Ο συνεχιζόμενος με ακόμη μεγαλύτερη σφοδρότητα πόλεμος στη Μέση Ανατολή και οι αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας επαναφέρουν με δραματικό τρόπο ένα ερώτημα που πολλοί θεωρούσαν ήδη απαντημένο: μπορεί ο πλανήτης να στηριχθεί στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας;
Τα δεδομένα δείχνουν πως, παρά την εντυπωσιακή πρόοδο, η απάντηση παραμένει αρνητική.
Ορυκτός ο πυρήνας της Γης
Η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε συντριπτικό βαθμό από τα ορυκτά καύσιμα. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και ο άνθρακας καλύπτουν περίπου το 86% της παγκόσμιας ενεργειακής κατανάλωσης .
Πρόκειται για ένα ποσοστό που αποκαλύπτει τη σκληρή πραγματικότητα: παρά τις επενδύσεις και την τεχνολογική πρόοδο, ο ενεργειακός πυρήνας του πλανήτη παραμένει βαθιά «ορυκτός».
Διαβάστε ακόμα: Παγκόσμιος συναγερμός: Τηλεργασία σε αρκετές χώρες για να σωθούν τα καύσιμα
Την ίδια στιγμή βέβαια, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας καταγράφουν εντυπωσιακή ανάπτυξη. Το 2024, η καθαρή ενέργεια (μαζί με την πυρηνική) ξεπέρασε το 40% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες .
Επιπλέον, οι ΑΠΕ καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της αύξησης της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, με ποσοστό που φτάνει το 38% της νέας ενεργειακής προσφοράς.
Η ηλιακή και η αιολική ενέργεια εξελίσσονται σε βασικούς πυλώνες της ενεργειακής μετάβασης, ενώ το κόστος τους συνεχώς μειώνεται.
Το κρίσιμο όριο
Ωστόσο, αυτή η πρόοδος έχει ένα κρίσιμο όριο: αφορά κυρίως την ηλεκτροπαραγωγή και όχι το σύνολο της ενεργειακής κατανάλωσης.
Διαβάστε ακόμα: IEA: Η παγκόσμια ενεργειακή κρίση ξεπερνά τα σοκ πετρελαίου της δεκαετίας του ’70
Σε τομείς όπως οι μεταφορές, η βαριά βιομηχανία και η θέρμανση, το πετρέλαιο εξακολουθεί να κυριαρχεί. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Ανανεώσιμες Πηγές καλύπτουν μόλις περίπου το 8% της συνολικής παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης . Με άλλα λόγια, η «πράσινη» επανάσταση είναι πραγματική, αλλά παραμένει περιορισμένη σε συγκεκριμένα τμήματα της οικονομίας.
Εξάρτηση και ξανά εξάρτηση
Η γεωπολιτική διάσταση επιτείνει αυτή την εξάρτηση. Ο πόλεμος στο Ιράν επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς ροές ενέργειας, καθώς περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου διέρχεται από το Ορμούζ. Ακόμη και μια βραχυπρόθεσμη διαταραχή μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αυξήσεις τιμών, ενεργειακές ελλείψεις και οικονομική αστάθεια σε παγκόσμιο επίπεδο.
Μερικά προβλήματα
Παράλληλα, η ενεργειακή μετάβαση σκοντάφτει σε δομικά προβλήματα. Η αποθήκευση ενέργειας, η αστάθεια της παραγωγής από ήλιο και άνεμο, καθώς και η αργή ηλεκτροποίηση κρίσιμων τομέων, περιορίζουν την ταχύτητα απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Ακόμη και στην Ευρώπη, όπου οι ΑΠΕ έχουν αναπτυχθεί σημαντικά, η αδυναμία αντικατάστασης των «μηχανών καύσης» διατηρεί την εξάρτηση από το πετρέλαιο .
Στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η ενεργειακή πραγματικότητα αποτυπώνει με σαφήνεια τη μεταβατική αυτή φάση. Το 2023–2024, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας κάλυψαν περίπου το 45%–50% της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας, με τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά να κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο.
Ωστόσο, όταν εξετάζεται η συνολική ενεργειακή κατανάλωση —και όχι μόνο η ηλεκτρική ενέργεια— το ποσοστό των ΑΠΕ πέφτει κοντά στο 20%–22%, γεγονός που αποκαλύπτει τα όρια της ενεργειακής μετάβασης.
Την ίδια στιγμή, το πετρέλαιο εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το 50% της τελικής ενεργειακής κατανάλωσης της χώρας, κυρίως λόγω των μεταφορών, που εξαρτώνται σχεδόν πλήρως από τα υγρά καύσιμα.
Ιδιαίτερα στα μη διασυνδεδεμένα νησιά, το πετρέλαιο παραμένει βασική πηγή ηλεκτροπαραγωγής, επιβαρύνοντας τόσο το κόστος όσο και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Παρά την εντυπωσιακή ανάπτυξη των ΑΠΕ τα τελευταία χρόνια, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στα ορυκτά καύσιμα, επιβεβαιώνοντας ότι η μετάβαση, αν και σε εξέλιξη, απέχει ακόμη από την ολοκλήρωσή της.
Τα στρατηγικά αποθέματα της Ελλάδας
Στην Ελλάδα τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαιοειδών που διατηρούνται προκειμένου να καλυφθεί η διεθνής υποχρέωση αλλά και η επάρκεια της χώρας αφορά αποθέματα 90 ημερών τα οποία εκτιμώνται σε περίπου 30 – 35 εκατομμύρια βαρέλια.
Μάλιστα σύμφωνα με τους εκπροσώπους της αγοράς (διυλιστήρια και εταιρείες εμπορίας) και παρά τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και τις διαταραχές στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, η τροφοδοσία της εγχώριας αγοράς εξελίσσεται ομαλά εξασφαλίζοντας σταθερότητα ως προς την επάρκεια.
Πηγές από την πλευρά των διυλιστηρίων έλεγαν ότι αναφορικά με τον εφοδιασμό τα στρατηγικά αποθέματα καλύπτουν πλήρως την υποχρεωτική περίοδο των 90 ημερών (τριών μηνών) και την υπερβαίνουν ενώ η διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας και η μακροχρόνια διασφάλιση εναλλακτικών ροών αργού πετρελαίου αποτελούν δικλίδα ασφαλείας, σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
