Χορεύοντας με τα σκοτάδια (τους)

Mε πρόσχημα τον χορό, δύο άνθρωποι αντιμετωπίζουν τους προσωπικούς τους δαίμονες και επιχειρούν να γλιτώσουν από τα σκοτάδια τους.

Ο αμερικανός θεατρικός συγγραφέας Ρίτσαρντ Αλφιέρι (Richard Aflieri, 1948), με σπουδές στο Πανεπιστήμιο Γιελ, ξεκίνησε την καριέρα του από τη Νέα Υόρκη. Με τα «Εξι μαθήματα χορού σε έξι εβδομάδες» («Six dance lessons in six weeks») που έγραψε το 2001 γνώρισε την αναγνώριση και την παγκόσμια επιτυχία. Το έργο πρωτοανέβηκε στο Λος Αντζελες και τέσσερα χρόνια μετά παίχτηκε στο Μπρόντγουεϊ, ενώ στη συνέχεια μεταφράστηκε σε δεκατέσσερις γλώσσες και εξακολουθεί να παίζεται στα θέατρα του κόσμου. Προ δεκαετίας περίπου είχε ανέβει με μεγάλη επιτυχία στην Αθήνα με τη Ρένη Πιττακή και τον Κώστα Κάππα, σε μια παράσταση με την υπογραφή του Πέτρου Ζούλια (στο Ιλίσια-Βολανάκη).

Χωρισμένο σε έξι σκηνές, όσα και τα μαθήματα, το έργο καταγράφει βήμα-βήμα τη μετατροπή και την εξέλιξη μιας τυπικής σχέσης μαθήτριας-δασκάλου, σε ουσιαστική. Η Λίλι Χάρισον είναι μια 65χρονη αστή, μια γυναίκα που ζει με την αγωνία του «τι θα πει ο κόσμος». Μορφωμένη, μια που ήταν δασκάλα, ζει με τους κανόνες ενός καθωσπρεπισμού που αν και την εκφράζουν, την καταπιέζουν κιόλας. Ο Μάικλ Μινέτι, είναι νεότερος, προσπαθεί να δείχνει λιγότερο εγκλωβισμένος στα «πρέπει» και είναι δάσκαλος χορού, κατ΄οίκον. Βήμα-βήμα, ο καθένας τους αποκαλύπτει πτυχές του εαυτού του, ενοχές και βάρη που κουβαλά.

Με όχημα τον χορό και τη μουσική, δύο φαινομενικά τελείως διαφορετικοί άνθρωποι κάποια στιγμή συναντιούνται, επικοινωνούν και μοιράζονται καταστάσεις, αναμνήσεις και συναισθήματα.

Εκείνη, χήρα κληρικού, έζησε μια καταπιεσμένη ζωή που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο της κόρης της. Εκείνος που ξεκίνησε με το όνειρο του χορευτή, βρέθηκε τελικά θύμα του ίδιου του εαυτού του. Το σουίνγκ, το τάνγκο. το βιενέζικο βαλς, το φοξ τροτ, το τσα-τσα και τέλος ο μοντέρνος χορός γίνονται ο κοινός τους τόπος.

Ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος που ανέλαβε τη διασκευή και τη σκηνοθεσία της παράστασης, χειρίστηκε το υλικό με ευαισθησία, χωρίς να στερήσει το χιούμορ που διαθέτει το ίδιο το έργο. Γιατί χάρη σε αυτό το χιούμορ τα «Εξι μαθήματα…» αποφεύγουν το μελό που ελλοχεύει ανά πάσα στιγμή. Παράλληλα ο αυτοσαρκασμός επιτρέπει στους δύο ήρωες να ξεφύγουν από την παγίδα των θεμάτων κλισέ που εμπεριέχει το θεατρικό του Αλφιέρι. Η συντηρητική σύζυγος παπά που είδε την εικοσάχρονη κόρη της να πεθαίνει λόγω έκτρωσης και τώρα είναι άρρωστη και ο ομοφυλόφιλος δάσκαλος χορού που ένα ατύχημα από έρωτα τον εμπόδισε να συνεχίσει το όνειρο το χορευτή.

Με κάθε σκηνή, με κάθε χορό, οι δυο τους έρχονται πιο κοντά, ξεκλειδώνουν τα μυστικά τους και γλιτώνουν από τις ενοχές τους. Ο σκηνοθέτης πρόσθεσε εμβόλιμα κινηματογραφικά ασπρόμαυρα στιγμιότυπα από γεγονότα της αφήγησης, ενώ οι εξαιρετικοί φωτισμοί (Νίκος Βλασόπουλος) δίνουν μια υψηλού επιπέδου όψη στην παράσταση. Αρωγοί το λιτό σκηνικό και τα κοστούμια, ιδίως τα γοητευτικά φορέματα της κυρίας Χάρισον.

