«Η τέχνη κρύβεται στην καθημερινότητα»

Ποταμός και μάλιστα χειμαρρώδης είναι ο Δημήτρης Τσουανάτος. Ο συνιδρυτής του καταστήματος Remember στην Πλάκα, στην οδό Αδριανού 79. Εκεί όπου ξεκίνησε να γράφει την ελληνική εκδοχή της μόδας των 80s, μαζί με τον ετεροθαλή αδελφό του μουσικό Γιώργο Βανάκο. Με σόου μόδας ήδη από το 1978 σε Αθήνα, Μύκονο, Αγγλία, Ελβετία και Κάιρο και των οποίων το ύφος μοιάζει να συνδέεται γενεαλογικά με τις σημερινές περφόρμανς των νεόκοπων της πρωτοπορίας.

Sui generis δημιουργός και Ολυμπιακός. «Γαυράκι» γράφει η επιφάνεια της ριγωτής ερυθρόλευκης κούπας από όπου πίνει τον καφέ του, στο διαμέρισμά του στη Μιχαήλ Βόδα. Συνάντηση σε οικογενειακό ανάπτυγμα, ενώπιον τριών αξιαγάπητων συγγενικών του προσώπων: συζύγου, νύφης και εγγονής του. Εναν μήνα περίπου απόσταση από την έκθεση «The Same River Twice» που θα παρουσιαστεί στο μουσείο Μπενάκη από τους επιμελητές του νεοϋορκέζικου New Museum σε συνεργασία με το ίδρυμα ΔΕΣΤΕ και θα έχει θεματικό άξονα τους σύγχρονους καλλιτέχνες που είναι εγκατεστημένοι στην Αθήνα. Ανάμεσά τους λοιπόν θα παρουσιάζεται και ο Δημήτρης Τσουανάτος. Θρυλικός και διεθνής.

«Γεννήθηκα στην Πλατεία Ψυρή. Κι εδώ βρίσκεται σήμερα το Remember όταν μετακόμισε από την Πλάκα, επειδή αγοράστηκε το κτίριο και είχαμε συνεχείς διαφορές με τους ιδιοκτήτες. Το κακό για μένα είναι ότι έπαθα μεγάλη θλίψη γιατί άφησα ορισμένα γλυπτά στην αυλή στην Πλάκα. Είχα κάνει με φύλλα χαλκού την “Υπαίθρια Γέννα”, μία γυναίκα που γεννά, το “AIDS”, έναν άνθρωπο που από τον πόνο έχει γυρίσει ανάποδα. Την ώρα που τα έκανα με τα χέρια, είχα κοπεί, έβγαιναν αίματα. Ηταν μια δουλειά που την είχε απορροφήσει σχεδόν όλος ο κόσμος που περνούσε από την Πλάκα. Δηλαδή κάθε μέρα έκαναν βίντεο και έβγαζαν φωτογραφίες για τα συγκεκριμένα έργα.

Από μικρός ήμουν στο εμπόριο με τους θείους μου. Δούλευα στο κατάστημά τους χονδρική πώληση στην Αιόλου, ρούχα, εσώρουχα, είδη προικός. Εφυγα από εκεί και ξεκίνησα το Remember. Εβαλα στο κόλπο και τον αδελφό μου που είχε τελειώσει την Πανσίκ και πίστευα ότι θα δώσει άλλον αέρα. Τελικά εκείνος ασχολήθηκε περισσότερο με τη μουσική και έμεινε πάνω μου το κομμάτι μόδα – δημιουργία – κατασκευή. Εκανα πολλά κομμάτια μόδας που ποτέ μου δεν πούλησα. Τα φωτογράφισα σε πολλά μέρη. Και στη Μύκονο έκανα μαγαζί. Να φανταστείς, όταν πρωτομπήκαμε στο μαγαζί πήγα να πατήσω και βούλιαξα. Ηταν σάπια τα πατώματα. Απέναντι ήταν μια γυναικούλα κι έπλεκε. Τίποτε άλλο. Πήγαμε με τον αδελφό μου που είχε και ένα συγκρότημα, τις Συμπληγάδες, φέραμε τα ρούχα μου, άρχισα να κάνω σόου με μοντέλα. Γινόταν μεγάλη βαβούρα, ερχόταν πολύς κόσμος για να δει τα σόου που έκανα. Το πρώτο σόου που τους τρέλανα ήταν τα ρούχα που είχα κάνει από φελλό. Δίπλα από την Παράγκα στη Μύκονο υπάρχει ένας βράχος που βγαίνει σαν λοβός μέσα στη θάλασσα. Βρήκα τα μοντέλα μου από τους παραθεριστές και τους φωτογράφισα στην άκρη του βράχου με αυτά τα ρούχα από φελλό».

