Επιφυλάξεις για το παιδί «τριών γονέων»

Τα ηθικά διλήμματα που γεννά η επιστημονική έρευνα ανέδειξε η πρόσφατη είδηση ότι γεννήθηκε στην Ελλάδα μωρό από τρεις γονείς. Η πρωτοποριακή μέθοδος με την ονομασία Μεταφορά της Μητρικής Ατράκτου, παρουσιάστηκε μεταξύ άλλων ως πιθανή λύση για γυναίκες με επαναλαμβανόμενες αποτυχίες εξωσωματικής, όμως η επιστήμη δεν έχει ακόμη αποφανθεί για το εάν εάν η τεχνική αυτή είναι ασφαλής.

Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου, με τους επιστήμονες να διασταυρώνουν τα ξίφη τους διεθνώς. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι βρετανοί επιστήμονες διαμαρτυρήθηκαν έντονα για τις αιτιάσεις των ελλήνων και ισπανών γιατρών, οι οποίοι συνεργάστηκαν στη χώρα μας, ότι μπορούν να βοηθήσουν «αναρίθμητες γυναίκες». Ειδικότερα, οι βρετανοί υποστήριξαν ότι η τεχνική αυτή που παρουσιάστηκε ως επανάσταση στη θεραπεία της γονιμότητας είναι (προς το παρόν) επιστημονικά αβάσιμη, καθώς δεν έχουν γίνει οι απαραίτητες δοκιμές.

Την τελική απάντηση έδωσε πρόσφατα η Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής και η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής στη χώρα μας εκφράζοντας σοβαρές επιφυλάξεις για «τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάστηκε από την αρμόδια επιστημονική ομάδα και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης η γέννηση παιδιού με μεταφορά μιτωτικής («μητρικής») ατράκτου, γνωστό επίσης ως παιδί «τριών γονέων».

Μάλιστα, όπως διευκρινίζουν, η γέννηση αυτή αποτελεί κλινική δοκιμή στο πλαίσιο εξελισσόμενου ερευνητικού πρωτοκόλλου. «Με βάση τα σημερινά δεδομένα δεν αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία υπογονιμότητας, ούτε αναγνωρισμένη μέθοδο ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Τονίζεται ότι, ενόσω εξελίσσεται διεθνώς η ερευνητική διαδικασία στο πεδίο αυτό, η τρέχουσα κλινική έρευνα δεν μπορεί να εμφανίζεται ως μέθοδος ασφαλής, δεδομένου ότι δεν είναι γνωστοί οι μελλοντικοί κίνδυνοι και οι επιπλοκές, που θα αναδείξει ή θα αποκλείσει η ολοκλήρωση της έρευνας και η μακροχρόνια παρακολούθηση των παιδιών που θα γεννηθούν».

Σημειώνεται ότι η συγκεκριμένη τεχνική δεν είναι ακόμα εγκεκριμένη στις περισσότερες χώρες, μεταξύ των οποίων Ισπανία και ΗΠΑ. Στην Αγγλία πάλι, τον Νοέμβριο του 2016 άναψε, ύστερα από σειρά αντιδράσεων λόγω ηθικών διλημμάτων, το πράσινο φως για τη χορήγηση της πρώτης άδειας (2017) στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Newcastle. Παρ’ όλα αυτά, προϋπόθεση για την εφαρμογή της μεθόδου είναι να συντρέχουν σοβαροί ιατρικοί λόγοι (ασθένειες από το μιτοχονδριακό DNΑ).

Η ΚΛΩΝΟΠΟΙΗΣΗ. Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που ο κλάδος της εξωσωματικής γονιμοποίησης αναζωπυρώνει ηθικά και κοινωνικά διλήμματα. Ενα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα ήταν η «επανάσταση» της κλωνοποίησης τη δεκαετία του ’90, που ξεσήκωσε τσουνάμι ιατρικών, ηθικών, θρησκευτικών και κοινωνικών αντιρρήσεων.

Εν τω μεταξύ, πρόσφατα τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης εστίασαν σε μία ακόμη γκρίζα ζώνη σε ό,τι αφορά την εξωσωματική γονιμοποίηση, αφήνοντας αιχμές για παρεμπόριο ελπίδας ιδίως σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας. «Ορισμένες ιδιωτικές κλινικές χρησιμοποιούν με επιλεκτικό τρόπο τα ποσοστά επιτυχίας στις τακτικές πωλήσεών τους, γεγονός που προσπαθούμε να σταματήσουμε. Οι ειδικοί οφείλουν να είναι ειλικρινείς για τα αποτελέσματά ανά ηλικιακή ομάδα και ανά κατηγορία ασθενούς» δήλωσε πρόσφατα στην εφημερίδα «Daily Telegraph» η Sally Cheshire, πρόεδρος της Αρχής Ανθρώπινης Γονιμοποίησης και Εμβρυολογίας (HFEA) στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Η ίδια σε δηλώσεις της στο BBC πρόσθεσε ότι τα κέντρα «πρέπει να είναι “διαφανή” τόσο σε ό,τι αφορά το κόστος που συνεπάγεται για τα υπογόνιμα ζευγάρια ο κάθε κύκλος εξωσωματικής όσο και για το πιθανό αποτέλεσμα».

