Οι τέσσερις φάσεις της ελληνικής στρατηγικής

Ο Κ. Καραμανλής σκόπευε, μέσω της ένταξης της Ελλάδος στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, να τη θωρακίσει εκτός από οικονομικά και γεωπολιτικά έναντι της Τουρκίας. Η πρώτη αυτή στρατηγική απέτυχε, διότι ο Καραμανλής δεν είχε υπολογίσει την αδυναμία/απροθυμία της Ευρώπης να διαμορφώσει κοινή αμυντική και εξωτερική πολιτική.

Οι διάδοχοί του πίστεψαν ότι η επιδίωξη της Τουρκίας να ενταχθεί στην ευρωπαϊκή οικογένεια θα την ωθούσε να εγκαταλείψει τις επεκτατικές της βλέψεις έναντι της χώρας μας. Δεν είχαν όμως φανταστεί ότι η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας θα ατονούσε και θα βραχυκυκλωνόταν ακριβώς λόγω της απροθυμίας της να εγκαταλείψει τις περιφερειακές φιλοδοξίες της. Τρανή απόδειξη της αποτυχίας της δεύτερης αυτής στρατηγικής είναι τα Ιμια και η εκτροπή της ελληνοτουρκικής σχέσης σε μια διαρκή κατάσταση έντασης και διαρκώς επικρεμάμενης ρήξης.

Την τελευταία πενταετία, η ανακάλυψη κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στο τόξο νοτίως της Κρήτης και της Κύπρου έδωσε και μείζον οικονομικό περιεχόμενο στην ελληνοτουρκική διένεξη. Ενώ η Κύπρος έχει προχωρήσει στην εκχώρηση δικαιωμάτων εξόρυξης σε διεθνείς εταιρείες και η Ελλάδα σχεδιάζει την οριοθέτηση της ΑΟΖ, η Τουρκία δεν φαίνεται διατεθειμένη να παραμείνει παθητικός θεατής των εξελίξεων, μόνον επειδή δεν έχει νομικά πρόσβαση στα κοιτάσματα. Η τρίτη στρατηγική της Ελλάδος και της Κύπρου συμπυκνώνεται στην ασπίδα προστασίας έναντι της τουρκικής επιθετικότητας που θα παράσχει ο δυτικός κόσμος, λόγω της παρουσίας δυτικών πετρελαϊκών εταιρειών. Ομως ο δυτικός κόσμος πάσχει από πολιτική κρίση, παραλυσία, αδυναμία και εσωστρέφεια. Εναντι δε της Τουρκίας στις δυτικές πρωτεύουσες προς το παρόν τουλάχιστον επικρατεί αμφιθυμία ή και ανοχή.

Ο Ερντογάν απτόητος, αναπτύσσει μία ρητορική επανίδρυσης της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, χωρίς να φείδεται απειλών και προειδοποιήσεων προς τον δυτικό κόσμο συνολικά. Εσχάτως, η κυβέρνησή του έχει προχωρήσει σε συνολική αμφισβήτηση του νομικού καθεστώτος του Αιγαίου αναδεικνύοντας την έννοια της «γαλάζιας πατρίδας», δηλαδή ενός αρχιπελάγους που θα ελέγχεται από την Αγκυρα. Συνοδεύει την αναθεωρητική του στάση με προβολή ισχύος μείζονος κλίμακας, αεροναυτικές ασκήσεις που υπερκαλύπτουν το αρχιπέλαγος, ψυχολογικό πόλεμο και ρητορική με πολεμική ορολογία. Σε αυτά, το ελληνικό πολιτικό σύστημα απαντά με μία στρατηγική κατευνασμού, εξευμενισμού, δηλώσεων αιώνιας φιλίας. Στην ουσία προσπαθεί με διάφορους τρόπους να κερδίσει χρόνο.

Η τέταρτη αυτή «στρατηγική» είναι καταδικασμένη να αποτύχει και αυτή. Ποτέ και πουθενά στην παγκόσμια ιστορία ένας αποφασισμένος αντίπαλος με συγκεκριμένους γεωπολιτικούς στόχους δεν αντιμετωπίστηκε με ευχολόγια, φρούδες ελπίδες, στρουθοκαμηλισμό και ασκήσεις κατευνασμού. Παρόμοιες αντιδράσεις απλώς αποθρασύνουν και επιταχύνουν τις κινήσεις του. Αυτά στην επιστήμη των διεθνών σχέσεων αποτελούν κοινοτυπίες από την εποχή του Θουκυδίδη.

Το ελληνικό πολιτικό σύστημα αποφεύγει τη μόνη δυνατή οδό αντιμετώπισης της τουρκικής απειλής, που είναι η πρόσκτηση σημαντικής γεωστρατηγικής ισχύος. Ζήτημα πολυδιάστατο, που μέχρι στιγμής απουσιάζει από τον δημόσιο διάλογο και τις προτεραιότητες των κομμάτων εξουσίας.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών του Πανεπιστήμιου Γενεύης