Ο καλλιτέχνης του σουρεαλισμού Μαρσέλ Ντισάν έχει πει πως «κάθε σπίτι μετά από πενήντα χρόνια είναι ωραίο». Στην περίπτωση του Τσουανάτου το διαμέρισμά του είναι ένα μείγμα οικογενειακής εστίας και καλλιτεχνικού εργαστηρίου. Ο οικοδεσπότης ως ξεναγός ανοίγει την κρεβατοκάμαρα και δείχνει τον πίνακα μιας σκηνής ταυρομαχίας, όπου ζωγράφισε τους θεατές να μην έχουν μάτια και να είναι ζόμπι, ψελλίζοντας κάτι για ομοιότητες με τους συγγενείς του. Στην τραπεζαρία, μία σύνθεση από μικρά γλυπτά μέσα σε κουτιά πλεξιγκλάς είναι τοποθετημένα μαζί με τα βιβλία των κολάζ και των κειμένων του. «Μεταπροσκέψεις – Φως στο σκοτάδι της Μέρας», «Μεταπροσκέψεις Νο 2», «Μεταπροσκέψεις Νο 3 – Αφαιρετική Ωδή Παρθένων», οι αινιγματικοί τίτλοι των αυτοεκδόσεών του.

«Στο Σύνταγμα, στο τότε ξενοδοχείο Αστήρ Παλάς, έκανα μία από τις πρώτες επιδείξεις. Η πρώτη που έγινε και δεν το περίμενε ο κόσμος ήταν τα σχισμένα, φθαρμένα παντελόνια που το Remember τα έδειξε το 1978. Τα κουρέματα ήταν ξεκινήματα που γίνονταν από το πανκ, το χέβι μέταλ, το ντεθ, το νιου γουέιβ, το σκα. Ολα ξεκινούσαν από εμένα, μέσα από ακούσματα μουσικής και μετά από τα ταξίδια μου σε διάφορες πόλεις όπου πήγαινα και έβλεπα διαφορετικά πράγματα. Αυτές οι ιδέες μου δεν ήταν μηνύματα από ξένα πρότυπα. Αυτό που έβγαζα ήταν κάτι πολύ πρωτοποριακό. Στην αρχή ο κόσμος που περνούσε και τα έβλεπε παραξενευόταν και αναρωτιόταν αν μπορούσε να τα φορέσει. Ε, μετά από δύο χρόνια αυτές οι ιδέες μου κυκλοφορούσαν ως μόδα και στο εξωτερικό. Βλέπεις, η μόδα αντέχει εσένα που δημιουργείς. Υπήρχε μια εξέλιξη αγάπης από τον κόσμο. Μάλιστα έρχονται ορισμένοι και μου λένε ύστερα από χρόνια ότι έχουν κρατήσει τα ρούχα που αγόρασαν από το κατάστημα έστω και αν δεν τους κάνουν».

