Η χρυσή συμμαχία Ερντογάν και Μαδούρο

Τον Οκτώβριο του 2017, ο πρόεδρος της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, επισκέπτεται στην Αγκυρα τον «σύντροφό» του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Δύο μήνες μετά, μια μυστηριώδης εταιρεία με το όνομα Sardes (Σάρδεις) κάνει ξαφνικά την εμφάνισή της.

Σύμφωνα με το ειδησεογραφικό πρακτορείο Bloomberg, η εταιρεία εγκαινίασε εντυπωσιακά τις επιχειρηματικές της δραστηριότητες, με τη μεταφορά χρυσού αξίας περίπου 41 εκατομμυρίων δολαρίων από τη Βενεζουέλα στην Τουρκία. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι η συναλλαγή αυτή ήταν η πρώτη, μεταξύ των δύο χωρών, ύστερα από 50 ολόκληρα χρόνια. Ενα μήνα μετά έγινε και δεύτερη μεταφορά, αξίας, αυτή τη φορά, 100 εκατομμυρίων δολαρίων.

Τον Νοέμβριο του 2018, ο Ντάναλντ Τραμπ υπέγραψε την εντολή επιβολής κυρώσεων στο εμπόριο χρυσού της Βενεζουέλας. Προηγουμένως είχε φροντίσει να προειδοποιήσει τους Τούρκους, στέλνοντάς τους μάλιστα απεσταλμένο του, ότι θα πρέπει να διακόψουν οποιαδήποτε συναλλαγή χρυσού με την κυβέρνηση Μαδούρο. Η Sardes όμως είχε ήδη προλάβει να μεταφέρει, εκτός Βενεζουέλας, χρυσό αξίας 900 εκατομμυρίων δολαρίων.

Δεν είναι πάντως η πρώτη φορά που η Τουρκία αναλαμβάνει τον ρόλο διευκολυντή για χώρες που αντιμετωπίζουν απαγορεύσεις από τις ΗΠΑ, υποσκάπτοντας έτσι τις προσπάθειες της Ουάσιγκτον να απομονώσει κυβερνήσεις που θεωρεί εχθρικές ή διεφθαρμένες. Η Αγκυρα έχει επανειλημμένως δοκιμάσει την ανοχή των ΗΠΑ και σύμφωνα με δύο έμπειρους αμερικανούς αξιωματούχους, η συμμαχία μεταξύ των δύο αυτών κομβικής σημασίας μελών του ΝΑΤΟ έχει ουσιαστικά διαρραγεί.

Η Τουρκία, με γεωγραφική θέση που ισορροπεί μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής, αποτέλεσε έναν από τους πολυτιμότερους συμμάχους των ΗΠΑ. Σταδιακά όμως βρέθηκε σε ταύτιση συμφερόντων με αυταρχικές κυβερνήσεις, όπως της Ρωσίας, της Κίνας, του Ιράν και της Βενεζουέλας. Ετσι, όταν ο επικεφαλής της Εθνοσυνέλευσης της Βενεζουέλας, Χουάν Γκουαϊντό, αυτοανακηρύχθηκε  πρόεδρος της χώρας, αν και οι ΗΠΑ και πολλές ακόμα δυτικές χώρες έσπευσαν να δηλώσουν την υποστήριξή τους σε αυτόν, η Τουρκία συντάχθηκε με τον Μαδούρο.

Σε τι ακριβώς οφείλεται η επιλογή αυτή της Τουρκίας;  Σίγουρα ένας λόγος είναι η αντίθεσή της στην αμερικανική τάση να παρεμβαίνει και να ανατρέπει κατ’ ευφημισμόν δημοκρατικές κυβερνήσεις, καθώς ο Ερντογάν, μετά το πραξικόπημα που επιχειρήθηκε εναντίον του το 2016, προβάλλει τον εαυτό του ως τον ηγέτη των δημοκρατικά εκλεγμένων ηγετών, ακόμα και όσων η εκλογή θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επιεικώς θολή.

