Περισσότερα έργα τέχνης, «φτωχότεροι» έμποροι

Με τζίρο που αγγίζει τα 67,4 δισ. δολάρια – αύξηση της τάξεως του 6% σε σχέση με το 2017 -, τις Ηνωμένες Πολιτείες να παραμένουν αδιαμφισβήτητος παγκόσμιος ηγέτης στην αγορά της τέχνης και το εμπόριο μέσω Διαδικτύου, όπως και τις δημοπρασίες να σημειώνουν άνοδο έκλεισε το 2018. Αυτά τουλάχιστον είναι τα στοιχεία που προκύπτουν από την τρίτη κατά σειρά έκθεση που δίνει στη δημοσιότητα μία από τις κορυφαίες φουάρ στον κόσμο, εκείνη της Βασιλείας (Αrt Basel) μαζί με την ελβετική τράπεζα με έδρα στην ίδια πόλη, UBS, την οποία υπογράφει η ειδική σε θέματα πολιτιστικής οικονομίας δρ Κλερ ΜακΑντριου, ιδρύτρια της εταιρείας Αρτς Εκονόμικς που ειδικεύεται αποκλειστικά στην οικονομία περί την τέχνη και έχει τόσο ερευνητικό όσο και συμβουλευτικό χαρακτήρα.

Το προφίλ της αγοράς της τέχνης όπως διαμορφώνεται βάσει των στοιχείων της έκθεσης αναδεικνύει το 2018 δεύτερη πιο προσοδοφόρα χρονιά της δεκαετίας μετά το 2014 που είχε σημειώσει τζίρο 68,2 δισ. δολάρια παγκοσμίως.

Τα χέρια που νέμονται αυτά τα κέρδη ωστόσο είναι λιγότερα. Παρά την αύξηση του 6% στον τζίρο, το 57% των 6.500 εμπόρων που συμμετείχαν στην έρευνα είδαν λιγότερα χρήματα στο ταμείο τους, γεγονός που επιβεβαιώνει την τάση της δεκαετίας κατά την οποία η συνολική αξία των πωλήσεων ανέβηκε κατά 9%, ενώ ο αριθμός των έργων που άλλαξαν χέρια μειώθηκε κατά το ίδιο ακριβώς ποσοστό.

Λιγότερο από το 5% των εμπόρων τέχνης κράτησαν στα χέρια τους το 50% των αγοραπωλησιών που έγιναν εντός του 2018. Οσοι κάνουν τζίρο μικρότερο των 250.000 δολαρίων ετησίως είδαν τις πωλήσεις να κάνουν βουτιά κατά 18% ενώ όσοι κάνουν τζίρο άνω των 50 εκατ. δολαρίων είχαν αύξηση κατά 7%. Στοιχείο που δικαιολογεί την πτώση στο άνοιγμα νέων γκαλερί την τελευταία δεκαετία κατά 86%.

Τα στοιχεία που προκύπτουν για το 2018 διαψεύδουν τις προσδοκίες που είχαν διατυπωθεί το 2017 για την πορεία της επόμενης χρονιάς, η οποία αποτυπωνόταν στην αισιοδοξία του 58% των εμπόρων, οι οποίοι ανέμεναν αύξηση του τζίρου τους. Το 2018 μόλις το 30% δηλώνει ότι υπολογίζει να έχει μεγαλύτερα έσοδα μέσα στο 2019. Γεγονός που η δρ Κλερ ΜακΑντριου αποδίδει στην ανησυχία που προκαλεί το Brexit, στον εμπορικό πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, στους αργούς ρυθμούς ανάπτυξης παγκοσμίως και στην έλλειψη πολιτικής σταθερότητας διεθνώς.

ΗΠΑ, ΒΡΕΤΑΝΙΑ, ΚΙΝΑ. Οι πωλήσεις μέσω δημοπρασιών αυξήθηκαν μόλις κατά 3% όταν το 2017 είχαν σημειώσει αύξηση κατά 26%. Με δεδομένα από 500 οίκους δημοπρασιών παγκοσμίως προκύπτει ότι οι μεγάλες δυνάμεις είναι οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Κίνα οι οποίες και συγκεντρώνουν το 88% των πωλήσεων μέσω δημοπρασιών, ποσοστό αυξημένο κατά 4% σε σχέση με το 2017. Ειδικότερα ο τζίρος για τις δημοπρασίες σε ΗΠΑ και Βρετανία σημείωσε αύξηση κατά 18% και 15% αντιστοίχως (καθαρό μερίδιο στην αγορά 44% και 21% αντιστοίχως) ενώ στην Κίνα υπήρξε πτώση της τάξεως του 9% (6% στην Κίνα και 22% στο Χονγκ Κονγκ) η οποία κατέχει το 19% της πίτας.

