Το τραγικό περιστατικό μετα δύο 17χρονα κορίτσια που φέρεται να έπεσαν στο κενό από την ταράτσα πολυκατοικίας στην Ηλιούπολη, φέρνει ξανά στο προσκήνιο την συζήτηση για την ψυχική υγεία και την αυτοκτονικότητα των νέων. Το συγκεκριμένο συμβάν, φαίνεται πως δεν αποτελεί απλώς ένα μεμονωμένο περιστατικό που «παγώνει» την κοινή γνώμη, αλλά την κορυφή ενός παγόβουνου που αναδεικνύει την βαθιά κρίση στην ψυχική ευθραστότητα των παιδιών στην Ελλάδα. Ενώ οι δείκτες αυτοκτονικότητας, αυτοτραυματσιμού, και ψυχικών διαταραχών στους εφήβους καταγράφουν μία ανησυχητικά αυξητική τάση, το δημόσιο σύστημα υγείας μοιάζει να παρακολουθεί με αμηχανία την κατάσταση, «εγκλωβισμένο» σε τραγικές ελλείψεις.
Τα όσα συνέβησαν το μεσημέρι της Τρίτης με τις δύο 17χρονες, μέχρι στιγμής, αποδίδονται σε αυτοχειρία, καθώς μία από τις δύο ανήλικες είχε αφήσει σημείωμα, το οποίο εντοπίστηκε στο σακίδιό της, στην ταράτσα του κτιρίου. Η φίλη της, έχει διασωληνωθεί και καταβάλλονται υπεράνθρωπες προσπάθειες από την πλευρά του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού για την αντιμετώπιση της κατάστασης της υγείας της.
Η τραγωδία λαμβάνει χώρα μόλις λίγες εβδομάδες μετά την αυτοκτονία άλλης 17χρονης, η οποία έπεσε από τον Ισθμό της Κορίνθου. Σημειώνεται πως και σε αυτή την περίπτωση είχε βρεθεί σημείωμα.
Γιατί απομονώνονται τα παιδιά
Το tanea.gr μίλησε με ειδικούς, οι οποίοι επεσήμαναν πως, σύμφωνα με τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα, παρατηρείται πως τα περιστατικά που σχετίζονται με τον αυτοτραυματισμό και τον αυτοκτονικό ιδεασμό, συνεχώς αυξάνονται. Συγκεκριμένα, το «Χαμόγελο του Παιδιού» διαχειρίστηκε πέρυσι συνολικά 764 περιστατικά αυτοκτονικότητας και αυτοτραυματικής συμπεριφοράς, δηλαδή δύο περιστατικά την ημέρα κατά μέσο όρο. Ο αριθμός είναι αυξημένος κατά 31,6% σε σχέση με το 2021, ενώ το 2025 από το σύνολο των περιστατικών το 33,5% αφορούσε νεαρά κορίτσια, ηλικίας 13-15 ετών.
«Βιβλιογραφικά δεν αναφέρεται πουθενά κάποιο περιστατικό σαν αυτό που συνέβη στην Ηλιούπολη. Η αλήθεια είναι ότι δεν το έχουμε δει τα τελευταία χρόνια, τουλάχιστον στις κλήσεις στον Οργανισμό μας» αναφέρει η Γεωργία Αγγελοπούλου, ψυχολόγος στο Κέντρο Γραμμών Βοήθειας και Υποστήριξης του «Χαμόγελο του Παιδιού», εξηγώντας πως οι ανήλικοι συνήθως ζητούν βοήθεια, κυρίως μέσω της γραμμής 1056 αλλά και κάνοντας χρήση της εφαρμογής Chat 1056.
Αυτό που ακούνε από τα χείλη των παιδιών, νέων και εφήβων συχνά οι ψυχολόγοι που βρίσκονται πίσω από τις κλήσεις, είναι πως «θέλω να κάνω κακό στον εαυτό μου». «Τα περισσότερα περιστατικά αυτοκτονικότητας ή αυτοτραυματισμού στις κλήσεις, όταν μιλάμε για ανήλικες, αφορούν κυρίως νέα κορίτσια, ενώ όσον αφορά τους ενηλίκους, μας καλούν περισσότερο άνδρες, χωρίς αυτό να σημαίνει πως υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος, αλλά πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα» επισημαίνει η κα Αγγελοπούλου και εξηγεί πως:
Οι περισσότεροι ανήλικοι που καλούν στο «Χαμόγελο του Παιδιού» είτε έχουν αποπειραθεί στο παρελθόν να βάλουν τέλος στην ζωή τους, είτε επιθυμούν να ζητήσουν βοήθεια, είτε σκέφονται έντονα να προβούν σε αυτή την πράξη. «Για να φτάσουμε σε αυτό το σημείο, συνήθως έχουν προηγηθεί ψυχοπιεστικές καταστάσεις που σχετίζονται με την ψυχοσύνθεση του παιδιού, ενώ σίγουρα παίζουν μεγάλο ρόλο γεγονότα που αφορούν την οικογένεια και τους φίλους του κάθε ανήλικου, χωρίς απαραίτητα να μιλάμε για περιπτώσεις παιδικής κακοποίησης».
