Ναυάγιο στην COP31: Πολύ σκληρό για να πεθάνει το πετρέλαιο – Έχουμε ΑΙ αλλά όχι ακόμη την βαριά επιστήμη για «πράσινη μετάβαση»
Οι διαφωνίες για το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τη χρηματοδότηση και τις τεχνολογίες δέσμευσης άνθρακα αποκαλύπτουν το χάσμα ανάμεσα στις κλιματικές δεσμεύσεις και την πραγματική δυνατότητα εφαρμογής τους.
Έπειτα από περισσότερες από δύο εβδομάδες διαπραγματεύσεων και δύο ημέρες παράτασης, η COP31 στην Αττάλεια της Τουρκίας ολοκληρώθηκε χωρίς την υιοθέτηση μιας κεντρικής πολιτικής συμφωνίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Βρετανία, η Νορβηγία και σειρά αναπτυσσόμενων χωρών αρνήθηκαν να συναινέσουν στο τελικό κείμενο, θεωρώντας ότι δεν ανταποκρίνεται στην κρισιμότητα της κλιματικής κρίσης.
Το βασικό σημείο τριβής ήταν η απουσία οποιασδήποτε ρητής αναφοράς στα ορυκτά καύσιμα. Πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακας, δηλαδή οι βασικές πηγές των εκπομπών που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη, αποδείχθηκαν για ακόμη μία φορά το μεγάλο αγκάθι της διεθνούς διαπραγμάτευσης.

«Βαθιά απογοητευμένος» δήλωσε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, επισημαίνοντας ότι τα ορυκτά καύσιμα αποτελούν την κινητήρια δύναμη της κλιματικής κρίσης. Από την πλευρά του, ο Ιρλανδός υπουργός Περιβάλλοντος Ντάραγκ Ο’Μπράιαν, εκφράζοντας τη θέση της ΕΕ, ξεκαθάρισε ότι η Ένωση δεν μπορούσε να αποδεχθεί μια συμφωνία που δεν περιλάμβανε ούτε μία αναφορά στα καύσιμα.
Το πετρέλαιο δεν παραδίδει τα όπλα
Περίπου 130 χώρες ζητούσαν να συμπεριληφθεί στο τελικό κείμενο η δέσμευση για μια δίκαιη και σταδιακή μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, όπως είχε συμφωνηθεί στην COP28 στο Ντουμπάι το 2023. Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία και άλλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες αντιτάχθηκαν σε οποιαδήποτε νέα ρητή αναφορά.

Η αντιπαράθεση δεν περιορίστηκε, όμως, στο πετρέλαιο. Στο τραπέζι βρέθηκε και η χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων χωρών, οι οποίες ζητούν περισσότερους πόρους για να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, παρότι έχουν συμβάλει πολύ λιγότερο στις ιστορικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Την ίδια στιγμή, το σχέδιο συμφωνίας αναγνώριζε ότι ο πλανήτης οδεύει προς υπέρβαση του ορίου του 1,5 βαθμού Κελσίου, προβλέποντας ταχύτερη ανάπτυξη τεχνολογιών απομάκρυνσης διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα. Η συγκεκριμένη προσέγγιση προκάλεσε αντιδράσεις, καθώς υπήρξαν φόβοι ότι η υπόσχεση μελλοντικής απομάκρυνσης του άνθρακα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως άλλοθι για τη συνέχιση της εξόρυξης και καύσης ορυκτών καυσίμων.
Η τεχνολογία δεν είναι ακόμη η μαγική λύση
Εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της εποχής μας. Σε έναν κόσμο που επενδύει δισεκατομμύρια στην τεχνητή νοημοσύνη, στην αυτοματοποίηση και στην ψηφιακή επανάσταση, η ενεργειακή μετάβαση εξακολουθεί να προσκρούει σε σοβαρά τεχνικά, οικονομικά και πολιτικά εμπόδια.

Η δέσμευση και αποθήκευση διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και η απευθείας απομάκρυνσή του από την ατμόσφαιρα, αποτελούν υπαρκτές τεχνολογικές δυνατότητες. Ωστόσο, η εφαρμογή τους δεν έχει ακόμη αποκτήσει την απαιτούμενη κλίμακα ώστε να αντισταθμίσει τις σημερινές εκπομπές. Η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τις δραστικές μειώσεις στη χρήση ορυκτών καυσίμων.
Ανάλογη είναι η εικόνα και στις υποδομές της καθαρής ενέργειας. Η ηλιακή και η αιολική παραγωγή αναπτύσσονται ταχύτατα, όμως τα δίκτυα ηλεκτρισμού, η αποθήκευση ενέργειας και οι απαραίτητες επενδύσεις δεν ακολουθούν παντού τον ίδιο ρυθμό. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), περισσότερα από 2.500 GW έργων ανανεώσιμης ενέργειας, αποθήκευσης και μεγάλων καταναλωτών παραμένουν σε αναμονή σύνδεσης με τα ηλεκτρικά δίκτυα παγκοσμίως.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στη βελτιστοποίηση της παραγωγής και της κατανάλωσης ενέργειας, στην πρόβλεψη της ζήτησης και στην αποτελεσματικότερη λειτουργία των δικτύων. Δεν αποτελεί, ωστόσο, ενεργειακή πηγή ούτε υποκαθιστά τις αναγκαίες υποδομές. Αντιθέτως, η εξάπλωση των ενεργοβόρων κέντρων δεδομένων αυξάνει τις απαιτήσεις σε ηλεκτρική ενέργεια.
Το χάσμα ανάμεσα στις δεσμεύσεις και την πραγματικότητα
Η έκθεση του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ (UNEP) για το 2026 προειδοποιεί ότι οι υφιστάμενες εθνικές δεσμεύσεις δεν επαρκούν για να επιστρέψει ο πλανήτης σε τροχιά συμβατή με τον στόχο του 1,5 βαθμού Κελσίου έως το τέλος του αιώνα. Απαιτούνται πολύ μεγαλύτερες και ταχύτερες μειώσεις εκπομπών.
Το ναυάγιο της COP31 δεν σημαίνει ότι σταμάτησαν όλες οι διεθνείς προσπάθειες για το κλίμα ούτε ότι ακυρώθηκαν προηγούμενες συμφωνίες. Αποτυπώνει, όμως, μια βαθύτερη δυσκολία: ο κόσμος γνωρίζει σε μεγάλο βαθμό τι πρέπει να κάνει, διαθέτει ήδη σημαντικό μέρος των απαραίτητων τεχνολογιών, αλλά δυσκολεύεται να συμφωνήσει στο ποιος θα πληρώσει, ποιος θα αναλάβει το κόστος και πόσο γρήγορα θα εγκαταλείψει τα καύσιμα που εξακολουθούν να στηρίζουν την παγκόσμια οικονομία.
Και όσο το πετρέλαιο παραμένει στο επίκεντρο της ενεργειακής και γεωπολιτικής ισορροπίας, η πράσινη μετάβαση θα εξακολουθεί να είναι περισσότερο μια δύσκολη διαπραγμάτευση παρά μια αυτονόητη πορεία προς το μέλλον.













