Η υψηλή τέχνη του ταπεινού πηλού

Τη «συναντούν» κάθε μέρα οι επιβάτες που χρησιμοποιούν τον σταθμό του μετρό Πανεπιστήμιο. Οσοι πίνουν το ποτό τους στο μπαρ Γκάλαξι του Χίλτον, αλλά και όσοι κάποτε περνούσαν από την αίθουσα διακεκριμένων προσωπικοτήτων στο Ανατολικό Αεροδρόμιο. Είναι η γυναίκα που στα νιάτα της γοητεύτηκε από τον πηλό κι αργότερα κατάφερε να τον δαμάσει, να τον χειριστεί σαν πανί, να τον κοσμήσει με δαντέλες και να τον φτάσει στα όριά του. Είναι η καλλιτέχνις που κατάφερε να μετατρέψει σε έργο τέχνης από ένα φλιτζάνι έως μια μεγάλη επιτοίχια σύνθεση και να κερδίσει όχι μόνο την εμπιστοσύνη μεγάλων δημιουργών της νεοελληνικής τέχνης, όπως ο Γιάννης Μόραλης, ο Παναγιώτης Τέτσης ο Δημήτρης Μυταράς, ο Μιχάλης Κατζουράκης, αλλά και να ξεχωρίσει σε διεθνές επίπεδο παρά το γεγονός ότι προτιμά να συστήνεται απλώς ως μια αγγειοπλάστρια (just a potter, όπως προτιμά να λέει η ίδια).

ΠΑΘΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΜΟΝΗ. Είναι η Ελένη Βερναδάκη, η οποία ύστερα από 60 χρόνια επιτυχημένης καριέρας και στα 83 της σήμερα βλέπει τη δουλειά της συγκεντρωμένη σε μια μονογραφία 558 σελίδων, στην έκδοση του Μουσείου Μπενάκη, σε επιστημονική επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Ευγενίας Αλεξάκη και καλλιτεχνική Μιχάλη Παπαρούνη. Και μπορεί η ιστορία της νεαρής Κρητικοπούλας από τα Χανιά που δεν μπορούσε για οικονομικούς λόγους να ταξιδέψει στο Λονδίνο για να σπουδάσει και χρειάστηκε να εργαστεί επί πέντε χρόνια ως γραμματέας στη Στατιστική Υπηρεσία και στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών να αποκαλύπτει την επιμονή και το πάθος της (στοιχεία που κρύβονταν στο DNA της αν λάβει υπόψη του κάποιος ότι η μεγάλη της αδελφή είχε μεταβεί για σπουδές στις ΗΠΑ με τη βοήθεια της Παγκρήτιας Ενωσης και έγινε καθηγήτρια Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο), όμως ίσως δεν ήταν πολλοί εκείνοι που πίστεψαν στην επιτυχία της όταν το 1959 επέστρεψε στην Ελλάδα με έναν τροχό κι έναν μικρό κεραμικό φούρνο.

Καταφύγιο βρίσκει σε ένα πραγματικό καταφύγιο μιας πολυκατοικίας επί της οδού Σόλωνος 20, όπου στήνει το εργαστήριό της, το οποίο σύντομα θα αναδειχθεί σε καλλιτεχνικό στέκι κυρίως της Ομάδας Τέχνης α’, μέλη της οποίας μεταξύ άλλων ήταν η Βάσω Κατράκη, ο Μίνως Αργυράκης, ο Γιώργος Ζογγολόπουλος, ο Δημοσθένης Κοκκινίδης, ο Κοσμάς Ξενάκης. Και οι πρώτες εκθέσεις  μαζί με τα πρώτα θετικά σχόλια και κριτικές αρχίζουν για την κεραμίστρια με τη δυναμική, τολμηρή και μοντέρνα γραφή που δεν σταματά να εξελίσσει τις φόρμες και την τεχνική της, ενώ αγαπά να αφήνει την αίσθηση της αδρότητας της γης πάνω στα έργα της. Δεν θα αργήσει να ασχοληθεί με τις αρχιτεκτονικές εφαρμογές, με έργα που είτε σχεδίασε και εκτέλεσε η ίδια, είτε εκτέλεσε σχέδια άλλων (με τον Γιάννη Μόραλη διατήρησε συνεργασία 50 χρόνων) τις οποίες μπορεί να δει κάποιος από την Ελληνική Τράπεζα Βιομηχανικής Ανάπτυξης (κτίριο που στεγάζει υπηρεσίες της Βουλής) και την πισίνα του Χίλτον κι από τον εξωτερικό τοίχο της Σχολής Μωραΐτη στο Ψυχικό (με τον Γιάννη Μόραλη) έως το κεντρικό κλιμακοστάσιο του ξενοδοχείου Αστήρ Παλλάς στη συμβολή Πανεπιστημίου και Βασ. Σοφίας όπου σήμερα στεγάζονται υπηρεσίες του υπουργείου Εξωτερικών (συνεργασία με Δημήτρη Μυταρά), ενώ για πολλούς ήταν πόλος έλξης η βιτρίνα της οδού Βαλαωρίτου 4, εκεί όπου με τον σύζυγό της (τοπογράφο-μηχανικό, ιδρυτή του περιοδικού «Σήμα» και της αίθουσας τέχνης Πολύπλανο) Νίκο Παπαδάκι είχαν ιδρύσει το Μορφολογικό Κέντρο Αθηνών που λειτούργησε από 1968 έως το 2015 ως χώρος παρουσίασης και πώλησης έργων της.

Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΣΤΑ ΑΚΡΑ. «Είναι μια δημιουργός που μας έδειξε πώς με τον πηλό μπορεί να κάνει κάποιος υψηλή τέχνη. Φτάνει τον κανόνα στα άκρα του μέσα από έναν διαρκή αγώνα. Υπήρξε απίστευτα δυναμική, σχεδόν μονίμως βουτηγμένη στο εργαστήριό της και πάντα αυτοκριτική. Δεν την ικανοποιεί να επαναλαμβάνει τα έργα της γι’ αυτό και πολλά είναι μοναδικά. Προτίμησε ορισμένες φορές να θυσιάσει την εμπορική επιτυχία για να εξελίξει τη δουλειά της», επιχειρεί να μας περιγράψει εν συντομία την Ελένη Βερναδάκη η Ευγενία Αλεξάκη που ασχολείται τα τελευταία δύο χρόνια με το αρχείο της καλλιτέχνιδος και την έκδοση της μονογραφίας, η οποία περιλαμβάνει περί τα 700 έργα, ενδεικτικά της 60χρονης καριέρας της, κι ανάμεσά τους ορισμένα που δεν είχαν εκτεθεί ποτέ, όπως εκείνα από τη σειρά με τις «Δαντέλες» ή τα «Πανιά», που έχουν ελάχιστα κι αποσπασματικά παρουσιαστεί.

INFO
Η μονογραφία «Ελένη Βερναδάκη» θα παρουσιαστεί στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138 και Ανδρονίκου) αύριο στις 20.00 μαζί με οπτικοακουστική εγκατάσταση μεγάλης κλίμακας, με τη συνοδεία ηλεκτρονικών μουσικών σχεδιασμών που υπογράφουν οι Βασίλης Ζηδιανάκης, Em Kei, Χάρης Λαλούσης, Kostadis & Παύλος Γκούσιος.