Ο αντικαπνιστικός νόμος, ο Πολάκης και η γελοιογραφία

Ας το δούμε, κατ’ αρχάς, εικονογραφικά. Αισθητικά δηλαδή. Αφού η αισθητική υποτίθεται ότι είναι ηθική. Είναι ωραία ή, τέλος πάντων, τι εκπέμπει η εικόνα ενός ανθρώπου με τσιγάρο στο χέρι ή στο στόμα; Εικόνα που απαγορεύεται εδώ και χρόνια να δούμε στην τηλεόραση ή στις διαφημίσεις. Εξαρτάται από τον άνθρωπο. Σε κάποιες από τις πιο γνωστές φωτογραφίες τους, θρύλοι του σύγχρονου ελληνικού πολιτισμού όπως ο Κάρολος Κουν, ο Μάνος Χατζιδάκις, η Μελίνα Μερκούρη, ο Νίκος Γκάτσος κρατούν τσιγάρο και ο φωτογράφος μάλιστα έχει «πιάσει» και τον καπνό του. Και βέβαια, είναι υπέροχοι. (Κάπου εδώ ακούγονται οι πρώτες νότες από το Smoke gets in your eyes των Platters).

Εδώ όμως τελειώνουμε και με τα ενσταντανέ της ασπρόμαυρης εξωραϊστικής νοσταλγίας. Στην έγχρωμη, πλην μουντή, σύγχρονη πραγματικότητα το καθ’ υπέρβαση του νόμου, πλέον, κάπνισμα έχει συνδεθεί, ειδικά εσχάτως, με τον αναπληρωτή υπουργό Υγείας, Παύλο Πολάκη, να καπνίζει σε κλειστό χώρο και μάλιστα σε συνέντευξη Τύπου του υπουργείου του ή με το πιο πρόσφατο ενσταντανέ του ίδιου, να χορεύει ζεϊμπέκικο με το τσιγάρο στο στόμα το οποίο, μάλιστα, πάνω στη διονυσιακή κορύφωση της φιγούρας, να πετάει αναμμένο σε σωρό από χαρτοπετσέτες. Αν δούμε τη σημειολογία αυτών των φωτογραφιών ίσως να καταλάβουμε γιατί δεκαεφτά χρόνια μετά τη ψήφιση του πρώτου αντικαπνιστικού νόμου και δέκα, σχεδόν, μετά την επέκτασή του σε χώρους εστίασης και κέντρα διασκέδασης, όταν μπαίνεις σε ένα μαγαζί, σε πολλές περιπτώσεις smoke gets in your eyes.

ΤΟ ΣΚΙΤΣΟ. Θυμάμαι πριν από 25 χρόνια σε μία γελοιογραφία στο περιοδικό «The New Yorker». Ο γελοιογράφος, θέλοντας να ειρωνευτεί την αντικαπνιστική υστερία των Αμερικανών, «έλεγε» μέσα από το σκίτσο του, ότι οι πελάτες ενός εστιατορίου θα σοκάρονταν περισσότερο αν κάποιος έβγαζε τσιγάρο παρά πιστόλι. Πριν από 15, περίπου, χρόνια είχα βρεθεί για ένα εκπαιδευτικό ταξίδι στη Σκωτία, την εποχή που εφαρμοζόταν πιλοτικά ο αντικαπνιστικός νόμος. Μέναμε σε ένα ξενοδοχείο στο μέσον του πουθενά το οποίο είχε μάλιστα ειδική αίθουσα για ουίσκι και πούρα. Το κάπνισμα δεν επιτρεπόταν ούτε καν έξω από την είσοδο του ξενοδοχείου αλλά μόνο την πλαϊνή πλευρά ώστε να μη συνδέεται η πρόσοψη του κτηρίου με τους καπνιστές. Το δε πουλμανάκι που μας μετέφερε είχε σε ευδιάκριτο σημείο την εξής ταμπέλα: «Ούτε που να το σκεφτείτε ότι θα καπνίσετε εδώ μέσα».