Από την άλλη, η συμμαχία Τουρκίας – Βενεζουέλας δύσκολα θα μπορούσε να αποδοθεί σε οικονομικούς λόγους, καθώς σύμφωνα με στοιχεία του Bloomberg, η Βενεζουέλα δεν βρίσκεται καν στο Top 20 των εμπορικών εταίρων της Τουρκίας.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ο Ερντογάν διστάζει να χρησιμοποιήσει την τουρκική οικονομία, τη μεγαλύτερη στη Μέση Ανατολή, για να βοηθήσει φίλους που τον χρειάζονται. Ετσι αν και το «τούνελ χρυσού» της εταιρείας Sardes εμφανίζεται να έχει κλείσει από τον Νοέμβριο, φαίνεται πως υπάρχουν άλλοι δίοδοι.

Ο Ερντογάν ταξίδεψε στο Καράκας τον περασμένο Δεκέμβριο, για να γνωρίσει στον Μαδούρο τον Αχμέτ Αχλάτσι, πρόεδρο ενός από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια χρυσού στην Τουρκία. Τον επόμενο μήνα, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Βενεζουέλας, αρμόδιος για θέματα Οικονομίας, Τάρεκ ελ Αϊσάμι, ανταπέδωσε με επίσκεψη στον Αχλάτσι, στο Τσορούμ της κεντρικής Τουρκίας. Οπως ανέφεραν φιλοκυβερνητικά τουρκικά μέσα, είχε συμφωνηθεί ο χρυσός της Βενεζουέλας να διοχετευθεί εκεί. Τελικά, όμως, σύμφωνα με πρόσωπο που είχε άμεση γνώση της επίσκεψης αυτής, ο Αχλάτσι, φοβούμενος τις αμερικανικές κυρώσεις, έκανε πίσω. Σύμφωνα δε πάντα με την ίδια πηγή, ο Ελ Αϊσάμι επιστρέφοντας στη Βενεζουέλα, πήρε μαζί του στοιχεία και τεχνικά χαρακτηριστικά που θα του επέτρεπαν την υιοθέτηση ίδιας διαδικασίας διύλισης.

Τα καύσιμα και οι συναλλαγές με την Τεχεράνη

O υφυπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Μάρσαλ Μπιλινγκσλέα, σε πρόσφατο ταξίδι του στην Τουρκία, συνεχίζοντας τις αμερικανικές πιέσεις, ζήτησε από τους Τούρκους να σταματήσουν να συναλλάσσονται με τον «ματωμένο χρυσό» του Ελ Αϊσάμι. Προτεραιότητα του αμερικανού αξιωματούχου βέβαια σε αυτό το ταξίδι, δεν ήταν τόσο οι συναλλαγές της Τουρκίας με τη Βενεζουέλα όσο με το Ιράν. Το Ιράν πουλάει καύσιμα αξίας δισεακατομυρίων δολαρίων στην Τουρκία, λόγω όμως των κυρώσεων κατά του Ιράν το τεράστιο αντίτιμο της συναλλαγής παραμένει δεσμευμένο σε λογαριασμούς τουρκικών τραπεζών. Ετσι, σύμφωνα με τις αμερικανικές Αρχές, η Τουρκία πληρώνει το Ιράν για τα καύσιμα που αγοράζει με ράβδους χρυσού. Η Τουρκία αρνείται το γεγονός, δηλώνοντας επίσης ότι δεν έχει καμία υποχρέωση συμμόρφωσης προς τις μονομερείς κυρώσεις των ΗΠΑ που εμποδίζουν τη δυνατότητά της να συναλλάσσεται με γειτονικές χώρες ή άλλους οικονομικούς της εταίρους. Το μόνο σίγουρο είναι ότι οι νέες συμμαχίες του Ερντογάν και οι οικονομικές συναλλαγές πάνω στις οποίες οικοδομούνται απειλούν σοβαρά μία από τις σημαντικότερες συμμαχίες των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο.