου τι θέλεις να πεις και πώς θέλεις να το πεις, αρκεί ένα απλό χαρτί με τα σημεία που σκοπεύεις να θίξεις, ώστε και κάτι ουσιώδες να μην ξεχάσεις και ροή και δομή να διαθέτει η ομιλία σου.

Πιστέψτε με: σε όλες τις περιστάσεις, την παράσταση την κλέβει αυτός που μιλάει χωρίς να διαβάζει και ο κατά το δυνατόν σύντομος. Γιατί βέβαια, θα έχετε προσέξει πως η έλλειψη προφορικότητας και η ανάγνωση σελίδων που διαδέχονται η μια την άλλη συμβαδίζουν κατά κανόνα με την υπέρβαση του χρόνου που ο ομιλητής (υποτίθεται ότι) έχει στη διάθεσή του.

Εσχατο αλλά όχι αμελητέο. Καλό και χρυσό το power point, κυρίως για ημερίδες, συνέδρια, συμπόσια, κ.λπ. επιστημονικού χαρακτήρα και περιεχομένου. Μπορεί και να κάνω λάθος, αλλά ας μου επιτραπεί να έχω την άποψη ότι και αυτού του «εργαλείου» γίνεται κατάχρηση. Βρήκαμε πιπέρι και το βάζουμε και στα λάχανα. Τι νόημα έχει, άραγε, να μιλάει κάποιος και περίπου κάθε φράση που εκφωνεί να μας τη δείχνει και γραμμένη σε μια οθόνη;

Ας μην γκρινιάζω, όμως, άλλο. Στο κάτω κάτω, και η εμμονή στην προφορικότητα και την αμεσότητα ίσως να είναι απλώς βίτσιο ανθρώπων που, όπως και να το κάνεις, ανήκουν/με σε μια προηγούμενη γενιά.

Ο Ανδρέας Παππάς είναι επιμελητής εκδόσεων και μεταφραστής