Η Ναταλία Τσαλίκη ερμηνεύει την ηρωίδα της ακολουθώντας τις ψυχικές της διακυμάνσεις, εναλλάσσοντας μια χαριτωμένη ντάμα για χορό με μια βαθιά θλιμμένη γυναίκα. Και δίνει μια πλήρη ερμηνεία, επιβεβαιώνοντας τη μεστή θεατρική της υπόσταση. Στο πλάι της ο Δημοσθένης Παπαδόπουλος στέκεται ισότιμος παρτενέρ, χωρίς να ξεφεύγει από το πλαίσιο του ρόλου του. Συγκινητικοί, χωρίς υπερβολές, και οι δύο, διαχειρίζονται μια κομεντί με κοινωνικό υπόβαθρο, χορό και μουσική.

Το πρόσωπο της Τρίτης
Το πάθος του Μιχαήλ Μαρμαρινού
Με την ερμηνεία του στον ρόλο του Αλσέστ ο Μιχαήλ Μαρμαρινός επιστρέφει δυναμικά ως ηθοποιός. Στον «Μισάνθρωπο» του Μολιέρου, που σκηνοθετεί ο Γιάννης Χουβαρδάς στο Εθνικό, ο πολυδιάστατος καλλιτέχνης, με τη μακρά και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πορεία στον χώρο, επιβεβαιώνει ότι η επιλογή του για τον ρόλο ήταν πραγματικά εύστοχη.
Κι έτσι, χωρίς να μπερδεύει τις ιδιότητές του, αφήνει για λίγο τον σκηνοθέτη που αποτελεί δεύτερη φύση του – αλλά και τον δάσκαλο, και φωτίζει τα σκοτάδια ενός Μισάνθρωπου με το υποκριτικό του τάλαντο. Μαζί δηλώνει την πίστη του στην αξία του κλασικού, υπηρετώντας τον έμμετρο λόγο του μολιερικού κειμένου με εξαιρετική ακρίβεια και την αίσθηση της γνώσης.
Στα ελληνικά δρώμενα ο Μιχαήλ Μαρμαρινός έχει ξεχωρίσει από νωρίς, συνδέοντας το όνομά του με ένα σύγχρονο θέατρο, ευρωπαϊκών επιρροών. Ανήσυχο πνεύμα, πρωτοπόρος και εμπνευστής καινοτόμων σχημάτων, συνέβαλε στην ανανέωση της εγχώριας σκηνικής παραγωγής. Είτε στις αρχές της δεκαετίας του ‘80 με την ομάδα «Διπλούς Ερως» είτε αργότερα με τη δημιουργία του Theseum Ensemble – «Θησείον» στου Ψυρρή, πρότεινε και υποστήριξε τη διαφορετική του ματιά στα πράγματα.
Στην αφετηρία βρίσκονται οι σπουδές του στη Βιολογία. Το θέατρο ακολούθησε και αποδείχθηκε μονόδρομος για τον ίδιο που συνεχίζει να χαράζει μια συνειδητή πορεία. Από τις πρώιμες παραστάσεις του Ζενέ, Φασμπίντερ, ώς τις μεταγενέστερες με κορυφαίο τον «Αμλετ» ή τον δικό του «Εθνικό Υμνο», από τις συνεργασίες του με σκηνές του εξωτερικού ώς το ιαπωνικό θέατρο Νο με τη «Νέκυια» στην Επίδαυρο, ακολουθεί μια προσωπική διαδρομή. Ακόμα κι όταν ενδιαμέσως έμοιαζε να παγιδεύεται στο εγώ του (όπως στον «Δον Ζουάν» που ανέβασε), δεν ξέφυγε από τον στόχο του.
Καθηγητής σήμερα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, ο Μαρμαρινός συνεχίζει να κάνει θέατρο με το πάθος που τον χαρακτηρίζει και να μεταφέρει τη φλόγα της τέχνης που υπηρετεί. Πιστεύει άλλωστε ότι «θέατρο είναι η τέχνη πάνω στην ιστορία των ανθρώπων» και ότι, με κάποιον τρόπο, όλα, στην καθημερινότητά μας είναι θέατρο.
Η αξία ενός καλλιτέχνη επιβεβαιώνεται, πέραν της προσωπικής του επιτυχίας, και από τη δυνατότητα επίδρασης στην εποχή του. Κι αυτό το έχει πετύχει, ηθελημένα ή μη, ο Μαρμαρινός, ακόμα και αν ορισμένοι από τους μιμητές τους λοξοδρόμησαν. Καμιά αλλαγή δεν γίνεται αναίμακτα.