Το κατάστημα γίνεται ο φάρος του πανκ, του νιου γουέιβ, του χέβι μέταλ. Ο Τσουανάτος βλέπει στο Λονδίνο το πνεύμα των καιρών της νεανικής αμφισβήτησης κατά της πολιτικής της Θάτσερ στις πανκ συλλογές της Vivienne Westwood, στα ρούχα των καταστημάτων Boy και Mozart και τα φέρνει στο μαγαζί της Πλάκας συνδυάζοντας μαζί τους τα δικά του T-shirts ζωγραφισμένα με φράσεις – συνθήματα. «Από τα πιο επιτυχημένα ήταν αυτά που έγραφαν “Ζήλια και κακία, Ουστ!”, “Εμείς, εμείς οι άπληστοι καθημερινοί εμείς”. Ορισμένοι τα έπαιρναν και μετά που τα φορούσαν τα κρατούσαν καδραρισμένα. Δεν ήταν όμως μόνο αυτό. Υπήρχε συνεχής ροή από συγκροτήματα. Οι Ramones τρεις – τέσσερις φορές πέρασαν από το μαγαζί, οι Scorpions με τα ρούχα μας από το Remember γύρισαν το βιντεοκλίπ του «Wind of change», ο Nick Cave, οι Bauhaus. Μάλιστα αυτό το συγκρότημα το φέραμε εμείς στην Αθήνα και έδωσαν συναυλία στο Σπόρτιγκ το 1983. Επαιξαν στο Σπόρτιγκ με έναν πανικό μεγάλο. Η αδελφή μου ήταν στο ταμείο και υπήρχε μόνο ένας αστυνομικός. Νιώθαμε ότι θα μας έπνιγαν ή θα μας σκότωναν. Τελικά εξελίχθηκε ωραία, ο κόσμος ευχαριστήθηκε, έμεινε και στην ιστορία αυτή η συναυλία. Κάποιους τους έφερναν οι ατζέντηδές τους, όπως ο Κουτουβός που είχε φέρει τους Iron Maiden. Οι περισσότεροι όμως γνώριζαν ήδη το μαγαζί και ζητούσαν να το επισκεφθούν. Και ο ντράμερ από τους Sex Pistols είχε έρθει στο μαγαζί. Τότε γύρω στο 1978-79 είχαν φέρει μαζί τους ένα είδος μαγνητοφώνου τεχνολογικά εξελιγμένου, που ήταν ράδιο αλλά έκανε και ηχογραφήσεις. Μας το έκαναν δώρο, επειδή τους άρεσε το μαγαζί. Η Αλίκη Βουγιουκλάκη τη δεκαετία του ’90 κάνει μία παρουσία στους «Δέκα Μικρούς Μήτσους» ντυμένη με δερμάτινο τζάκετ δικό μας. Η Φουρέιρα σε δύο βιντεοκλίπ της είναι ντυμένη από εμάς. Αλλά και ο Στάθης Ψάλτης, ο Σταμάτης Γαρδέλης, η Ρένα Παγκράτη. Σκηνογράφοι και στυλίστες προμηθεύονται υλικό από το Remember. Τι να δείχνω τώρα…». Αρχές δεκαετίας του ’90 είναι η εποχή που η χώρα αλλάζει και ξεκινά τη διαδρομή της προς ένα διευρυμένο lifestyle. Το MTV και η ισπανική τηλεόραση έρχονται στην Αθήνα και δείχνουν στο αφιέρωμά τους Κώστα Βαρώτσο, Γιάννη Τσεκλένη και Remember. O Τσουανάτος παρουσιάζει τα ζωγραφισμένα στο χέρι κομμάτια του, τα άλμπουμ με τις Polaroid φωτογραφίες του με πρόσωπα και καλλιτεχνικά συμβάντα που είχε επιμεληθεί τότε. Και τώρα φέρνει και ξεφυλλίζει το πρώτο του βιβλίο για να διαβάσει ένα ποίημα που όπως λέει αποτελεί τη βασική του σκέψη και είναι αφιερωμένο στον γαμπρό μου που χάθηκε ξαφνικά στα 33 του. Τίτλος, «Εκεί»:

Ταχύτης φωτός κάτι γρήγορο

ταχύτης ματιάς ό,τι ταχύτερο

ταχύτης σκέψεως κάτι άπιαστο.

Αλλά αν πραγματοποιηθεί φτάσαμε εκεί.

Οταν η σκέψη γίνει ύλη ελεύθερη

θα μπορεί να ταξιδεύει μαζί μας αδέσμευτη

Και έτσι μόνον έτσι θα μπορέσει ο άνθρωπος να φτάσει

με το σώμα του μαζί, εκεί.

Εκεί που θέλει, εκεί που ονειρεύεται

Εκεί που είναι πιο μακριά

Ακόμη και από τη σκέψη.

Ανθρωπος του εμπορίου έχει όμως χρόνο για σκέψεις, ποίηση και καλλιτεχνική δημιουργία; «Η σκέψη δε χάνεται. Σου έρχεται κάτι και το γράφεις. Η τέχνη κρύβεται στην καθημερινότητα. Για μένα είναι ζωντανή ύπαρξη. Σου έρχεται σαν έμπνευση. Μια καλή σκέψη, ένας ωραίος στίχος πρέπει να γράφεται. Το ίδιο συμβαίνει και με τα ρούχα. Η έμπνευση είναι θέμα γνώσης. Ερχεται η έμπνευση από κάτι που ίσως έχεις δει και ακούσει. Γι’ αυτό ποτέ μου δεν αντιγράφω. Είναι κάτι που έχει περάσει μέσα μου, όπως μια λεπτομέρεια που δεν την είχα πλήρως συνειδητοποιήσει, αλλά μετά βγαίνει στο έργο μου. Είναι η επαφή των αισθήσεων με το περιβάλλον. Δεν φταις εσύ. Συμβαίνει».