Σε κάθε περίπτωση αποτελεί γεγονός ότι τις τελευταίες δεκαετίες καταγράφηκαν άλματα στον συγκεκριμένο τομέα, όμως οι επιστήμονες επιμένουν ότι χρειάζεται εγκράτεια στην προβολή τους. «Καμία ιατρική ειδικότητα δεν είχε τόση αλματώδη εξέλιξη όση ο συγκεκριμένος κλάδος τα τελευταία 40 χρόνια. Ομως αυτό δεν σημαίνει ότι θα πρέπει να δημιουργούνται φρούδες ελπίδες, με την ευθύνη να βαραίνει και τα μέσα μαζικής ενημέρωσης» σημειώνει από την πλευρά του ο δρ Μηνάς Μαστρομηνάς, χειρουργός γυναικολόγος – μαιευτήρας και ειδικός στην εξωσωματική γονιμοποίηση και σε προβλήματα γονιμότητας.

Εστιάζοντας στα όρια της επιστήμης ο δρ Μηνάς Μαστρομηνάς υπογραμμίζει ότι «έχει αποδειχθεί στατιστικά εδώ και πάρα πολλά χρόνια ότι εάν ένα ζευγάρι έχει πραγματοποιήσει τέσσερις καλές προσπάθειες – έχει, δηλαδή, επαρκή αριθμό ωαρίων και επαρκή αριθμό εμβρύων – χωρίς θετική έκβαση, τότε είναι απίθανο το ζευγάρι να τα καταφέρει. Ιδίως σήμερα, που πλέον έχουμε στη διάθεσή μας εξαιρετικές ια τρικές και διαγνωστικές υποδομές, η επιστημονική ομάδα που ασχολείται με το συγκεκριμένο ζευγάρι έχει στη διάθεσή της έπειτα από τις τέσσερις προσπάθειες επαρκέστατο επιστημονικό υλικό ώστε να εντοπίσει το πρόβλημα – εάν για παράδειγμα, η αδυναμία εστιάζεται στο σπέρμα, στα ωάρια ή στη μήτρα. Επειτα, με τα δεδομένα που έχει συλλέξει, θα πρέπει να ενημερώσει με ειλικρίνεια το ζευγάρι, κατευθύνοντάς το αναλόγως (π.χ. στη λύση δανεικού σπέρματος ή ωαρίων)».

Αλλωστε, οι επιστημονικές παρατηρήσεις και οι στατιστικές αναλύσεις δεκαετιών δεν αφήνουν περιθώρια για αμφισβήτηση. «Ωστόσο, εφόσον το ζευγάρι έχει ενημερωθεί σε βάθος για το ιδιαίτερα χαμηλό ποσοστό πιθανοτήτων που αντιμετωπίζει, και παρ’ όλα αυτά επιμένει ότι επιθυμεί να συνεχίσει τις προσπάθειες, δεν υπάρχει γκρίζα ζώνη» καταλήγει ο ειδικός.

Τα 4+1 βασικά σημεία του Κώδικα Δεοντολογίας

1. Οι μέθοδοι της ΙΥΑ πρέπει να εφαρμόζονται με τρόπο που εξασφαλίζει τον σεβασμό της ελευθερίας του ατόμου και του δικαιώματος της προσωπικότητας καθώς και την ικανοποίηση της επιθυμίας για απόκτηση απογόνων με βάση τα δεδομένα της ιατρικής, της βιολογίας και τις αρχές της βιοηθικής.

2. Κατά την εφαρμογή των μεθόδων της ΙΥΑ πρέπει να λαμβάνεται κυρίως υπόψη το συμφέρον του παιδιού που θα γεννηθεί.

3. Οι μέθοδοι ΙΥΑ εφαρμόζονται σε ενήλικα πρόσωπα μέχρι την ηλικία φυσικής ικανότητας αναπαραγωγής του υποβοηθούμενου προσώπου. Σε περίπτωση που το υποβοηθούμενο πρόσωπο είναι γυναίκα, ως ηλικία φυσικής ικανότητας αναπαραγωγής νοείται το πεντηκοστό έτος.

4. Επιλογή του φύλου του τέκνου δεν είναι επιτρεπτή. Κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται εάν πρόκειται να αποφευχθεί σοβαρή κληρονομική νόσος που συνδέεται με το φύλο.

5. Τα πρόσωπα που επιθυμούν να προσφύγουν ή να συμμετάσχουν σε μέθοδο ΙΥΑ πρέπει να έχουν ενημερωθεί ως προς τη διαδικασία, τις εναλλακτικές λύσεις, τα αναμενόμενα αποτελέσματα και τους ενδεχόμενους κινδύνους.