Το περιστατικό επαναφέρει ακόμη ένα κρίσιμο ερώτημα: Τι είναι αυτό που δυσκολεύει τόσο τους εφήβους να εκφράσουν την ψυχική τους δυσφορία και να αναζητήσουν βοήθεια εγκαίρως; Η κ. Αγγελοπούλου εξηγεί πως γενικότερα κατά την περίοδο της εφηβείας, τα παιδιά τείνουν να απομονώνονται και να μην επικοινωνούν το ίδιο με τους γονείς τους. «Πολύ συχνά, ακούμε μέσα από την γραμμή 1056 πως φοβούνται ότι μπορεί να τους κρίνει κάποιος φίλος τους, ή ότι το οικογενειακό τους περιβάλλον δεν θα τους καταλάβει. Για αυτό, πολλές φορές προτιμούν να μιλήσουν με κάποιον τρίτο, όπως εμείς, που δεν μας βλέπουν, επειδή οι γραμμές μας είναι ανώνυμες. Είμαστε σαν ένας παρατηρητής που θα μπορέσει να τους βοηθήσει. Αυτή η συμπεριφορά ενδέχεται να προέρχεται από κάποια θεμέλια και βάσεις που οδήγησαν στην σκέψη ότι “δεν νιώθω ότι με καταννοούν”».
Σχετικά με τα προειδοποιητικά σημάδια των παιδιών, η κα Αγγελοπούλου αναφέρει πως οι φροντιστές, το σχολικό περιβάλλον και η οικογένεια, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη κυρίως την συμπεριφορά του ανήλικου. «Παρατηρείται μία απόσυρση από την καθημερινότητα, από την ρουτίνα. Συχνά, το παιδί δεν επιθυμεί να συνεχίσει τις δραστηριότητές του, και εάν τα παρατηρήσει κάποιος αυτά, πρέπει άμεσα να ξεκινήσει διάλογο με τον ανήλικο. Μεγάλη βαρύτητα προφανώς, πρέπει να δίνεται στους αυτοτραυματισμούς, οι οποίοι παρότι δεν συνδέονται πάντοτε με πρόθεση αυτοκτονίας αποτελούν σαφή ένδειξη για έγκαιρη υποστήριξη».
Από την πλευρά του, ο κ. Βάιος Νταφούλης, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Διευθυντής ΕΣΥ στο Ψυχιατρικό Τμήμα Παιδιών & Εφήβων στο νοσοκομείο «Ιπποκράτειο» Θεσσαλονίκης, και μέλος της Επιστημονικής Συντονιστικής Επιτροπής της Πρωτοβουλίας CAMHI, επισημαίνει πως αυτοκαταστροφικές ή αυτοκτονικές συμπεριφορές παιδιών και εφήβων έχουν αύξηση σε σημαντικό ποσοστό, κυρίως μετά την πανδημία, φτάνοντας να νοσηλεύονται μέχρι και σε κλινικές και να λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή.
«Στις ηλικίες 15-24 οι αυτοκτονίες είναι η δεύτερη αιτία θανάτου στον κόσμο. Κάθε περίπτωση φυσικά είναι ξεχωριστή, και τα σημάδια συνήθως είναι ορατά. Για να μιλήσει ένα παιδί πρέπει να αισθανθεί ασφάλεια και κατανόηση, και για αυτό οι γονείς του πρέπει να παρατηρούν την συμπεριφορά του, στην συνέχεια το σχολικό περιβάλλον και φυσικά οι φίλοι του. Σίγουρα, αυτό που πρέπει να κάνουμε ως κοινωνία είναι να ακούμε τα παιδιά, με όποιον τρόπο επιλέγουν αυτά να μιλήσουν, και να ενισχύσουμε το κομμάτι της πρόληψης»».
Ανησυχητική αύξηση αυτοκτονιών στις ηλικίες 15 με 19 χρόνων
Παράλληλα, αύξηση αυτοκτονιών στις ηλικίες 15 έως 19 ετών, καταγράφουν και τα δεδομένα του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της «Κλίμακα», ήδη από τους πρώτους μήνες του 2026. Συγκεκριμένα:
- Το 2022, αυτοκτόνησαν 4 παιδιά ηλικίας 12-14 ετών και 7 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών.
- Το 2023, αυτοκτόνησε 1 παιδί ηλικίας 12-14 ετών και 9 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών.
- Το 2024, αυτοκτόνησαν 3 παιδιά ηλικίας 12-14 ετών και 7 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών.
- Το 2025, αυτοκτόνησε 1 παιδί ηλικίας 12-14 ετών και 6 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών και
- το 2026 αυτοκτόνησε 1 παιδί ηλικίας 12-14 ετών και 8 παιδιά ηλικίας 15-19 ετών.
Όπως επισημαίνει η «Κλίμακα», η αυτοκτονικότητα δεν αποτελεί ένα αιφνίδιο ή μονοπαραγοντικό γεγονός, αλλά μια πολυπαραγοντική και δυναμική διαδικασία με σημαντικές γενετικές συνιστώσες. Ιδιαίτερα στην εφηβεία, η ψυχική δυσφορία συχνά δεν εκφράζεται με τρόπο άμεσα αναγνωρίσιμο από το περιβάλλον, ενώ η αίσθηση αδιεξόδου, η συναισθηματική απορρύθμιση, η απομόνωση και η δυσκολία διαχείρισης επώδυνων εμπειριών μπορεί να παραμένουν αόρατες μέχρι την εκδήλωση μιας κρίσιμης κατάστασης που θα κινητοποιήσει την ευαλωτότητά τους».
Επίσης, στην σχετική ανακοίνωση αναφέρεται πως «τα διαθέσιμα δεδομένα του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών της ΚΛΙΜΑΚΑ καταγράφουν διαχρονικά περιστατικά αυτοκτονιών σε πολύ μικρές ηλικίες. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι ήδη μέσα στους πρώτους μήνες του 2026 καταγράφεται αύξηση στις ηλικίες 15–19 ετών, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη ενίσχυσης των μηχανισμών πρόληψης, έγκαιρης παρέμβασης και υποστήριξης της ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων».
Ένα στα επτά παιδιά ζει με ψυχική διαταραχή
Την ίδια ώρα, σε πρόσφατη έκθεση του Περιφερειακού Γραφείου του ΠΟΥ για την Ευρώπη, που αφορούσε την ψυχική υγεία παιδιών και νέων, αποκαλύφθηκε πως 1 στα 7 παιδιά και εφήβους στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ ζει με κάποια ψυχική διαταραχή. Τα κορίτσια επηρεάζονται δυσανάλογα, καθώς 1 στις 4 έφηβες ηλικίας 15-19 ετών αντιμετωπίζει κάποια ψυχική διαταραχή, ενώ η αυτοκτονία παραμένει η κύρια αιτία θανάτου μεταξύ των νέων ηλικίας 15-29 ετών.
Μάλιστα, η επιβάρυνση αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία. Συγκεκριμένα: Στους εφήβους 15–19 ετών, το 30,75% — σχεδόν ένας στους τρεις — ζει με κάποια διαταραχή ψυχικής υγείας, με τα κορίτσια να επηρεάζονται δυσανάλογα (36% έναντι 25,8% των αγοριών). Οι αγχώδεις διαταραχές είναι οι συχνότερες (19,4%), ακολουθούμενες από την κατάθλιψη (6,75%).
Τα ελληνικά δεδομένα δείχνουν επίσης σημαντικές διαφορές ανά φύλο: 21,43% των κοριτσιών έναντι 17,17% των αγοριών (0–19 ετών) ζουν με κάποια διαταραχή ψυχικής υγείας. Στους εφήβους 15–19 ετών το χάσμα διευρύνεται ακόμη περισσότερο: επηρεάζεται το 36,09% των κοριτσιών έναντι 25,78% των αγοριών.
Σημαντικές ελλείψεις στις δημόσιες υπηρεσίες
Και όσο, όλα τα διαθέσιμα στοιχεία οδηγούν στο συμπέρασμα πως οι προκλήσεις και οι ανάγκες της ψυχικής υγείας αυξάνονται ραγδαία, οι δημόσιες υπηρεσίες παιδοψυχικής υγείας παραμένουν υποστελεχωμένες. Η Έκθεση του ΠΟΥ καταδεικνύει σημαντική ανομοιογένεια στη διαθεσιμότητα υπηρεσιών ψυχικής υγείας για παιδιά και νέους στην Περιφέρεια, με έναν παιδοψυχίατρο να αναλογεί σε περίπου 76.000 παιδιά και εφήβους, ενώ παρόμοιες ελλείψεις παρατηρούνται και σε άλλες κρίσιμες ειδικότητες, όπως εργοθεραπευτές, λογοθεραπευτές και κοινωνικοί λειτουργοί.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, υπάρχουν περίπου 400-450 παιδοψυχίατροι και περίπου το 60% αυτών βρίσκονται στην Αττική. Το μεγαλύτερο μέρος των παιδοψυχιάτρων απασχολείται στον ιδιωτικό τομέα, με αποτέλεσμα στον δημόσιο να υπάρχουν σημαντικά κενά, καθώς υπάρχουν ολόκληροι νομοί που δεν έχουν κανέναν παιδοψυχίατρο σε δημόσια υπηρεσία.
«Πράγματι υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις στον δημόσιο τομέα, παρόλο που έχουν προκηρυχθεί και θέσεις εργασίας. Οι συνάδελφοι είτε δεν έρχονται, είτε απασχολούνται σε ιδιωτικό επίπεδο. Είναι σαφέστατο το πρόβλημα στα κενά, αλλά και στο ζήτημα της κατανομής των δυνάμεων. Παράλληλα, επίσης πάρα πολύ σημαντικό είναι να ενισχυθούν οι κοινωνικοί λειτουργοί και οι ψυχολόγοι στα σχολεία, καθώς πολλές φορές οι έφηβοι εκδηλώνουν συμπεριφορές που ενδεχομένως ο εκπαιδευτικός τις αντιλαμβάνεται νωρίτερα από τους γονείς» αναφέρει στο tanea.gr ο κ. Νταφούλης.
