Χτίστηκε το μουσείο, αναζητούνται εκθέματα

Χρειάστηκαν 18 χρόνια για να χτιστεί. Η μορφή του είναι εμπνευσμένη από το Ρόδο της Ερήμου, τον φυσικό κρυσταλλικό σχηματισμό που δημιουργείται στην έρημο. Για να περιδιαβεί ο επισκέπτης τους εκθεσιακούς του χώρους – συνολικά 11 αίθουσες – πρέπει να περπατήσει 1,5 χλμ. Είναι το Εθνικό Μουσείο της πλουσιότερης χώρας στον κόσμο, του Κατάρ, που εγκαινιάστηκε χθες. Και έρχεται να προστεθεί
στην καρδιά της Ντόχα, στην οποία έχουν αφήσει τη σφραγίδα τους ήδη 11 αρχιτέκτονες διακεκριμένοι με το Οσκαρ της Αρχιτεκτονικής, το βραβείο Πρίτζκερ. Είναι όμως αρκετοί οι ιπτάμενοι δίσκοι – όπως χαρακτηρίζονται από τον διεθνή Τύπο – να δώσουν στο Κατάρ την εθνική ταυτότητα που αναζητά; Μήπως το περιεχόμενο αποδειχθεί αν όχι κατώτερο των προσδοκιών, τουλάχιστον μη επαρκές να ανταγωνιστεί το φιλόδοξο έργο του Ζαν Νουβέλ, του αρχιτέκτονα που ολοκλήρωσε προ διετίας και το κτίριο του Λούβρου στο Αμπου Ντάμπι;

Στόχος του νεότευκτου μουσείου που έχει συνολικό εμβαδόν 40.000 τ.μ. – ελαφρώς μικρότερο από τα Μουσεία του Βατικανού και σαφώς από τα μεγαλύτερα σε ολόκληρο τον πλανήτη – είναι να διηγηθεί πώς ένα μικρό έθνος βεδουίνων και αλιέων μαργαριταριών κατάφερε μετά την ανακάλυψη πλούσιων κοιτασμάτων πετρελαίου μέσα σε μισό αιώνα να αναδειχθεί στη χώρα με το μεγαλύτερο κατά κεφαλήν εισόδημα παγκοσμίως. Κι όλα αυτά κάτω από 539 δίσκους που είναι επενδυμένοι με 76.000 πάνελ από σκυρόδεμα ενισχυμένα με ίνες γυαλιού. Ενα έργο υψηλών τεχνικών απαιτήσεων, που για υλοποιηθεί απαιτήθηκε ένα ειδικό λογισμικό το οποίο ανέπτυξε το γραφείο ενός άλλου διάσημου αρχιτέκτονα, του Φρανκ Γκέρι, κι έναν προϋπολογισμό ο οποίος ξεπέρασε τα 400 εκατ. δολάρια.

ΣΑΝ ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ. Εσωτερικά η αίσθηση που δημιουργείται στον επισκέπτη είναι ότι περπατά σε έναν λαβύρινθο με την οροφή σε άλλα σημεία να ανεβαίνει ψηλά και σε άλλα να βυθίζεται προς το δάπεδο, το οποίο αποτελείται επίσης από ελαφρώς κεκλιμένα επίπεδα. Το ζήτημα που προκύπτει μετά από όλα αυτά είναι ποια είναι εκείνα τα εκθέματα και ποιος ο τρόπος διαχείρισής τους ώστε να ελκύσουν το βλέμμα του επισκέπτη μέσα σε ένα τόσο δυναμικό κέλυφος που επιβάλλει την παρουσία του; Το πρόβλημα αναγνώρισε δημοσίως ήδη η πριγκίπισσα Μαγιάσα Αλ Τάνι, πρόεδρος των μουσείων του Κατάρ, η οποία επαίνεσε μεν την αρχιτεκτονική του Νουβέλ, είπε όμως ότι «είναι πολύ δύσκολο να κρεμάσεις οτιδήποτε στους τοίχους». Για τον λόγο αυτό τα εκθέματα – από ένα απολιθωμένο ψάρι 400 εκατ. ετών έως την πρόσφατη ιστορία του Κατάρ που καλύπτεται εν μέρει ακόμη και από μετάλλια που έχουν απονεμηθεί στους ηγέτες της χώρας από ξένα κράτη – έχουν βρει τις συμβατικές τους θέσεις σε προθήκες και οι τοίχοι έχουν αξιοποιηθεί ως χώροι προβολών. Για την ανάδειξη της ιστορίας του Κατάρ έχουν επιστρατευτεί διάφοροι τρόποι κι ένας εξ αυτών είναι η γλυπτική εγκατάσταση του Αϊ Ουέιουεϊ «Κρήνη Μαργαριταριών» μέσω του οποίου σχολιάζεται η δραματική πτώση της αλιείας μαργαριταριών όταν το 1940 ανακαλύφθηκαν στη δυτική ακτή της χώρας κοιτάσματα πετρελαίου. Ενας δεύτερος είναι η ένταξη του παλατιού του σεΐχη Αμπντάλα μέσα στο έργο του Ζαν Νουβέλ και το οποίο λειτούργησε και ως έδρα του Εθνικού Μουσείου της χώρας από το 1975 έως το 2005. Χαρακτηρίζεται δε ως το πιο πολύτιμο έκθεμα του νέου χώρου.

Εκείνο που ωστόσο δεν έχει θέση στο μουσείο – και ήδη επισημαίνεται από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης – είναι η οποιαδήποτε αναφορά στις οδυνηρές συνέπειες της ταχείας ανάπτυξης, όπως και το ζήτημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για την καταπάτηση των οποίων υπήρξαν καταγγελίες τόσο κατά την ανέγερση του μουσείου όσο και τα έργα που γίνονται ενόψει του Μουντιάλ του 2022.