Εδώ, «τι έχουν τα έρημα και ψοφάνε;». Γιατί η εντατικοποίηση των ελέγχων, που, όσον αφορά τα καταστήματα εστίασης υπάγονται στη Δημοτική Αστυνομία, ανακοινώνονται συνήθως αρχές καλοκαιριού, τότε που τα «τραπεζάκια έξω» στρογγυλεύουν το πρόβλημα; Το «λένε» τα ενσταντανέ του Παύλου Πολάκη και, ακόμη πιο εύγλωττα, η απάντησή του στον ευρωπαίο επίτροπο, Βιτένις Αντριουκάιτις, που τον εγκάλεσε έντονα και δημόσια για την επιμονή του να καπνίζει προκλητικά σε χώρους που απαγορεύεται το κάπνισμα. ΟΚ guys; Για να μην τον αδικούμε βέβαια, δεν είναι ο μόνος. Εχουμε δει τσιγάρα έτοιμα να ανάψουν ακόμη και μέσα στη Βουλή, δήμαρχοι καπνίζουν μέσα σε δημοτικά συμβούλια, ακόμη και ο «δανδής» του ΣΥΡΙΖΑ, Νίκος Ξυδάκης, ανάβει πούρο μέσα σε μουσείο. Να το πω, αν και παλιό; Η Τουρκοκρατία φταίει. Που φέρνει ώς τις μέρες μας την πεποίθηση ότι η παράβαση του νόμου είναι μαγκιά και επανάσταση. Οτι με τον νόμο συμμορφώνονται οι ξενέρωτοι.

ΟΙ ΟΡΟΙ. Αλλά και το σύνδρομο του «πελάτη θεού». Που, αφού πληρώνει, μπορεί με τον παρά του να επιβάλει τους όρους του σε έναν χώρο. Μου το επιβεβαιώνει και ο δημοσιογράφος, με εξειδίκευση και εμπειρία σε χώρους εστίασης, Θύμιος Βούλγαρης. «Πολλοί μαγαζάτορες κάνουν τα στραβά μάτια διότι ξέρουν ότι αν απαγορεύσουν αυστηρά το κάπνισμα, θα φύγουν πελάτες. Θα πάνε στο διπλανό μαγαζί που το επιτρέπει. Από την άλλη, ένας επιχειρηματίας που είναι σίγουρος για το προϊόν του, θα επιμείνει στην τήρηση του αντικαπνιστικού νόμου διότι ξέρει ότι δεν θα χάσει, πελατεία. Και έχουμε πολλά καταστήματα όπου εδώ και χρόνια δεν διανοείται κανείς να καπνίσει και, παρόλα αυτά, είναι γεμάτα».

Πέραν τούτου, υπάρχει και (ακόμη) ένας «εμφύλιος» μεταξύ καπνιζόντων και μη καπνιζόντων. Και έχει τύχει αρκετές φορές να βρεθώ μπροστά σε, μικρές ή μεγάλες, εκρήξεις του μέσα σε μαγαζιά. Αυτός ο πόλεμος δεν θα γινόταν αν ο αντικαπνιστικός νόμος εφαρμοζόταν. Και οι καπνιστές που χρησιμοποιούν ως άλλοθι τις φωτογραφίες που ανέφερα στην αρχή, να είναι σίγουροι ότι η Μελίνα, ο Κουν, ο Χατζιδάκις, ο Γκάτσος, μη έχοντας ανάγκη να εκταμιεύσουν μαγκιά από την καταπάτηση του νόμου, θα έσβηναν ευλαβικά το τσιγάρο τους πριν μπουν σε έναν κλειστό χώρο. Δεν ξέρω αν το να μη καπνίζεις είναι ένδειξη πολιτισμού, η συμμόρφωση πάντως με τον νόμο είναι σίγουρα.

Στα Τρίκαλα και στην Κοζάνη

Η τήρηση του αντικαπνιστικού νόμου εμφανίζεται ποικιλοτρόπως στα προγράμματα των υποψήφιων δημάρχων. Δύο πόλεις όμως φαίνεται να έχουν κερδίσει εδώ και καιρό το στοίχημα της εφαρμογής του. Τα Τρίκαλα και η Κοζάνη. Ο δήμαρχος Κοζάνης Λευτέρης Ιωαννίδης μού λέει ότι το κατάφερε αφενός προκαλώντας διάλογο με τους πολίτες και αφετέρου ξεκαθαρίζοντας από την αρχή ότι πρόθεσή του είναι να εντατικοποιήσει τους ελέγχους. «Κάναμε μια μεγάλη καμπάνια με αφίσες, σποτ, φυλλάδια. Μιλήσαμε με τον κόσμο, του εξηγήσαμε και έτσι κατορθώσαμε να κερδίσουμε την αποδοχή του». Παράλληλα τόνισε ότι οι έλεγχοι, παρ’ όλο που τα μέτρα και τα μέσα δεν είναι απεριόριστα, δεν χαλάρωσαν ούτε στην προεκλογική περίοδο.