Πέντε ρόλοι που αξίζουν δεύτερη ματιά

Αν και ο ίδιος το αρνούνταν, ο Μπρούνο Γκαντς έπλασε όντως τον πιο «συμπαθή» Αδόλφο Χίτλερ στην ιστορία του κινηματογράφου στην υποψήφια για το Οσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας 2004 «Πτώση» του Ολιβερ Χίρσμπιγκελ. Ο ρόλος τον ακολούθησε μέχρι το τέλος της ζωής του, το περασμένο Σάββατο σε ηλικία 77 ετών αλλά δεν ήταν ο μόνος για τον οποίο αξίζει να τον θυμόμαστε. Ηταν επίσης ο χαμηλών τόνων αποφασιστικός κορνιζοποιός που έχοντας πέσει σε παγίδα δέχθηκε να γίνει δολοφόνος για το καλό της οικογένειάς του στον «Αμερικανό φίλο», την ταινία που στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1970 διεθνοποίησε την καριέρα του Βιμ Βέντερς.

Με τον Βέντερς ο Γκαντς συνεργάστηκε επίσης στην αριστουργηματική πολιτική αλληγορία «Τα φτερά του έρωτα» (1987) παίζοντας έναν άγγελο που θέλει να γίνει άνθρωπος αλλά και στη συνέχειά της, λιγότερο αξιομνημόνευτα, «Τόσο μακριά, τόσο κοντά». Ηταν συμπρωταγωνιστής της Κειτ Γουίνσλετ στα «Σφραγισμένα χείλη» (2008) που χάρισε στη βρετανή ηθοποιό το Οσκαρ Α’ ρόλου και συνεργάστηκε σε δύο ταινίες με τον Θόδωρο Αγγελόπουλο: την «Μια αιωνιότητα και μια μέρα» (1997) που απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών το 1998 και 10 χρόνια αργότερα τη «Σκόνη του χρόνου» που έμελλε να είναι το κύκνειο άσμα του έλληνα σκηνοθέτη.

Ηταν ένας σπουδαίος ηθοποιός ο Ελβετός Μπρούνο Γκαντς, κεφάλαιο από μόνος του στον ευρωπαϊκό κινηματογράφο αλλά και στο θέατρο, από το οποίο ξεκίνησε και στο οποίο δεν έπαψε να είναι αφοσιωμένος ακόμα και όταν απολάμβανε πια τη φήμη που του είχε χαρίσει ο κινηματογράφος. Γιος ελβετού μηχανικού και Ιταλίδας μητέρας, ο γεννημένος στη Ζυρίχη Γκαντς ήταν πολύγλωσσος και βαθιά καλλιεργημένος, λόγος για τον οποίο η φιλμογραφία του δεν περιλαμβάνει μόνον γερμανόφωνες ταινίες παρότι η βάση του ήταν η Γερμανία, στης οποίας το θέατρο έφτιαξε το όνομά του στη δεκαετία του 1960. Εκανε το θεατρικό ντεμπούτο του το 1961 και εννιά χρόνια αργότερα, ίδρυσε μαζί με τον Πέτερ Στάιν τον θίασο «Schaubuhne» στο Βερολίνο.

Η καταξίωσή του στον κινηματογράφο ήρθε κάπως καθυστερημένα, μετά τα 30 του, αν και έπαιζε σε ταινίες από τη δεκαετία του 1960. Πολύτιμος δευτεραγωνιστής και σε μεγάλες, διεθνείς συμπαραγωγές, έπαιξε σε ταινίες όπως ο «Νοσφεράτου» (1976) του Βέρνερ Χέρτσογκ, το «Ανθρωποκυνηγητό σε δύο Ηπείρους» (1979) δίπλα στον Λόρενς Ολίβιε, το θρίλερ «Ο άγνωστος» (2011) όπου ήταν ένας διασκεδαστικότατος πρώην αστυνομικός της Στάζι και το «Γράμμα από το παρελθόν» (2015) του Ατόμ Εγκογιάν.

Δύο ακόμα ταινίες στις οποίες είχε παίξει είχαν κερδίσει υποψηφιότητες για το Οσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας, το «Σύμπλεγμα Μπάαντερ Μάινχοφ» (2008) του Ούλι Λέντελ και τα «Παιδιά της φύσης» (1991) του Ισλανδού Φρίντρικ Φρίντρικσον. Η τελευταία φορά που τον είδαμε ήταν στον ρόλο του υποσυνείδητου ενός κατά συρροή δολοφόνου στο «Σπίτι που έκτισε ο Τζακ» του Λαρς Φον Τρίερ, ενώ η τελευταία ταινία του, την οποία πρόλαβε να ολοκληρώσει είναι το βιογραφικό «Radegund» του Τέρενς Μάλικ. Στον κινηματογράφο και την τηλεόραση ο Μπρούνο Γκαντς έπαιξε σε παραπάνω από 120 ταινίες, πολλές από τις οποίες δεν έγιναν ιδιαίτερα γνωστές στη χώρα μας ή δεν προβλήθηκαν και ποτέ. Από αυτές τις ταινίες επιλέξαμε εδώ πέντε από τους πιο άγνωστους ρόλους του που αξίζει να έχουμε υπόψη μας.

Η Μαρκησία του Ο… (1976)

Το μυθιστόρημα του Χάινριχ φον Κλάιστ στάθηκε αφορμή ώστε ο γάλλος σκηνοθέτης Ερίκ Ρομέρ να επιστρέψει στο σινεμά ύστερα από τέσσερα χρόνια αποχής. Η Εντιθ Κλέβερ παίζει τη χήρα μαρκησία, η οποία μετά τη σεξουαλική επίθεση που υπέστη από Ρώσους στρατιώτες διασώζεται από έναν κόμη (Γκαντς). Οταν αργότερα θα πρέπει να εξηγήσει στους γονείς και στον αδελφό της γιατί είναι έγκυος, ο Ρομέρ σχολιάζει καυστικά την αστική εμμονή με την αξιοπρέπεια κάνοντας τη δυσφορία των γονέων της νέας γυναίκας ταυτόχρονα κωμική και συγκινητική. Παίζοντας τον διακριτικό κόμη, ο Γκαντς βάζει ένα λαμπρό φινίρισμα σε αυτό το σοφό και πνευματώδη μύθο που κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών του 1976.

Η αριστερόχειρη γυναίκα (1978)

Δευτεραγωνιστής και εδώ, ο Μπρούνο Γκαντς υποδύεται τον σύζυγο της γυναίκας του τίτλου (και πάλι η Εντιθ Κλεβέρ), η οποία παγιδευμένη ανάμεσα σε έναν γάμο χωρίς αγάπη και την απάθεια απέναντι στην οικογένεια και τους φίλους της παλεύει με τους δαίμονές της ξοδεύοντας τις ημέρες της ήσυχα γύρω από το σπίτι της. Εσωτερική και εξωτερική περιπλάνηση στην πρώτη από τις μόλις τρεις απόπειρες στην κινηματογραφική σκηνοθεσία του αυστριακού θεατρικού συγγραφέα Πέτερ Χάντκε, στενού συνεργάτη του Βιμ Βέντερς (στην «Αγωνία του τερματοφύλακα πριν από τα πέναλτι», στα «Φτερά του έρωτα» και αλλού).

Messer im Kopf (Μαχαίρι στο κεφάλι, 1979)

Προσπαθώντας να προστατεύσει τη γυναίκα του σε μια πολιτική  διαδήλωση, ο επιστήμονας Μπέρτολντ Χόφμαν (Γκαντς) πυροβολείται στο κεφάλι. Στη μακράς διαδικασίας προσπάθεια ανάκαμψής του, πρέπει να μάθει πώς να περπατάει, να μιλάει και να τρώει ξανά. Αλλά το μαρτύριό του δεν τελειώνει εκεί στο φιλμ του Ράινχαρντ Χάουφ: για να καλύψει το λάθος της, η αστυνομία τον χαρακτηρίζει τρομοκράτη, ενώ ένας αριστερός ακτιβιστής και εραστής της συζύγου του θέλει να χρησιμοποιήσει την υπόθεσή του ως πολιτική προπαγάνδα και  τον ίδιο ως «θύμα αστυνομικού τρόμου». Ανάμεσα σε αυτές τις δυνάμεις ο Χόφμαν μετατρέπεται σε σύμβολο του γερμανικού λαού σε μια εποχή πολιτικής παράλυσης στη Γερμανία.

Κατάσταση εμφυλίου πολέμου (1981)

Πραγματικές τοποθεσίες της Βηρυτού χρησιμοποιήθηκαν ως φόντο της πολιτικής αυτής ταινίας του Φόλκερ Σλέντορφ, στην οποία ο Μπρούνο Γκαντς υποδύεται τον Γερμανό δημοσιογράφο με τη διαλυμένη προσωπική ζωή που πηγαίνει στον Λίβανο για να καλύψει τις ταραχές. Βάναυσος και διφορούμενος απολογισμός της «εκπαίδευσης» ενός ρεπόρτερ στην ηθική φτώχεια της βίας, συνδυασμένος με έναν ντοκιμαντερίστικο ρεαλισμό που κάνει την εικόνα ακόμα πιο υποβλητική. Ορισμένες φορές δύσκολα μπορείς να ξεχωρίζεις την πραγματικότητα από τη μυθοπλασία ενώ ο μηδενισμός αυτής της σύγκρουσης ενισχύεται περαιτέρω από την αποσύνδεση της ταινίας από οποιαδήποτε πολιτική συμπάθεια.

Dans la ville blanche (Στην άσπρη πόλη, 1983)

Στη μιάμιση ώρα διάρκειας της ταινίας του συμπατριώτη του Μπρούνο Γκαντς Αλέν Τανέρ, ο ήρωας του πρώτου περιπλανάται στη Λισαβόνα, απαλλαγμένος από οποιαδήποτε δραστηριότητα και έχοντας εγκαταλείψει τη θέση του ως μηχανικός πλοίου. Είναι ένα είδος «λαθρεπιβάτη» στη γη· εξάλλου η μόνη χώρα που πραγματικά αγαπά, είναι η θάλασσα. Ανταλλάσσει σύντομες επιστολές με τη σύζυγό του πίσω στην Ελβετία (που του απαντά), παίζει φυσαρμόνικα και τραβά πλάνα με μια κάμερα Super8. Σε ένα στάδιο γράφει ότι «ο χρόνος έχει διαλυθεί», δήλωση που ισχύει τόσο για τον θεατή όσο και για τον ήρωα του Γκαντς.