Κριτικής (και κριτικού) εγκώμιον

Σε πρόσφατο «Βιβλιοδρόμιο» δημοσιεύτηκε κριτική της καλής συναδέλφου (σε περίπου όλα τα πεδία: μετάφραση, διδασκαλία μετάφρασης, εφημεριδογραφία) Κατερίνας Σχινά. Η κριτική αφορούσε τη μετάφραση του Δον Κιχότε ντε λα Μάντσα από τη Μελίνα Παναγιωτίδου, και ειδικότερα την ολοκλήρωση του έργου με την έκδοση και του β’ μέρους. Το ότι η μετάφραση της Παναγιωτίδου αποτελεί έργο ζωής και μείζον επίτευγμα έχει ήδη επισημανθεί από άλλους αρμοδιότερους από εμένα, ο οποίος ούτε ισπανικά γνωρίζω ούτε στην κριτική λογοτεχνίας ειδικεύομαι. Από αυτή την άποψη, η κριτική της Κατερίνας Σχινά έρχεται να προσθέσει μία ακόμα φωνή, και μάλιστα από τις πιο έγκυρες, στα όσα διθυραμβικά έχουν ήδη γραφτεί για τη μετάφραση του Δον Κιχότε.

Οπως και άλλες κριτικές της Κατερίνας Σχινά, έτσι κι αυτή θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μου, να διδάσκεται σε τμήματα δημιουργικής γραφής και σε σχολές οι οποίες φιλοδοξούν να εκπαιδεύσουν νέους ανθρώπους στο πώς να γράφουν ένα κείμενο – όχι κατ’ ανάγκην λογοτεχνικό. Και εξηγούμαι:

Πρόκειται για υποδειγματική κριτική από κάθε άποψη. Πρώτον, είναι γραμμένη στα άπεφθα και λεπτουργημένα ελληνικά της Κατερίνας Σχινά. Δεύτερον, είναι απολύτως ενημερωτική ως προς την έκδοση, χωρίς σε καμιά περίπτωση να είναι διεκπεραιωτική. Ο αναγνώστης μαθαίνει όσα πρέπει να μάθει για τον Δον Κιχότε και τον Θερβάντες, για την ελληνική έκδοση και μετάφραση, ακόμα και για το περιεχόμενο του βιβλίου – και ειδικότερα του β’ μέρους, που είναι και το λιγότερο γνωστό στο ευρύ κοινό. Τρίτον, η Κατερίνα Σχινά δεν αρκείται στην παράθεση ενημερωτικών στοιχείων και δικών της καίριων επισημάνσεων. Με όπλο την πλατιά όσο και στέρεη γνώση όλης της ελληνόφωνης βιβλιοπαραγωγής που τη διακρίνει, εμπλουτίζει το κείμενό της παραθέτοντας πρόσφατες εκδόσεις σχετικές με τον Δον Κιχότε (όπως το μελέτημα του William Egginton και τη συλλογή δοκιμίων του Φώτη Δούσου), στις οποίες ο αναγνώστης μπορεί να προστρέξει – αν, βέβαια, θέλει και ενδιαφέρεται.

Εν ολίγοις και συμπερασματικά: η κριτική της Κατερίνας Σχινά έχει, κατά τη γνώμη μου, όλα εκείνα τα στοιχεία που θα πρέπει να διαθέτει μια κριτική. Και βέβαια εννοώ μια κριτική που γράφεται για έντυπο πλατιάς κυκλοφορίας, όπως είναι το «Βιβλιοδρόμιο», και όχι μια εκτενή κριτική η οποία προορίζεται, ας πούμε, για ειδική επιθεώρηση που ασχολείται με την ισπανόφωνη λογοτεχνία. Ας θεωρηθεί, λοιπόν, το σύντομο αυτό κείμενο μικρή απάντηση στα ερωτήματα: «Πώς πρέπει να γράφεται μια κριτική;» και «Τι πρέπει να περιλαμβάνει μια κριτική;». Α, ναι, και στο μείζον όσο και κομβικό ερώτημα: «Σε τι χρησιμεύουν, άραγε, οι κριτικές;».

Ο Ανδρέας Παππάς είναι επιμελητής εκδόσεων και μεταφραστής