ΗχοΔύναμα

Ιταλικό Κουαρτέτο. Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στη RIAS του Βερολίνου, Audite, 3 CD

Το Ιταλικό Κουαρτέτο υπήρξε το σχήμα μουσικής δωματίου που πριν και περισσότερο από κάθε άλλο θύμισε στον κόσμο ότι στην Ιταλία ήταν που η τέχνη των εγχόρδων άκμασε και έφτασε στα υψηλότερά της επίπεδα, τόσο σε επίπεδο σύνθεσης όσο και σε επίπεδο ερμηνείας αλλά και κατασκευής έγχορδων μουσικών οργάνων. Γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα, η επέλαση του ρομαντισμού και των ρευμάτων που τον ακολούθησαν έριξαν, τελικά πρόσκαιρα, στο «σκοτάδι» τόσο την κλασική περίοδο όσο, μάλλον πολύ περισσότερο, το προγενέστερο ιταλικό μπαρόκ και το πλήθος των πολυσχιδών εκφράσεών του. Ηταν όμως στην Ιταλία που οι συνθέτες έφτασαν την πολυφωνία στα άκρα της, που έγραψαν τα περισσότερα και εξαιρετικά απαιτητικά κονσέρτα για έγχορδα και άλλα όργανα – μόνο το έργο του Βιβάλντι να κοιτάξει κανείς, ζαλίζεται. Ηταν επίσης στην Ιταλία που για μεγάλο διάστημα προσέτρεχαν ορισμένοι από τους πιο ταλαντούχους όλης της Ευρώπης για να μάθουν την τέχνη των εγχόρδων. Ηταν στην Ιταλία που τα μεγάλα εργαστήρια βρήκαν ακόμα και τα βερνίκια που έδωσαν τέτοια μοναδικότητα στα όργανα που κατασκεύαζαν ώστε αυτή δεν έχει αναπαραχθεί ούτε, πολύ περισσότερο, ξεπεραστεί μέχρι και σήμερα.

Το Ιταλικό Κουαρτέτο, όπως, σχεδόν παράλληλα, και η ορχήστρα δωματίου «Οι μουσικοί», κυριολεκτικά ανέστησαν όλη αυτή την παράδοση στα μάτια όλου του κόσμου. Και δεν έμειναν εκεί: οι ερμηνείες τους σε όλο το φάσμα του ρεπερτορίου είναι αξεπέραστες. Αυτοί οι τέσσερις σπουδαίοι μουσικοί, με όποια έργα και όποια σύνολα κι αν «αναμετρήθηκαν», ουδέποτε ήρθαν «δεύτεροι», όπως μαρτυρούσε πάντοτε η κύρια δισκογραφία τους στη Φίλιπς κατά τις «χρυσές» δεκαετίες του ’60 και του ’70 και όπως πιστοποιεί ξανά σήμερα αυτή η έκδοση με τις ανέκδοτες ηχογραφήσεις τους ακόμα πιο πριν, για τη RIAS (Ραδιοφωνία στον Αμερικανικό Τομέα) του μεταπολεμικού Βερολίνου, στις αρχές της δεκαετίας του ’50. Ο,τι κι αν πει κανείς για αυτό το απόκτημα, είναι λίγο. Επιπλέον, ο ακροατής πρέπει να γνωρίζει ότι ο ήχος δεν θα πρέπει να τον ανησυχεί: δεν πρόκειται για κανενός είδους «πειρατικές» ηχογραφήσεις που θα δυσκολεύεται να ακούσει ανάμεσα στους θορύβους. Ο ήχος που έχουν καταγράψει οι γερμανοί μηχανικοί στα στούντιο της RIAS είναι αδαμάντινος, όπως ακριβώς και οι ερμηνείες, που, ας σημειωθεί, συμπληρώνουν και ορισμένα σημαντικά μέχρι σήμερα κενά στη δισκογραφία του Ιταλικού Κουαρτέτου.

Elly Ney. Οι πλήρεις ηχογραφήσεις 78 στροφών στην Electrola και την Brunswick, Apr, 3 CD

Ακόμα πιο βαθιά στον χρόνο έγιναν οι ηχογραφήσεις μιας άλλης εξαιρετικά ενδιαφέρουσας έκδοσης, αυτή τη φορά από την εμβληματική γερμανίδα πιανίστρια Elly Ney. Το όνομά της δεν λέει ίσως πολλά σήμερα στο ευρύ κοινό, όσο εκείνα άλλων ομότεχνών της, όμως λέει περίπου τα πάντα σε όσους γνωρίζουν σε βάθος τη μουσική και την ιστορία της ερμηνευτικής της. Παρά τη σημασία της που έγινε αντιληπτή αρκετά πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και που κορυφώθηκε σταδιακά μέχρι τον θάνατό της το 1968, η Ney, για μια σειρά λόγων, υποαντιπροσωπεύεται εντελώς δυσανάλογα στη δισκογραφία των μεγάλων εταιρειών που κυριάρχησαν στα μεταπολεμικά χρόνια. Δεν ήταν πάντα έτσι: εδώ συγκεντρώνονται πολύ σπουδαίες στιγμές της από τη μεσοπολεμική περίοδο όταν έγραφε για την Electrola και για την αμερικανική Brunswick. Η μεγάλη αυτή μουσικός έχει δώσει ηχογραφήσεις αναφοράς ειδικά στα έργα του Μπετόβεν, αλλά όχι μόνο: σε αυτή την έκδοση ο ακροατής θα συναντήσει, μεταξύ άλλων, ακόμα και την πρώτη ηχογράφηση του «Feux d’ artifice» του Ντεμπισί. Γεννημένη το 1882, η Elly Ney υπήρξε μια ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στον κόσμο της μουσικής του 19ου αιώνα και σε εκείνον του 20ού, ενώ ήταν ταυτόχρονα και πρωτοπόρος της εποχής της και επηρέασε πλήθος από πιανίστες που, στη συνέχεια, κατέκτησαν την παγκόσμια σκηνή. Αποτελεί ευτύχημα τόσο ότι οι ηχογραφήσεις της αυτές διασώθηκαν όσο και ότι, επιτέλους, εκδίδονται εδώ συγκεντρωμένες, στην αρτιότερη δυνατή ηχητική τους κατάσταση και με τη μουσική τους αξία να καθίσταται πρόδηλη από την πρώτη μέχρι την τελευταία στιγμή. Ισως είναι μια ελπίδα ότι θα καταστούν ξανά ευρέως διαθέσιμες, με κάποιο τρόπο, και οι ύστερες ηχογραφήσεις των τελευταίων χρόνων της ζωής της, επικεντρωμένες πάλι στο ίδιο κύριο ρεπερτόριο και με την ίδια μεστότητα όπως αυτές.