Η γυναίκα και η Ιστορία

«Δύση ηλίου» (Sunset/Napszállta, Ουγγαρία/ Γαλλία, 2018) του Λάζλο Νέμες. Επισφραγίζοντας τη θέση ανάμεσα στους πιο ταλαντούχους film makers της γενιάς του (σήμερα είναι λίγο πάνω από τα 40) την οποία κατέκτησε με τον «Γιο του Σαούλ», ο Λάζλο Νέμες παρουσιάζει μια εξίσου σημαντική ταινία όπου κεντρικό πρόσωπο είναι μια αποφασιστική γυναίκα.

Την υποδύεται η εκφραστικότατη Γιούλι Γιάκαμπ και είναι μια γυναίκα η οποία αναζητεί το παρελθόν της στη Βουδαπέστη του 1910. Κάτι είχε συμβεί και η πλούσια οικογένειά της ξεκληρίστηκε. Τώρα της μιλούν ευγενικά αλλά στην πραγματικότητα κανείς δεν θέλει να τη βοηθήσει. Της στρέφουν την πλάτη, θαρρείς ότι η γυναίκα είναι αόρατη. Σε αυτό το πλαίσιο ο Νέμες με αποστομωτική ακρίβεια αναπλάθει μια ολόκληρη εποχή συνθέτοντας ένα οπερατικό έπος που κινητοποιείται σχεδόν ολοκληρωτικά από την παρουσία και πάνω απ’ όλα το βλέμμα αυτής της παράξενης γυναίκας. Πράγματι, η κάμερα βρίσκεται διαρκώς πάνω στη Γιούλι Γιάκαμπ, ενώ όσο η ώρα περνά, τόσο πιο πολύ η ματιά της νιώθεις ότι αγριεύει. Βρισκόμαστε μέσα σε μια πόλη – καζάνι, σε διαρκή αναβρασμό, ο Νέμες διαμορφώνει ευφυώς το κλίμα εκείνης της έκρυθμης εποχής στην Ευρώπη. Λες και όλα βρίσκονται στο χείλος μιας τεράστιας καταστροφής, λες και η ταινία είναι μια χειροβομβίδα της οποίας η περόνη βγαίνει σε slow motion.

Γιατί στην ουσία ο Νέμες μιλά για την ταραγμένη εποχή που έναν χρόνο αργότερα, το 1914, οδήγησε στο ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αφορμή του οποίου ήταν η δολοφονία του αρχιδούκα διαδόχου της Αυστρίας Φερδινάνδου και της συζύγου του Σοφίας από έναν σπουδαστή οπαδό της πανσλαβικής κίνησης. Αν και όλα αυτά δεν αναφέρονται στην ταινία, ο τρόπος με τον οποίο ο σκηνοθέτης αναπλάθει την εποχή είναι σαν να επιθυμεί να πάει πίσω στον χρόνο και να αναρωτηθεί για ποιον λόγο ένας τόσο λαμπρός πολιτισμός αποφάσισε να αυτοκτονήσει.

Βαθμολογία: 9

«Ζωή» («Zoe», ΗΠΑ, 2018). Αισθηματική φαντασίας του Ντρέικ Ντόρεμους. Κανείς δεν θα πει ότι αυτή η ταινία πάσχει σε ευαισθησία, ή σε κινηματογραφική έμπνευση, όμως η «Ζωή» δεν παύει να είναι μια μάλλον αμήχανη προσπάθεια συνδυασμού τεχνητής νοημοσύνης – ερωτικής σχέσης, τερέν το οποίο είχε σίγουρα καλύτερα αποτελέσματα το «Ex machina», του οποίου η σκιά καλύπτει εδώ το όλο εγχείρημα. Κεντρικά πρόσωπα ένας ρομαντικός, χαμηλών τόνων επιστήμονας (Γιούαν ΜακΓκρέγκορ) ο οποίος κατασκευάζει πατέντες για την ιδανική ερωτική σχέση και μια «συνθετική» συνάδελφός του (Λεά Σεϊντού) η οποία ενδεχομένως να του προσφέρει αυτό που προσπαθεί να πετύχει. Τα ερωτήματα που η ταινία θέτει την κάνουν να μοιάζει περισσότερο με φιλοσοφική μελέτη παρά με ταινία, αλλά και πάλι, είναι τόσο ατμοσφαιρικά κινηματογραφημένη που τελικά απορείς που δεν καταφέρνει να σε παρασύρει στον μυστηριώδη κόσμο που θέλει να καταγράψει.