Ενδιαφέροντα είναι και τα στοιχεία που προκύπτουν για τη διαδικτυακή αγορά. Το 2018 σημειώθηκε αύξηση κατά 11% με τον τζίρο να αγγίζει τα 6 δισ. δολάρια, σύμφωνα με την έκθεση της Art Basel και της UBS. Μια άλλη ωστόσο έκθεση, η Onlile Art Trade Report, που υπογράφει η ασφαλιστική εταιρεία Hiscox, υπολογίζει την αύξηση σε 9,8% και τον συνολικό τζίρο μέσω Διαδικτύου για την αγορά της τέχνης σε 4,64 δισ. δολάρια, βασισμένη σε στοιχεία που προέκυψαν από 706 αγοραστές έργων τέχνης, 128 γκαλερί και εμπόρους και 42 εργαζομένους σε διαδικτυακές πλατφόρμες μέσω των οποίων πωλούνται έργα τέχνης.

Τα ποσοστά αύξησης της κίνησης που προκύπτουν και από τις δύο έρευνες είναι χαμηλότερα από την αύξηση κατά 12% που είχε σημειωθεί το 2017 αλλά και το ιστορικό υψηλό 24% του 2015.

Παρά τους σχετικά αργούς ρυθμούς που παρατηρούνται στην ανάπτυξη της διαδικτυακής αγοράς της τέχνης, οι ειδικοί πιστεύουν πως η ετήσια αύξηση μπορεί να κυμανθεί και κατά 15% ανά έτος υπολογίζοντας τον τζίρο το 2024 να φτάνει τα 9,32 δισ. δολάρια. Και από τις δύο έρευνες προκύπτει ότι η αγορά τέχνης μέσω Διαδικτύου ακολουθεί τις ανοδικές τάσεις που έχει εν γένει η on line λιανική αγορά η οποία σημείωσε το 2018 αύξηση κατά 18%, καθώς το 73% όσων απέκτησαν έργο τέχνης μέσω Διαδικτύου – σύμφωνα με την έκθεση της Hiscox – είχαν αγοράσει άλλα προϊόντα αντίστοιχης αξίας προηγουμένως με τον ίδιο τρόπο, ποσοστό που το 2017 ήταν χαμηλότερο (68%).

ΟΙΚΟΙ ΚΑΙ ΓΚΑΛΕΡΙ. Και σε αυτή την περίπτωση τον πρώτο λόγο φαίνεται να έχουν οι οίκοι δημοπρασιών, καθώς είναι σε μεγαλύτερη ετοιμότητα για να δημιουργήσουν τις σχετικές δικές τους υποδομές ενώ οι γκαλερί απευθύνονται σε τρίτους για να διαθέσουν τα έργα που διακινούν μέσω Διαδικτύου.

Ωστόσο υπάρχουν και οι εξαιρέσεις όπως επί παραδείγματι η γκαλερί-κολοσσός του Λάρι Γκαγκόζιαν που διαθέτει διαδικτυακό κατάστημα εδώ και δύο χρόνια σημειώνοντας σπουδαία κέρδη, καθώς μόλις τον περασμένο μήνα πώλησε έργο προς 6 εκατ. δολάρια μέσω του ψηφιακού του καταστήματος. Οι οίκοι δημοπρασιών ωστόσο και οι μεγάλες γκαλερί έχουν και ένα επιπλέον πλεονέκτημα για τους αγοραστές: αποτελούν εγγύηση ότι δεν πρόκειται οι πελάτες τους να πέσουν θύματα πλαστών ή απάτης εν γένει, κάτι που φαίνεται να απασχολεί το 62% των υποψήφιων αγοραστών έργων τέχνης μέσω υπολογιστή.