Βαθμολογία: 4

«Η δουλειά της» (Ελλάδα, 2018) του Νίκου Λαμπότ. Η υπαρξιακή αγωνία μιας σύγχρονης, φοβισμένης γυναίκας (Μαρίσσα Τριανταφυλλίδου) κοντά στα 40 είναι το θέμα της πρώτης μεγάλους μήκους ταινίας του Νίκου Λαμπότ που ήταν μια από τις πολλά υποσχόμενες ελληνικές στο τελευταίο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Παντρεμένη με έναν μονίμως βλοσυρό μυστήριο τύπο (Δημήτρης Ημελλος), η γυναίκα που δεν είναι ιδιαίτερα μορφωμένη, προσπαθεί να μεγαλώσει δύο παιδιά, εκ των οποίων το ένα, το μεγαλύτερο, είναι παχύ, κακομαθημένο και θρασύ. Το χέρι που θα βγάλει την γυναίκα από τον βάλτο στον οποίο βουλιάζει, είναι μια θέση καθαρίστριας σε τεράστιο πολυκατάστημα. Παραδίδεται πλήρως σε αυτήν και ο Λαμπότ παραδίδεται στη διαρκή και εξαιρετικά φλύαρη κινηματογράφησή της, ενώ καθαρίζει ή μαθαίνει πώς να καθαρίζει. Αλλά πού μπορεί να οδηγήσει όλο αυτό; Δεν υπάρχουν ανατροπές, δεν υπάρχουν εκπλήξεις, δεν υπάρχουν καν στοιχειώδεις αλλαγές. Μια παθητική γυναίκα που παραμένει παθητική διότι η «δουλειά» όχι απλώς δεν την απελευθερώνει, αλλά την αγχώνει ακόμη περισσότερο γιατί φοβάται μην τη χάσει. Δεν υπάρχει δράμα και θεωρώ τη βράβευση της Μαρίσσας Τριανταφυλλίδου στο 59ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης υπερβολική. Αν βρήκα έναν λόγο ύπαρξης της ταινίας είναι ότι μας θυμίζει το αυτονόητο: στην εποχή μας είμαστε αναγκασμένοι να ζούμε διαρκώς μέσα στην επαγγελματική ανασφάλεια (συνιστώ στον σκηνοθέτη να δει προσεχτικά την ταινία «Δύση ηλίου» για να καταλάβει τι πραγματικά σημαίνει ανάπτυξη χαρακτήρα σε ταινία όπου κυρίαρχο πρόσωπο είναι ένα όπως στη δική του).

Βαθμολογία: 3

«Το μάτι της Κωνσταντινούπολης» («The Eye of Istanbul», Τουρκία, 2015). Ντοκιμαντέρ των Μπινούρ Καράεβλι, Φατίχ Καϊμάκ που μιλούν για τον πασίγνωστο τούρκο φωτογράφο Αρα Γκιουλέρ, το έργο του οποίου, σύμφωνα με μαρτυρίες που ακούμε στην ταινία, θεωρείται ιστορικό μνημείο της Τουρκίας. Ακόμα και ο ίδιος αποκαλεί εαυτόν όχι τόσο φωτογράφο όσο ιστορικό. Με τις φωτογραφίες του ο 90χρονος σήμερα Γκιουλέρ έπλασε έναν ουμανιστικό κόσμο αποτελούμενο από καθημερινούς ανθρώπους – είτε ψαράδες που διασχίζουν τον Κεράτιο, είτε αχθοφόρους στα καφενεία. Η αγάπη του για αυτούς τους απλούς ανθρώπους είναι συγκινητική.

Βαθμολογία: 4

«Γενέθλια θανάτου 2» («Happy Death Day 2U», ΗΠΑ, 2019). Θρίλερ του Κρίστοφερ Λάνγκτον. Φτηνός, λαϊκίστικος τρόμος που ακολουθεί πιστά τα βήματα της ταινίας του 2017 στην ύπαρξη (και επιτυχία) της οποίας αποκλειστικά στηρίζεται. Εκεί, μια κοπέλα (Τζέσικα Ροθ) ζούσε και ξαναζούσε την ημέρα της δολοφονίας της, κάτι σαν θρίλερ εκδοχή της «Μέρας της μαρμότας» (τρομάρα τους). Τα ίδια συμβαίνουν και στο 2, μόνο που εδώ οι αφηγήσεις είναι περισσότερες και τα παράλληλα σύμπαντα είναι τόσο πολύ ανακατεμένα που αν δεν είσαι «τρελός» φαν του τρόμου και αποφασίσεις να δεις την ταινία ολόκληρη, δεν υπάρχει περίπτωση να βγεις από την αίθουσα χωρίς πονοκέφαλο, κατάσταση στην οποία βγήκα εγώ.

Bαθμολογία: 1

«O μαγικός κήπος» («Drôles de petites bêtes», Γαλλία/ Λουξεμβούργο, 2017) Κινούμενα σχέδια των Αρνό Μπουρόν, Αντον Κρινγκς. Βασισμένη στα ζωντανά κείμενα και τις πολύχρωμες εικόνες των βιβλίων του Αντον Κρινγκς (λογοτεχνικό φαινόμενο με πάνω από 20 εκατομμύρια πωλήσεις) η ταινία μάς μεταφέρει στον κόσμο σκανταλιάρικων ζουζουνιών και ζιζανίων, απευθυνόμενη φυσικά σε θεατές πολύ μικρών ηλικιών.

Βαθμολογία: 5